Lịch sử Chinese Super League: Giấc mộng hóa rồng dang dở

Trải qua hơn hai thập kỷ hình thành và phát triển, Chinese Super League đã đi qua những giai đoạn biến động dữ dội, từ những bê bối dàn xếp tỷ số đến kỷ nguyên "đốt tiền" chấn động thế giới và hiện tại là quá trình tái cấu trúc bền vững.

1. Giai đoạn tiền thân: Sự chuyển dịch từ Jia-A (1994 – 2003)

Trước khi CSL ra đời, bóng đá Trung Quốc vận hành dưới mô hình giải Chinese Jia-A League, bắt đầu chuyên nghiệp hóa từ năm 1994. Đây là bước đi đầu tiên nhằm tách rời bóng đá khỏi cơ chế bao cấp của nhà nước.

Tuy nhiên, vào cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000, giải Jia-A rơi vào tình trạng hỗn loạn do nạn dàn xếp tỷ số, bạo lực sân cỏ và quản lý yếu kém. Đỉnh điểm là bê bối "Bóng đen" (Black Whistle) khiến uy tín của giải đấu sụt giảm nghiêm trọng.

Để cứu vãn tình hình và nâng cấp hệ thống theo tiêu chuẩn chuyên nghiệp hơn, Liên đoàn bóng đá Trung Quốc (CFA) đã quyết định khai tử Jia-A để thành lập một giải đấu mới mang tên Chinese Super League (CSL) vào năm 2004.

2. Những năm đầu thành lập và cuộc khủng hoảng niềm tin (2004 – 2010)

Mùa giải CSL đầu tiên diễn ra vào năm 2004 với 12 đội tham dự. Tuy nhiên, khởi đầu này không hề suôn sẻ. Ngay trong năm đầu tiên, giải đấu đã đối mặt với cuộc tẩy chay từ các câu lạc bộ hàng đầu do mâu thuẫn về bản quyền truyền hình và quyền lợi kinh tế.

Vấn đề tiêu cực: Mặc dù mang danh "Siêu giải đấu", CSL trong giai đoạn 2004-2009 vẫn bị bủa vây bởi các đường dây cá độ và hối lộ trọng tài. Lượng khán giả đến sân giảm kỷ lục, và nhiều nhà tài trợ (như Siemens) đã rút lui.

Cuộc đại thanh trừng (2009 - 2010): Chính phủ Trung Quốc và CFA đã thực hiện một cuộc điều tra quy mô lớn, dẫn đến việc bắt giữ hàng loạt quan chức cấp cao của Liên đoàn, trọng tài và cầu thủ. Sự quyết liệt này đã tạo ra một môi trường "sạch" hơn, đặt nền móng cho sự trỗi dậy mạnh mẽ về mặt tài chính ở giai đoạn sau.

3. Kỷ nguyên "Đồng nhân dân tệ" và sự thống trị của Guangzhou Evergrande (2011 – 2019)

Năm 2010, tập đoàn bất động sản Evergrande Group mua lại đội bóng Quảng Châu đang bị xuống hạng do tiêu cực và đổi tên thành Guangzhou Evergrande. Đây là cột mốc thay đổi hoàn toàn diện mạo của CSL.

Sự trỗi dậy của một thế lực

Dưới sự đầu tư mạnh tay, Guangzhou Evergrande đã thăng hạng và vô địch CSL ngay trong mùa giải đầu tiên (2011). Họ thiết lập một kỷ lục vô tiền khoáng hậu với 7 chức vô địch liên tiếp (2011-2017). Quan trọng hơn, họ đã đưa bóng đá Trung Quốc trở lại bản đồ châu lục với 2 chức vô địch AFC Champions League (2013 và 2015).

Cuộc chạy đua vũ trang toàn cầu

Thành công của Evergrande đã tạo ra một cuộc chạy đua tài chính giữa các tập đoàn lớn (Suning, SIPG, Greenland, China Fortune Land Development). CSL trở thành cái tên "gây bão" trên thị trường chuyển nhượng quốc tế với những bản hợp đồng phá vỡ mọi quy luật:

Oscar: Chuyển từ Chelsea sang Shanghai SIPG với giá khoảng 60 triệu bảng Anh (2017).

Hulk: Gia nhập Shanghai SIPG với giá 55,8 triệu Euro.

Alex Teixeira: Đến Jiangsu Suning với giá 50 triệu Euro.

Carlos Tevez: Trở thành cầu thủ hưởng lương cao nhất thế giới tại Shanghai Shenhua (ước tính 615.000 bảng/tuần).

Sự hiện diện của các huấn luyện viên lừng danh như Marcello Lippi, Luiz Felipe Scolari, Fabio Cannavaro và Manuel Pellegrini đã biến CSL thành một "miền đất hứa" cho các ngôi sao ở sườn dốc sự nghiệp và cả những tài năng đang ở đỉnh cao.

4. Sự bùng nổ của bong bóng tài chính và đại dịch COVID-19 (2020 – 2022)

Sự phát triển nóng dựa trên dòng vốn bất động sản đã bộc lộ những lỗ hổng nguy hiểm. CFA bắt đầu nhận thấy các câu lạc bộ chi tiêu vượt quá khả năng thu hồi vốn, gây mất cân bằng hệ sinh thái bóng đá trẻ.

Chính sách siết chặt quy định

Từ năm 2018, CFA bắt đầu áp dụng "Thuế điều tiết chuyển nhượng" (100% thuế cho các bản hợp đồng ngoại binh đắt giá) và sau đó là áp trần lương (Salary Cap). Tuy nhiên, cú sốc thực sự đến vào năm 2021 khi CFA yêu cầu tất cả các đội bóng phải loại bỏ tên nhà tài trợ ra khỏi tên câu lạc bộ (quy định tên trung tính).

Sự sụp đổ của các đế chế

Quy định mới cùng với cuộc khủng hoảng của ngành bất động sản Trung Quốc và tác động của đại dịch COVID-19 đã dẫn đến kịch bản tồi tệ:

Jiangsu FC: Giải thể chỉ vài tháng sau khi lên ngôi vô địch CSL 2020.

Guangzhou FC: Rơi vào khủng hoảng trầm trọng khi tập đoàn mẹ Evergrande nợ nần, dẫn đến việc phải xuống hạng và chia tay toàn bộ ngoại binh.

Các trận đấu không khán giả: Việc thi đấu tập trung trong bong bóng dịch bệnh suốt 3 năm đã triệt tiêu doanh thu từ bán vé và làm suy giảm giá trị thương hiệu của giải đấu.

5. Hiện tại và định hướng tương lai (2023 – Nay)

Sau khi Trung Quốc mở cửa trở lại vào năm 2023, CSL đang nỗ lực tìm lại vị thế của mình nhưng với một tư duy khác biệt: Bền vững và thực tế.

Trở lại sân nhà: Các đội bóng đã được thi đấu trên sân nhà của mình, giúp lượng khán giả phục hồi đáng kể (trung bình hơn 20.000 người/trận ở một số sân vận động hiện đại như Workers' Stadium mới).

Trọng tâm vào nội binh: Thay vì mua sắm siêu sao, các đội bóng tập trung vào việc đào tạo trẻ và tận dụng nguồn cầu thủ nhập tịch. Các ngoại binh hiện tại có mức giá hợp lý hơn và đóng vai trò dẫn dắt thay vì làm biểu tượng thương mại.

Cơ cấu quản lý mới: CSL đang hướng tới việc tách rời hoàn toàn khỏi CFA để vận hành như một công ty độc lập (tương tự mô hình Ngoại hạng Anh) nhằm tối ưu hóa lợi nhuận và tính minh bạch.

Các cột mốc đáng nhớ trong lịch sử CSL

2004: Mùa giải đầu tiên khởi tranh với sự lên ngôi của Shenzhen Jianlibao.

2010: Chiến dịch chống tham nhũng lịch sử giúp làm sạch bộ máy lãnh đạo bóng đá.

2013: Guangzhou Evergrande lần đầu tiên vô địch AFC Champions League, đánh dấu đỉnh cao của bóng đá cấp CLB Trung Quốc.

2017: CSL áp dụng luật "Cầu thủ U23" để bắt buộc các đội bóng sử dụng cầu thủ trẻ trong đội hình xuất phát.

2021: Áp dụng quy định tên câu lạc bộ trung tính, chấm dứt kỷ nguyên gắn tên thương hiệu vào bóng đá.

Những biểu tượng của giải đấu

Cầu thủ nội xuất sắc nhất: Wu Lei (Vũ Lỗi) – chân sút vĩ đại nhất lịch sử giải đấu, người từng có thời gian thi đấu thành công tại La Liga (Espanyol).

Ngoại binh biểu tượng: Elkeson (Ai Kesen) – cầu thủ ghi nhiều bàn thắng nhất lịch sử CSL và là người tiên phong trong phong trào nhập tịch cầu thủ cho đội tuyển quốc gia Trung Quốc.

Kiến trúc sư thành công: Marcello Lippi – người đã mang tư duy chiến thuật đỉnh cao của châu Âu giúp Guangzhou Evergrande thống trị giải đấu và vươn tầm châu Á.

Lịch sử của Chinese Super League là một bài học về sự phát triển nóng và những hệ lụy của việc thiếu nền tảng bền vững. Từ một giải đấu đầy rẫy tiêu cực, CSL đã vươn mình trở thành "thiên đường" tiền bạc của bóng đá thế giới, để rồi phải tự điều chỉnh để tồn tại.

Dẫu không còn vẻ hào nhoáng của những siêu hợp đồng trăm triệu đô, CSL hiện nay đang nỗ lực xây dựng một giá trị thực chất hơn, tập trung vào cộng đồng và sự ổn định tài chính lâu dài.

Quý độc giả quan tâm đến bóng đá Châu Á, nhất là những CLB hàng đầu ở châu lục này có thể tham khảo thêm qua bài viết: "Lịch sử AFC Champions League: Bức tranh thăng trầm của bóng đá châu Á".