| Bài viết cung cấp độc quyền bởi  |
Xứ Samba bất bình đẳng
Confed Cup lần này, dù đội chủ nhà có thi đấu thành công tới đâu chăng nữa, vẫn không thể tránh khỏi bóng đen từ những cuộc biểu tình liên miên của dân chúng Brazil. Sự bất mãn của người dân không hẳn xuất phát từ việc Brazil đăng cai Confed Cup vào năm nay và World Cup vào năm sau, bởi xét cho cùng thì đó vẫn là một cơ hội tuyệt vời để một Selecao ốm yếu như hiện nay nâng cap Cúp vàng thế giới. Sâu xa ra, Confed Cup 2013 chỉ đóng vai trò châm ngòi cho những mâu thuẫn khủng khiếp trong xã hội Brazil bùng nổ, và muốn hiểu cặn kẽ những mâu thuẫn đó thì không có cách nào tốt hơn là đến Sao Paulo.
Xét về giá trị tổng sản phẩm quốc nội, Brazil hiện đã vươn lên nhóm đầu (GDP đứng thứ 6 thế giới), nhưng về thu nhập bình quân đầu người thì họ vẫn còn đứng ở tốp trung bình yếu. Theo tính toán của World Bank và IMF, bình quân mỗi người Brazil chỉ kiếm được khoảng 11.600 USD/năm, xếp thứ 75 thế giới và thấp hơn cả những người láng giềng như Argentina, Uruguay hay Venezuela. Chưa hết, hiện còn có khoảng 26% dân số Brazil (50 triệu người) sống dưới mức nghèo khổ, trong đó 16,2 triệu người thậm chí còn không kiếm nổi 70 reais mỗi tháng (tương đương khoảng 1,3 USD/ngày). Với mỗi khu cao ốc chọc trời, sáng loáng ở thủ đô Brasilia thì lại có hàng ngàn túp lều tạm bợ nằm sâu trong rừng Amazon, với mỗi tụ điểm ăn chơi lộng lẫy ở trung tâm Rio de Janeiro thì lại có hàng trăm khu favelas (ổ chuột) đang oằn mình ngay ngoài ngoại ô thành phố. Nhưng không ở đâu mà sự mất cân đối về thu nhập lên đến đỉnh điểm như Sao Paulo.
 |
| Trực thăng & ổ chuột |
Nhà văn John Malathronas từng bảo, ở Sao Paulo nghèo khổ bị coi là tội lỗi. Khoảng cách giữa các đẳng cấp trong xã hội lớn đến mức, nếu bạn chào hỏi người dọn phòng trong khách sạn thì có thể khiến anh ta kinh ngạc và hoảng sợ. Chỉ chừng đó thôi, chưa kể đến vị thế thành phố lớn nhất Brazil nói riêng cũng như Nam bán cầu nói chung, đã đủ kích thích trí tò mò và đưa tôi lên đường đến Sao Paulo rồi.
Tương phản như Sao Paulo
Cũng may là Confed Cup đang trong thời gian tạm nghỉ sau hai trận bán kết: phải đến ngày kia, hai cặp đấu Brazil – TBN và Italia – Uruguay mới diễn ra, và tôi có thể sắp xếp thời gian ghé thăm Sao Paulo. Từ Belo Horizonte, nơi tôi đang tạm trú, đến Sao Paulo không xa – chỉ khoảng gần 600km - và tôi có khá nhiều phương án để lựa chọn. Đi máy bay cũng là một giải pháp, nhưng giá cả tương đối đắt (gần 100 USD) và không thực sự tiết kiệm được nhiều thời gian bởi sẽ phải di chuyển từ trung tâm thành phố ra sân bay và ngược lại, chưa tính tới thời gian check-in và chờ đợi trước chuyến bay. Hệ thống tàu hỏa chở khách ở Brazil thì gần như không tồn tại nên tôi quyết định đi xe bus. Với cái giá tương đương 40 USD, sau gần 7 tiếng đồng hồ ngồi trên chiếc xe bus hai tầng, có ghế ngồi to như ghế hạng thương gia trên máy bay thì tôi đã có mặt ở Sao Paulo.
Ấn tượng đầu tiên của tôi về Sao Paulo là một đô thị đẹp, hiện đại theo đúng kiểu châu Âu nhưng cũng không kém phần “hoành tráng” theo kiểu Mỹ với cả một rừng cao ốc. Đường ở đây rất thoáng đãng với hàng chục làn xe, và giữa các tòa nhà cao tầng là những quảng trường rộng rãi. Tất nhiên những công trình kiến trúc ấy cũng không phải tự dưng mà mọc lên: ngày xưa, sự thịnh vượng của Sao Paulo vốn bắt nguồn từ nghề trồng cây cà phê, nhưng nay những đồn điền cà phê không còn nữa và phải nhường chỗ cho các nhà máy hay trung tâm thương mại. Dấu ấn còn sót lại của ngành nông nghiệp vốn hưng vượng một thời giờ chỉ còn tồn tại qua những gánh hàng dứa, nho… bán rong hai bên đại lộ 9 tháng Bảy (9 de Julho). Cũng ở hai bên đường 9 tháng Bảy ấy, người ta có thể thấy các khu chung cư khép kín, với đầy đủ tường bao và 1-2 lớp cửa sắt dành cho người giàu, những người rất hạn chế ra ngoài và nếu có thì thường ưu tiên sử dụng máy bay trực thăng vì lý do an ninh. Ở Sao Paulo này, dù hệ thống giao thông công cộng (đặc biệt là tàu điện ngầm) tương đối phát triển thì vẫn có tới hơn 300 chiếc trực thăng đảm nhận vai trò taxi, tức nhiều gấp khoảng 6 lần so với New York phồn hoa nơi tôi đang học tập. Khi tôi lật mở tờ báo địa phương, Folha de Sao Paulo, thì một trong những mẩu quảng cáo đầu tiên đập vào mắt là… dịch vụ cho thuê trực thăng và máy bay cỡ nhỏ. Nói thế để thấy cuộc sống ở Sao Paulo có thể xa hoa đến mức nào!
World Cup vô nghĩa
Tất nhiên, không phải lúc nào đi trực thăng cũng bị coi là một hình thức hưởng thụ xa xỉ. Ở Sao Paulo, nạn tắc đường kinh khủng đến mức anh chàng lái xe taxi tên Andreas từng bảo tôi rằng “7h sáng ra khỏi nhà cũng tắc đường, 11h đêm lái xe về nhà cũng tắc đường” và chuyện tổng độ dài ùn tắc lên đến hơn 100km cũng không phải là hiếm. Vì thế, giới nhà giàu thường chọn đi trực thăng để tránh nạn tắc đường, ngoài ra cũng có một số nơi mà bạn chỉ có thể đến bằng trực thăng như khu mua sắm Daslu nổi tiếng. Nếu như trung tâm mua sắm Harrod’s của London nằm ngay trên phố chính và cạnh bến tàu điện ngầm (nên rất thuận lợi cho giới bình dân đi đến đó) thì Daslu lại có bãi đỗ trực thăng ở trên sân thượng và thậm chí cuốn cẩm nang du lịch Lonely Planet đã khuyến cáo người ta “không nên đi bộ đến Daslu”. Sự tương phản nằm ở chỗ, gần như ngay đối diện Daslu là khu favela Coliseu, một trong những khu ổ chuột rách nát nhất của thành phố. Bên cạnh những khu shopping sang trọng là những cửa hàng bé xíu dành cho dân lao động, là những ông già sửa giày lang thang, là những anh thợ cắt tóc, là những người vô gia cư quấn kín chăn ngủ ngay dưới gầm cầu giữa ban ngày.
Đương nhiên, phần lớn những người dân lao động này xuất thân từ các vùng quê nghèo. Claudio, anh chàng bán đồ lưu niệm quê ở Mato Grosso, bảo mình chẳng có sự lựa chọn nào khác: do không được học hành đầy đủ, Claudio chỉ có thể đến Sao Paulo này và bắt đầu từ nấc thang thấp nhất của xã hội với hy vọng đổi đời. Đó cũng là căn bệnh nghiêm trọng nhất Brazil hiện nay: sau nhiều năm phát triển thần kỳ, Brazil đã giàu lên đáng kể nhưng đáng tiếc là số lượng của cải này lại được tập trung trong tay một bộ phận nhỏ các triệu phú (10% số người giàu nhất Brazil đang kiểm soát tới 46,7% tổng tài sản của xã hội) và phúc lợi xã hội như y tế, giáo dục… không được đảm bảo. Chừng nào những vướng mắc này chưa được giải quyết, thì kể cả một chức vô địch World Cup đi chăng nữa cũng chỉ có giá trị tinh thần mang tính tức thời mà thôi….
