ASEAN Championship (trước đây thường được gọi là AFF Cup hay Tiger Cup), hiện nay mang tên thương mại là ASEAN Hyundai Cup, là giải đấu bóng đá quốc tế diễn ra hai năm một lần do Liên đoàn bóng đá Đông Nam Á (AFF) tổ chức. Đây là sân chơi danh giá nhất dành cho các đội tuyển quốc gia nam thuộc khu vực Đông Nam Á, được FIFA công nhận là giải đấu quốc tế hạng 'A' (tính điểm xếp hạng) từ năm 1996.
Trải qua gần ba thập kỷ hình thành và phát triển, giải đấu không chỉ là cuộc cạnh tranh ngôi vương khu vực mà còn phản ánh sự thay đổi cán cân quyền lực của bóng đá Đông Nam Á qua từng thời kỳ.
| Mốc thời gian | Sự kiện |
| 1996 | Giải lần đầu được tổ chức tại Singapore với tên gọi Tiger Cup; Thái Lan trở thành nhà vô địch đầu tiên. |
| 2002 | Trận chung kết duy nhất trong lịch sử giải đấu phải giải quyết thắng thua bằng loạt sút luân lưu. |
| 2004 | Áp dụng thể thức thi đấu Sân nhà – Sân khách (Home & Away) cho vòng bán kết và chung kết. |
| 2007 | Giải đổi tên thành AFF Championship sau khi Tiger Beer rút lui; hủy bỏ trận tranh hạng Ba. |
| 2008 | Suzuki trở thành nhà tài trợ chính (AFF Suzuki Cup); Việt Nam lần đầu tiên giành chức vô địch. |
| 2010 | Malaysia lần đầu tiên đăng quang ngôi vô địch; bắt đầu áp dụng luật bàn thắng sân khách. |
| 2016 | Giải đấu chính thức được FIFA công nhận là giải quốc tế hạng A (được tính điểm trên bảng xếp hạng FIFA). |
| 2018 | Thay đổi thể thức vòng bảng (mỗi đội đá 2 trận sân nhà, 2 trận sân khách); đội vô địch được dự AFF–EAFF Champions Trophy. |
| 2020 | Giải đấu bị hoãn và dời sang tổ chức vào cuối năm 2021 do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19. |
| 2022 | Mitsubishi Electric trở thành nhà tài trợ chính; Thái Lan giành chức vô địch thứ 7 trong lịch sử. |
| 2024 | Tái định vị thương hiệu thành ASEAN Championship; Việt Nam đánh bại Thái Lan để giành chức vô địch thứ 3. |
| 2026 | Giải đấu dự kiến mang tên thương mại mới là ASEAN Hyundai Cup. |
Giai đoạn thành lập và Kỷ nguyên Tiger Cup (1996–2004)
Giải đấu lần đầu tiên được tổ chức vào năm 1996 tại Singapore với tên gọi Tiger Cup (gắn liền với nhà tài trợ Tiger Beer). Kỳ đại hội đầu tiên quy tụ 6 thành viên sáng lập của Liên đoàn bóng đá Đông Nam Á cùng 4 đội tuyển khách mời trong khu vực. Trong trận chung kết lịch sử năm đó, Thái Lan đã đánh bại Malaysia với tỷ số 1–0 để trở thành nhà vô địch đầu tiên của Đông Nam Á.
Thể thức ban đầu quy định 4 đội lọt vào bán kết sẽ được đặc cách tham dự vòng chung kết kỳ tiếp theo, trong khi các đội còn lại phải thi đấu vòng loại. Trong giai đoạn này, Thái Lan và Singapore là hai thế lực thống trị tuyệt đối.
Thái Lan: Vô địch các năm 1996, 2000, 2002.
Singapore: Vô địch năm 1998 và 2004.
Đáng chú ý, chưa có quốc gia nào vô địch 3 lần liên tiếp. Tuy nhiên, Thái Lan (2000, 2002) và Singapore (2004, 2007) là những đội từng bảo vệ thành công ngôi vương.
Giai đoạn chuyển mình và sự thống trị xen kẽ (2007–2016)
Sau khi Tiger Beer rút lui, giải đấu năm 2007 (bị lùi lại từ 2006 do trùng lịch Đại hội Thể thao châu Á) được tổ chức đơn thuần với tên gọi AFF Championship. Đây cũng là năm Singapore giành chức vô địch thứ hai liên tiếp.
Từ năm 2008, tập đoàn Suzuki trở thành nhà tài trợ chính, mở ra kỷ nguyên AFF Suzuki Cup kéo dài hơn một thập kỷ.
Năm 2008: Đánh dấu sự vươn lên của Việt Nam khi lần đầu tiên đăng quang ngôi vô địch.
Năm 2010: Malaysia lần đầu tiên và duy nhất tính đến nay giành chức vô địch.
Sau giai đoạn này, Thái Lan trở lại mạnh mẽ với các chức vô địch vào năm 2014 và 2016. Năm 2016 cũng đánh dấu cột mốc quan trọng khi giải đấu được FIFA công nhận tính điểm trên bảng xếp hạng thế giới, dù với hệ số thấp hơn so với các giải châu lục lớn.
Một chi tiết đáng lưu ý về mặt thành viên: Dù Australia gia nhập AFF từ năm 2013, nhưng do chênh lệch trình độ quá lớn so với mặt bằng chung khu vực, đội tuyển này không tham dự ASEAN Championship theo thỏa thuận ban đầu.
Tái cấu trúc và Định hướng tương lai (2018–Nay)
Từ năm 2018, đội vô địch ASEAN Championship giành quyền tham dự AFF–EAFF Champions Trophy, đối đầu với đội vô địch Cúp Đông Á (EAFF E-1 Football Championship).
Giai đoạn 2020–2022: Do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, giải đấu năm 2020 bị hoãn và tổ chức vào cuối năm 2021. Thái Lan tiếp tục khẳng định vị thế "anh cả" với hai chức vô địch liên tiếp vào các năm 2020 và 2022.
Tái định vị thương hiệu (2024): Tháng 2/2024, AFF công bố tái định vị thương hiệu giải đấu với tên gọi ASEAN Championship. Tại giải đấu năm 2024, Việt Nam đã xuất sắc đánh bại Thái Lan với tổng tỷ số 5–3 sau hai lượt trận chung kết để giành chức vô địch thứ 3 trong lịch sử (sau các năm 2008 và 2018).
Tầm nhìn 2026: Vào tháng 10/2025, Chủ tịch FIFA Gianni Infantino đã công bố việc ra mắt giải đấu mới FIFA ASEAN Cup trong khuôn khổ Hội nghị cấp cao ASEAN, đánh dấu sự quan tâm trực tiếp của FIFA tới khu vực này.
Từ năm 2026, giải đấu sẽ mang tên ASEAN Hyundai Cup sau khi đạt thỏa thuận tài trợ mới với Hyundai Motor.
Thể thức thi đấu
Thể thức của giải đã có nhiều thay đổi quan trọng qua các thời kỳ để tăng tính hấp dẫn:
Vòng đấu loại trực tiếp (Knock-out): Từ năm 2004, vòng bán kết và chung kết chuyển sang thi đấu theo thể thức Sân nhà – Sân khách (Home & Away) thay vì đá tập trung một lượt.
Luật bàn thắng sân khách: Được áp dụng từ năm 2010 đến 2022.
Tranh hạng Ba: Từ năm 2007, trận tranh hạng Ba bị hủy bỏ; hai đội thua ở bán kết được đồng hạng.
Vòng bảng (Từ 2018): Thể thức mới được áp dụng. 10 đội được chia làm 2 bảng. Mỗi đội thi đấu 2 trận sân nhà và 2 trận sân khách vòng tròn một lượt. 9 đội có thứ hạng cao nhất được vào thẳng, đội thứ 10 và 11 phải đá play-off để tranh vé vớt.
Lịch sử tài trợ và Tên giải đấu
Thương hiệu của giải đấu gắn liền với các nhà tài trợ danh tiếng qua từng giai đoạn:
1996–2004: Tiger Cup (Tài trợ: Tiger Beer).
2007: AFF Championship (Không có nhà tài trợ chính).
2008–2020: AFF Suzuki Cup (Tài trợ: Suzuki).
2022: AFF Mitsubishi Electric Cup (Tài trợ: Mitsubishi Electric).
2024: ASEAN Mitsubishi Electric Cup.
2026 (dự kiến): ASEAN Hyundai Cup (Tài trợ: Hyundai Motor).
Hồ sơ giải đấu
| Hạng mục | Thông tin chi tiết |
| Tên chính thức | ASEAN Championship |
| Tên tài trợ hiện tại | ASEAN Hyundai Cup (từ 2026) |
| Năm thành lập | 1996 |
| Cơ quan tổ chức | Liên đoàn bóng đá Đông Nam Á (AFF) |
| Số đội tham dự | 10 đội (Vòng chung kết) |
| Đội vô địch nhiều nhất | Thái Lan (7 lần) |
| Đương kim vô địch | Việt Nam (2024) |
| Vua phá lưới mọi thời đại | Teerasil Dangda (25 bàn) |
ASEAN Championship không chỉ là một giải đấu thể thao mà còn là sự kiện văn hóa, khơi dậy niềm tự hào dân tộc mãnh liệt tại các quốc gia Đông Nam Á. Với sự thống trị lâu dài của Thái Lan, sự vươn lên mạnh mẽ của Việt Nam và tính cạnh tranh ngày càng cao từ các quốc gia khác, giải đấu tiếp tục là tâm điểm của bóng đá khu vực trong những năm tới.
Để hiểu thêm về giải đấu mà U23 Việt Nam vừa đánh bại Hàn Quốc để giành huy chương Đồng, mời độc giả tham khảo bài viết Lịch sử U23 Asian Cup: Sân chơi ươm mầm tài năng và giấc mơ Olympic.
