Nhắc đến bóng đá châu Phi, không thể không nhắc đến 'Những chú Voi' (Les Elephants) – đội tuyển quốc gia Bờ Biển Ngà. Với lối chơi đầy sức mạnh, bản sắc và tinh thần quật cường, hành trình hơn 60 năm của họ không chỉ là những trận cầu nảy lửa, mà còn là một thiên sử thi về sự kiên trì: từ chức vô địch nghẹt thở năm 1992 đến khoảnh khắc vỡ òa khi đăng quang ngay trên sân nhà vào năm 2024. Hãy cùng nhìn lại những dấu mốc vàng son đã nhào nặn nên một trong những thế lực hùng mạnh nhất của bóng đá lục địa đen.
| Mốc thời gian | Sự kiện |
| 13/04/1960 | Thi đấu trận quốc tế đầu tiên, thắng Dahomey (nay là Benin) với tỷ số 3-2. |
| 1965 | Lần đầu tiên tham dự Giải vô địch bóng đá châu Phi (AFCON) và giành hạng Ba. |
| 1992 | Giành chức vô địch AFCON lần đầu tiên sau khi đánh bại Ghana trên chấm luân lưu. |
| 08/10/2005 | Chính thức vượt qua vòng loại để lần đầu tiên giành vé tham dự FIFA World Cup. |
| 2006 | Á quân AFCON và có màn ra mắt tại Vòng chung kết World Cup 2006. |
| 2012 | Lọt vào trận chung kết AFCON nhưng thất bại trước Zambia sau loạt sút luân lưu. |
| 2014 | Có lần thứ ba liên tiếp góp mặt tại Vòng chung kết FIFA World Cup. |
| 2015 | Giành chức vô địch AFCON lần thứ hai sau khi thắng Ghana 9-8 ở loạt luân lưu. |
| 2023 (2024) | Đăng cai và giành chức vô địch AFCON lần thứ ba sau khi thắng Nigeria trong trận chung kết. |
Giai đoạn sơ khởi và sự ra đời (1960 – 1980)
Đội tuyển bóng đá quốc gia Bờ Biển Ngà được thành lập vào năm 1960, cùng thời điểm quốc gia này giành độc lập từ Pháp. Trận đấu quốc tế đầu tiên của họ diễn ra vào ngày 13 tháng 4 năm 1960 tại Madagascar, nơi họ giành chiến thắng 3–2 trước Dahomey (nay là Benin).
Trong những năm đầu thập niên 1960, Bờ Biển Ngà nhanh chóng khẳng định vị thế tại khu vực Tây Phi. Năm 1964, Liên đoàn bóng đá Bờ Biển Ngà (FIF) chính thức gia nhập FIFA và CAF. Đội bóng đã tham gia kỳ Cúp bóng đá châu Phi (AFCON) đầu tiên vào năm 1965 tại Tunisia. Dù là tân binh, họ đã gây ấn tượng mạnh khi giành vị trí thứ ba sau khi đánh bại Congo-Leopoldville.
Giai đoạn thập niên 1970 chứng kiến sự phát triển ổn định nhưng thiếu những danh hiệu lớn. Bờ Biển Ngà thường xuyên góp mặt tại các vòng chung kết AFCON nhưng chưa thể vượt qua vòng bán kết cho đến cuối những năm 1980.
Đỉnh cao Senegal 1992: Chức vô địch CAN đầu tiên
Sau nhiều thập kỷ chờ đợi, bóng đá Bờ Biển Ngà đã đạt được cột mốc lịch sử tại giải vô địch bóng đá châu Phi năm 1992 diễn ra tại Senegal. Đây là giải đấu mà họ đã thể hiện một lối chơi phòng ngự kỷ luật và tinh thần thép dưới sự dẫn dắt của huấn luyện viên Martial Yeo.
Hành trình vòng bảng: Bờ Biển Ngà đứng đầu bảng C sau khi thắng Algeria 3-0 và hòa Congo.
Vòng loại trực tiếp: Họ đánh bại Zambia ở tứ kết và vượt qua Cameroon trên loạt sút luân lưu tại bán kết.
Trận chung kết lịch sử: Ngày 26 tháng 1 năm 1992, Bờ Biển Ngà đối đầu với Ghana. Sau 120 phút thi đấu không bàn thắng, hai đội bước vào loạt sút luân lưu dài nhất trong lịch sử các trận chung kết quốc tế vào thời điểm đó.
Kết quả: Với tỷ số 11–10 trên chấm luân lưu, thủ môn Alain Gouamene đã trở thành người hùng khi cản phá cú sút cuối cùng, đưa "Những chú Voi" lên ngôi vô địch châu Phi lần đầu tiên.
Đặc biệt, trong suốt cả giải đấu năm 1992, Bờ Biển Ngà không để thủng lưới bất kỳ bàn thua nào trong thời gian thi đấu chính thức và hiệp phụ – một kỷ lục hiếm có tại giải đấu này.
Thế hệ Vàng và sự vươn tầm thế giới (2000 – 2014)
Bước sang thế kỷ 21, bóng đá Bờ Biển Ngà chứng kiến sự trỗi dậy của một thế hệ cầu thủ tài năng xuất chúng thi đấu tại các câu lạc bộ hàng đầu châu Âu như Didier Drogba, Yaya Toure, Kolo Toure, và Didier Zokora.
Lần đầu tiên dự World Cup (2006)
Dưới sự dẫn dắt của HLV Henri Michel, Bờ Biển Ngà đã vượt qua Cameroon trong một bảng đấu vòng loại kịch tính để lần đầu tiên giành vé tham dự FIFA World Cup 2006 tại Đức. Tại giải đấu này, dù rơi vào "bảng tử thần" với Argentina, Hà Lan và Serbia & Montenegro, họ đã để lại ấn tượng đẹp với lối chơi tấn công cống hiến và giành được chiến thắng lịch sử 3-2 trước Serbia & Montenegro.
Sứ mệnh hòa bình của bóng đá
Vào năm 2005, giữa bối cảnh cuộc nội chiến đang chia cắt đất nước, sau khi giành vé dự World Cup, Didier Drogba và các đồng đội đã quỳ xuống trong phòng thay đồ, kêu gọi các bên ngừng bắn qua sóng truyền hình trực tiếp. Hành động này được ghi nhận là đã góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy tiến trình hòa bình tại quốc gia này.
Sự thống trị tại lục địa nhưng thiếu duyên danh hiệu
Trong giai đoạn từ 2006 đến 2012, Bờ Biển Ngà luôn được đánh giá là đội bóng mạnh nhất châu Phi. Tuy nhiên, họ lại liên tiếp thất bại trong các trận chung kết AFCON năm 2006 (thua Ai Cập) và 2012 (thua Zambia), cả hai đều trên chấm luân lưu. Họ cũng góp mặt liên tiếp tại World Cup 2010 và 2014 nhưng đều không thể vượt qua vòng bảng.
Trở lại ngôi vương (2015) và kỷ nguyên chuyển giao
Năm 2015, dưới sự dẫn dắt của HLV người Pháp Herve Renard, "Những chú Voi" cuối cùng đã giải tỏa cơn khát danh hiệu sau 23 năm.
Chung kết AFCON 2015: Một lần nữa, kịch bản năm 1992 lặp lại khi Bờ Biển Ngà gặp Ghana trong trận chung kết. Sau khi hòa 0-0, trận đấu bước vào loạt sút luân lưu.
Chiến thắng nghẹt thở: Dù bị dẫn trước sau 2 lượt sút đầu tiên, Bờ Biển Ngà đã lội ngược dòng thành công. Thủ môn Boubacar Barry không chỉ cản phá thành công cú sút của đối phương mà còn trực tiếp ghi bàn quyết định để ấn định chiến thắng 9–8.
Sau chức vô địch này, nhiều trụ cột của Thế hệ Vàng như Didier Drogba và Yaya Toure lần lượt giã từ sự nghiệp quốc tế, khiến đội bóng bước vào giai đoạn chuyển giao đầy thách thức.
AFCON 2023: Kỳ tích trên quê nhà
Bờ Biển Ngà được chọn làm chủ nhà của Cúp bóng đá châu Phi 2023 (diễn ra vào đầu năm 2024). Đây là giải đấu được xem là "kỳ lạ" và kịch tính nhất trong lịch sử bóng đá quốc gia này.
Vòng bảng thất vọng: Đội bóng để thua nhục nhã 0-4 trước Guinea Xích Đạo và chỉ lọt vào vòng knock-out nhờ suất dành cho đội đứng thứ ba có thành tích tốt nhất. HLV Jean-Louis Gasset bị sa thải ngay giữa giải đấu.
Sự trỗi dậy dưới thời Emerse Fae: Trợ lý Emerse Fae được đôn lên làm HLV tạm quyền. Bờ Biển Ngà liên tiếp tạo nên những cuộc lội ngược dòng không tưởng trước Senegal (đương kim vô địch), Mali và CHDC Congo để tiến vào chung kết.
Chức vô địch thứ ba: Trong trận chung kết tại sân Alassane Ouattara, Bờ Biển Ngà đánh bại Nigeria với tỷ số 2-1 nhờ các bàn thắng của Franck Kessie và Sebastien Haller. Chiến thắng này giúp họ lần thứ ba lên đỉnh châu Phi và khẳng định vị thế của mình ngay trên sân nhà.
Biểu tượng và những huyền thoại của đội bóng
Lịch sử bóng đá Bờ Biển Ngà được viết nên bởi những cá nhân kiệt xuất:
Didier Drogba: Biểu tượng lớn nhất của bóng đá quốc gia, người giữ kỷ lục ghi bàn và là người dẫn dắt đội bóng vươn ra tầm thế giới.
Yaya Toure: Một trong những tiền vệ xuất sắc nhất lịch sử bóng đá thế giới, người đã giành 4 giải thưởng Cầu thủ xuất sắc nhất châu Phi liên tiếp.
Didier Zokora: Người nắm giữ kỷ lục về số lần khoác áo đội tuyển quốc gia nhiều nhất với 123 trận.
Laurent Pokou: Huyền thoại của những năm 1960-1970, người từng giữ kỷ lục ghi bàn tại các vòng chung kết AFCON trong nhiều thập kỷ.
Hệ thống sân vận động và cơ sở hạ tầng
Bờ Biển Ngà sở hữu những sân vận động hiện đại bậc nhất khu vực Tây Phi, phục vụ cho sự phát triển của bóng đá quốc gia:
Sân vận động Quốc gia Alassane Ouattara (Ebimpe): Với sức chứa 60.000 chỗ ngồi, đây là sân vận động lớn nhất cả nước, khánh thành năm 2020 và là nơi tổ chức trận chung kết AFCON 2023.
Sân vận động Felix Houphouet-Boigny: Nằm tại Abidjan, đây là sân nhà lâu đời và giàu truyền thống nhất, mang tên vị tổng thống đầu tiên của quốc gia.
Học viện ASEC Mimosas (MimoSifcom): Không thể nói về lịch sử đội tuyển mà thiếu học viện này – nơi đã đào tạo ra phần lớn các cầu thủ trong Thế hệ Vàng của Bờ Biển Ngà.
Bảng thành tích đáng chú ý
Giải vô địch bóng đá châu Phi (AFCON):
Vô địch: 1992, 2015, 2023.
Á quân: 2006, 2012.
Hạng ba: 1965, 1968, 1986, 1994.
FIFA World Cup: Tham dự 3 lần (2006, 2010, 2014).
Cúp các quốc gia Afro-Asian: Vô địch năm 1993.
Định hướng và tương lai
Sau thành công rực rỡ tại AFCON 2023, đội tuyển Bờ Biển Ngà đang sở hữu một dàn cầu thủ trẻ tài năng như Simon Adingra, Ousmane Diomande và các ngôi sao đang ở độ chín như Franck Kessie. Mục tiêu lớn nhất của họ trong giai đoạn tiếp theo là vượt qua vòng bảng World Cup 2026, nơi lá thăm may rủi đưa họ vào bảng E cùng Đức, Curacao và Ecuador. Tuy nhiên trước mắt, vẫn là tập trung cho những trận đấu knockout ở Giải vô địch bóng đá châu Phi (AFCON) 2025. Với sự đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng và đào tạo trẻ, "Những chú Voi" hứa hẹn sẽ tiếp tục duy trì vị thế là một trong những lá cờ đầu của bóng đá châu Phi.
| Hạng mục | Chi tiết |
| Tên chính thức | Đội tuyển bóng đá quốc gia Bờ Biển Ngà (Les Elephants) |
| Liên đoàn | Liên đoàn bóng đá Bờ Biển Ngà (FIF) |
| Năm thành lập | 1960 |
| Thành viên FIFA | Từ năm 1964 |
| Sân vận động chính | Stade Alassane Ouattara, Stade Felix Houphouet-Boigny |
| Màu áo truyền thống | Cam (Sân nhà) / Trắng (Sân khách) |
| Kỷ lục thi đấu | Didier Zokora (123 trận) |
| Cầu thủ ghi bàn vĩ đại nhất | Didier Drogba (65 bàn) |
Xem thêm:
- Lịch sử Cúp Bóng đá châu Phi (AFCON): Hành trình hơn sáu thập kỷ thống nhất lục địa đen
- Lịch sử World Cup: Hơn 90 năm phát triển; Từ Rimet đến Messi
* Nguồn tham khảo: Wikipedia, Cultures of West Africa, FootballHistory.org.
