Trong 7 mùa giải nhất, chênh lệch giữa hiệu số bàn thắng – bại trên sân nhà và sân khách của các CLB Premier League là 0.39 bàn. Nói cách khác, lợi thế sân nhà ở Premier League có giá trị tương đương với 0.39 bàn thắng, trong khi con số này ở La Liga và Serie A cũng lần lượt là 0.37 và 0.4 bàn.
Vì thế, có khoảng 45-48% số trận ở 3 giải đấu kể trên kết thúc với một chiến thắng nghiêng về đội chủ nhà, còn tỷ lệ hòa và khách thắng là xấp xỉ nhau, từ 25-27%. Nếu quy đổi ra điểm số, các đội bóng Anh quốc kiếm được nhiều hơn 0.57 điểm mỗi khi thi đấu trên sân nhà, thấp hơn đôi chút so với TBN (0.58 điểm) và Italia (0.61 điểm).
Trên bình diện ĐTQG, việc được đá trên sân nhà thậm chí tương đương với 0.66 bàn dẫn trước, nên đừng ngạc nhiên khi có tới 6 đội chủ nhà từng VĐ và 3 đội chủ nhà khác đoạt ngôi á quân World Cup.
Những bàn thắng hay điểm số không phải là tất cả.
Công ty phân tích dữ liệu thể thao ProZone đã thống kê về hiệu quả thi đấu của các CLB Premier League trên sân khách và sân nhà.
Theo ProZone, các đội bóng thường thi đấu đẹp mắt, mượt mà hơn hẳn trên SVĐ quen thuộc: tỷ lệ chuyền bóng chính xác tăng 4.8%, số đường chuyền trên phần sân đối phương tăng 8.9%, số lần xâm nhập vòng cấm đối thủ tăng 17.4%, số cú sút tăng 20.6% và tỷ lệ dứt điểm trúng đích cũng tăng 22.6%.
Khán giả không quan trọng, nhưng sân bãi thì có
Một cách trực quan, có thể thấy rằng sự cổ vũ của khán giả không phải là yếu tố quyết định thành bại. Đúng là sự cuồng nhiệt các CĐV nhà có thể khiến các cầu thủ tự tin và có nhiều động lực thi đấu hơn, nhưng họ cũng có thể phải chịu sức ép rất lớn trước kỳ vọng của khán giả và chưa chắc đã phô diễn được 100% khả năng.
 |
| Những tiếng hò reo cổ vũ của đám đông khán giả không giúp ích được nhiều cho các đội chủ nhà. |
Nên nhớ, dù chỉ có 38.000 chỗ, sân Highbury của Arsenal từng là nơi “đi dễ khó về” với bất kỳ đội bóng nào, trong khi SVĐ mới Emirates (60.000 chỗ) hiếm khi khiến các vị khách phải e ngại.
Trong các trận El Clasico diễn ra vào 1-2 năm gần đây, Real Madrid và Barcelona đều đạt được kết quả tốt hơn trên sân khách, nơi họ chỉ nhận được sự động viên của vài nghìn CĐV so với gần 100.000 cái cổ họng không ngừng gào thét ở sân nhà.
Trong một cuốn sách mới xuất bản có tên Scorecasting, giáo sư kinh tế Tobias Moskowitz của ĐH Chicago (Mỹ) đã thu thập dữ liệu về khán giả tại giải VĐQG Mỹ kể từ năm 2002 để so sánh mối tương quan giữa số lượng khán giả và thành tích của các đội bóng.
Theo đó, chẳng có mối liên hệ nào giữa hai yếu tố này cả, và kết luận này cũng tương đồng với phân tích của giáo sư Niels Van de Ven (ĐH Tilburg, Hà Lan). Trong công trình của mình, Van de Ven sử dụng số liệu về các trận đấu của Milan, Inter, Lazio và Roma trong 15 mùa giải liên tiếp để phân tích ảnh hưởng của khán giả và sân bãi lên các đội bóng.
Ông nhận thấy lợi thế về số lượng khán giả không hề phát huy tác dụng, tuy nhiên sự quen thuộc với sân bóng nơi mình thi đấu lại đóng vai trò rất lớn trong kết quả của các CLB kể trên. Lấy ví dụ, khi Milan gặp Inter trong tư cách “chủ nhà” thì hai đội đều quen sân bãi nhưng Milan có lượng CĐV đông hơn (vì được phân nhiều vé hơn).
Trong tình huống đó, Milan không chiếm được ưu thế (chỉ giành được trung bình 1.14 điểm/trận khi được coi là chủ nhà so với 1.42 điểm/trận của Inter). Tuy nhiên, nếu Milan gặp Juventus hoặc Roma – những đội có thực lực xấp xỉ Inter – trên sân nhà thì họ giành được tới 1.64 điểm/trận so với chỉ 0.91 điểm của các đội khách bởi Juve hay Roma không quen với việc đá trên sân San Siro.
Trọng tài thiên vị vì “rủi ro đạo đức”?
Sẽ là vô lý nếu phủ nhận hoàn toàn các tác động từ khán giả. Ở một chừng mực nào đó, người hâm mộ cũng có ảnh hưởng đến kết quả trận đấu một cách gián tiếp thông qua các trọng tài. Gần đây, Opta từng đưa ra một thống kê cho thấy các trọng tài tại Premier League thường cho bù giờ nhiều hơn mỗi khi đội chủ nhà đang bị dẫn trước.
Năm 2002, giáo sư Alan Nevill của ĐH Wolverhampton (Anh) đã cho các trọng tài xem lại băng ghi hình một số trận đấu có âm thanh và một số khác được tắt tiếng, sau đó đề nghị họ đưa ra các quyết định thổi phạt cho từng tình huống. Kết quả, trong những trận đấu có tiếng các trọng tài thường thổi có lợi cho đội chủ nhà vì họ bị ảnh hưởng bởi bầu không khí trên sân.
Ở Đức, giáo sư Thomas Dohmen của trường ĐH Bonn cũng đưa ra nhận xét tương tự và sử dụng khái niệm “rủi ro đạo đức” (nguyên văn: moral hazard) để giải thích hành động của các trọng tài tại Bundesliga.
Theo đó, các quyết định trên sân cỏ của trọng tài không ảnh hưởng đến lợi ích của những người thuê ông ta (LĐBĐ, BTC giải đấu) cũng như quyền lợi của chính ông ta, do đó trọng tài sẽ có xu hướng ra quyết định nương theo áp lực của đám đông CĐV chủ nhà.
Dohmen cũng chứng minh rằng lợi thế sân nhà ở các SVĐ không có đường chạy điền kinh (ví dụ sân Allianz Arena của Bayern) là lớn hơn các sân bóng có đường chạy bao quanh (như sân Olympic ở Berlin). Lý do là khi không có đường chạy ngăn cách khán đài với sân cỏ, các CĐV sẽ ngồi gần đường pitch hơn và gây ra áp lực lớn hơn lên các nhà cẩm cân nảy mực.
Tuy nhiên, những trọng tài giàu kinh nghiệm và được đào tạo bài bản sẽ ít bị tác động hơn bởi bầu không khí trên các khán đài. Trong bóng đá hiện đại, các trọng tài được tập huấn ngày càng kỹ lưỡng và thậm chí đã xuất hiện những đề xuất về việc chuyên nghiệp hóa trọng tài.
Như vậy, các đội chủ nhà sẽ ít được ưu ái hơn, và nếu xét đến việc công nghệ “mắt thần” sắp được áp dụng vào bóng đá (từ mùa giải 2013/14) thì lợi thế của việc được thi đấu trên sân nhà sẽ còn tiếp tục giảm.
