4-2-3-1: Chìa khóa của thành công

Sơ đồ của chiến thắng?

Theo thống kê của trang web chuyên thống kê về bóng đá Whoscore, trong mùa giải qua có tới 70% các CLB tại châu Âu sử dụng một cách thường xuyên sơ đồ 4-2-3-1. Cá biệt có thể kể tới La Liga, nơi 18/20 đội áp dụng sơ đồ chiến thuật này (trừ Barcelona và Mallorca chơi theo đội hình 4-3-3). Tính phổ biến của sơ đồ này là không thể phủ nhận.

Bayer thành công với sơ đồ 4-2-3-1.

So với 4-4-2, sơ đồ được coi là hoàn mỹ trước đây, 4-2-3-1 rút bớt một tiền đạo và tăng thêm một tiền vệ ở khu vực giữa sân. Jupp Heynckes, vị HLV lão luyện vừa lên ngôi vô địch Champions League nhận xét rằng: “4-2-3-1 gần đạt đến sự hoàn hảo trong lý thuyết, khoảng cách giữa các tuyến được thu hẹp đáng kể, tạo điều kiện cho việc phát huy sức mạnh tấn công lẫn tổ chức phòng ngự! Dĩ nhiên, để có được thành công thì các HLV cũng cần phải có những con người thích hợp với từng vị trí”.

Heynckes đã nhắc đến một yếu tố rất quan trọng, đó là yếu tố “con người”. Trong thời đại bùng nổ thông tin, các biến tấu chiến thuật, chiến lược của các HLV sẽ nhanh chóng lan rộng và không tránh khỏi nguy cơ bị “học hỏi”. Tuy nhiên sự bão hòa chưa diễn ra, chủ yếu là nhờ sự khác biệt giữa những cá nhân ở từng đội bóng. Với những cá nhân có khả năng khác nhau, các HLV giỏi sẽ biết cách tạo ra những hiệu quả khác nhau từ cùng một chiến thuật.

Với sơ đồ 4-2-3-1, vị trí được coi là xương sống trong sơ đồ này chính là cặp tiền vệ trụ, hay vẫn được gọi nôm na là cặp “số 6”.

Nhạc trưởng và thợ mộc

Sự phát triển của bóng đá, trong đó quan trọng nhất là sự thay đổi về tư duy chiến thuật đã ảnh hưởng trực tiếp đến sự thay đổi về những yêu cầu của từng vị trí. Với vị trí tiền vệ phòng ngự, mẫu cầu thủ “chân phương” chỉ biết chạy và phá bóng như Makelele hay Gattuso đã gần như “tuyệt chủng”. Các HLV giờ đây muốn các tiền vệ phòng ngự phải làm nhiều nhiệm vụ hơn. Trong sơ đồ 4-2-3-1, chính sự xuất sắc của “cặp đôi số 6” sẽ quyết định phần lớn thành công của đội bóng.

Lý tưởng nhất với các HLV là một cặp tiền vệ trụ có đủ cả hai phong cách. Một người sẽ đóng vai trò “Deep-lying playmaker” - nghĩa là nhà tổ chức lùi sâu và người còn lại sẽ chơi kiểu “Box to box” – tiền vệ con thoi, đối đầu trực diện, công thủ liên tục tùy theo tình hình. Những thuật ngữ này sẽ đơn giản hơn nếu nhìn vào các cặp tiền vệ trụ 3/4 đội bóng lọt vào Champions League đã sử dụng sơ đồ 4-2-3-1 là Bayern, Dortmund và Real Madrid. Họ lần lượt sử dụng các “cặp số 6” là Martinez – Schweinsteiger, Guendogan – Bender và Alonso – Khedira. Trong đó Martinez, Guendogan, Alonso có thể coi là các “Deep-lying playmaker”, còn Schweinsteiger, Bender và Khedira chơi theo kiểu “Box to box”.

Để phân biệt hai vị trí này, chuyên gia bình luận Mark Lawrenson đã ví von một cách rất hình ảnh hai dạng tiền vệ nói trên là “nhạc công và thợ mộc”. Nếu như các tiền vệ tổ chức lùi sâu đều là những người có nhãn quan chiến thuật tốt, kỹ năng cầm bóng và phân phối xuất sắc thì các tiền vệ con thoi thường mạnh mẽ và có sức bền.

Mặc dù các “Deep-lying playmaker” thường được đánh giá cao hơn vì sự tài hoa và cả nhiệm vụ đạo diễn trận đấu, thực tế cho thấy sự quan trọng của hai cầu thủ đá tiền vệ trụ là tương đương nhau. Trận chung kết Champions League năm 2009 là ví dụ rõ ràng nhất, Michael Carrick đã có trận đấu tồi tệ nhất trong cả sự nghiệp của mình khi anh không có Darren Fletcher, tiền vệ con thoi tốt nhất của M.U khi ấy hỗ trợ. Việc tiền vệ người Scotland vắng mặt vì dính thẻ đỏ trong trận bán kết với Arsenal đã làm phá sản ý đồ kiểm soát lối chơi của Sir Alex. Carrick hoàn toàn bị các tiền vệ của Barcelona phong tỏa dẫn đến việc “Quỷ đỏ” bị vỡ trận. Những người thay thế Fletcher trong trận đấu đó, Anderson và Giggs đều có kỹ thuật cũng như khả năng cầm bóng tốt hơn tiền vệ người Scotland nhưng lại thiếu độ nhiệt và sự lăn xả cần thiết.

Một tiền vệ mà M.U đang theo đuổi trong mùa hè này là Kevin Strootman chính là mẫu cầu thủ mà “Quỷ đỏ” đang thiếu . Cầu thủ được báo giới Hà Lan xưng tụng là “thủ như Van Bommel, công như Van der Vaart” có thể trở thành đối tác hoàn hảo với Carrick để giúp M.U tiến xa hơn trên con đường chinh phục Champions League