Kim tự tháp đa diện

MỘT THẾ GIỚI XA HOA

Khi Real Madrid quyết định chi đến 100 triệu euro để quyết có được chữ ký của ngôi sao người xứ Wales Gareth Bale, tân HLV Barca là Tata Martino đã kinh ngạc thốt lên: “Thật là phi lý, ở chỗ của tôi ngày xưa (Nam Mỹ) người ta không chi tiêu hoang phí như thế”. Đúng, ở Nam Mỹ không CLB nào chi tiền theo kiểu châu Âu cả bởi Nam Mỹ như một thị trường cung cấp nguyên liệu thô để từ đó châu Âu xử lý, gọt giũa và bán với cái giá cắt cổ. Và Tata đang ở châu Âu, làm việc tại châu Âu chứ không phải ở quê nhà của ông. Thế nên, tốt hơn hết là ông cần tập quen với những gì đang xảy ra trước mắt mình để hiểu rằng, tại châu Âu, bóng đá có một thế giới vô cùng xa hoa…

Để thành thương hiệu mạnh, CLB cần có danh hiệu; danh hiệu được cấu thành từ nguồn đầu tư mạnh; nguồn đầu tư mạnh đến từ doanh thu (thương mại và tài chính) dồi dào; và nguồn thu dồi dào thì đến từ một thương hiệu mạnh. Đó là một chu kỳ thật sự và nếu nhìn vào sự phân chia bản quyền truyền hình bóng đá là ta đủ hiểu.

Nhìn vào thống kê ngân sách những đội bóng tiêu biểu của UEFA Champions League mùa giải này, không ít cá nhân hẳn sẽ phải giật mình vì những con số khủng khiếp của nó. Chỉ riêng ba đội bóng hàng đầu của Anh là M.U, Man City và Chelsea thôi, ngân sách hoạt động cho mùa giải 2013/14 của họ đã lên tới 1,025 tỷ euro với M.U là đội dẫn đầu ở mức ngân sách 395 triệu euro. Trong khi đó, hai đội bóng đã lọt vào trận chung kết Champions League 2012/13 là Bayern Munich và Dortmund cũng có ngân sách hoạt động tới 685 triệu euro (Bayern chiếm 55,5%). Còn ở đất nước hình lục lăng, gã nhà giàu mới PSG cũng có ngân sách hoạt động tới 400 triệu euro, mức ngân sách đứng thứ ba châu Âu hiện nay. Song, khủng khiếp nhất vẫn phải là Barcelona và Real Madrid. Tổng ngân sách một tỷ euro (Real chiếm 52%) của hai đội bóng hàng đầu của Tây Ban Nha đã chứng minh tại sao họ thay nhau thống trị giải đấu ấy suốt hơn một thập niên vừa rồi. Và nó cũng chỉ ra luôn một chân lý chung trong làng túc cầu châu lục già. Đó là để thành thương hiệu mạnh, CLB cần có danh hiệu; danh hiệu được cấu thành từ nguồn đầu tư mạnh; nguồn đầu tư mạnh đến từ doanh thu (thương mại và tài chính) dồi dào; và nguồn thu dồi dào thì đến từ một thương hiệu mạnh. Đó là một chu kỳ thật sự và nếu nhìn vào sự phân chia bản quyền truyền hình bóng đá là ta đủ hiểu. Các CLB có thương hiệu lớn như M.U, Chelsea, Barca, Real, Milan… tất nhiên luôn được chia miếng bánh lớn hơn. Và bởi thế, họ càng ngày càng giàu có hơn, mức giàu có đè bẹp đa số các đối thủ khác cùng một quốc gia.

MỘT THẾ GIỚI KHỐN CÙNG

 

Nhưng bóng đá châu Âu không chỉ có sự xa hoa, hào nhoáng của những người khổng lồ kể trên. Y như sự phân tầng giai cấp, phân hóa giàu nghèo trong xã hội, bóng đá châu Âu cũng có “những người cùng khổ” ngày mỗi ngày lâm vào cảnh khốn khó.

Hồi mùa giải năm ngoái, CLB giàu truyền thống nhất Scotland là Glasgow Rangers đã lâm vào cảnh phá sản khi không thể nào tìm ra nguồn tiền cân đối cho khoản nợ lên tới gần 150 triệu bảng Anh. Thông tin ấy khiến không ít CĐV trung thành của CLB từng 54 lần vô địch quốc gia phải rớm lệ. Nhưng Rangers không phải là ngoại lệ. Trước họ, đã từng có Leeds, Fiorentina, Portsmouth… lâm vào cảnh cùng quẫn. Và những vụ vỡ nợ ấy không được rút kinh nghiệm khi trên toàn cõi châu Âu, danh sách những đội bóng cùng quẫn ngày vẫn dày thêm lên.

Ở Tây Ban Nha, trong khi Barca và Real có ngân sách hoạt động lên tới một tỷ euro cho mùa giải này thì đa số các CLB còn lại đang oằn mình gánh nợ khó trả. Barca, Real, Osasuna và Bilbao là bốn CLB hiếm hoi của Tây Ban Nha hoạt động theo dạng hội đoàn, một dạng tổ chức phi lợi nhuận, nên không bị ràng buộc bởi nghĩa vụ thuế. Còn lại, 16 CLB khác đang nợ thuế lên tới 600 triệu euro. Nhưng con số ấy chưa phải là tất cả. Ngoài số nợ thuế kể trên, 20 CLB La Liga đang nợ ngân hàng, đối tác… tới 3,4 tỷ euro. Điển hình nhất là Atletico Madrid, CLB mới bán Falcao cho Monaco với giá 60 triệu euro. Ít ai biết, họ thực thu về từ vụ chuyển nhượng ấy chỉ 2,5 triệu euro mà thôi. 36 triệu rơi vào tay bên thứ ba sở hữu Falcao và phần còn lại, Atletico phải trả nợ cho Porto để tránh bị đối tác kiện ra tòa, việc rất dễ dẫn đến khả năng UEFA cấm cửa họ chơi cúp châu Âu.

Trong khi đó, Malaga lại là đội bóng may mắn nhất trong số những người cùng khổ. Được bán cho ông chủ Arab Nasser Al Thani trong hoàn cảnh bị đeo bám của các khoản nợ cũ (từ thời ông chủ Fernando Sanz), Malaga hồi sinh dần dần khác hẳn với hình ảnh một CLB thậm chí đến lương cầu thủ cũng không trả nổi. Nhưng, chính việc ưu tiên trả nợ (để không bị UEFA cấm chơi cúp châu Âu) và cân đối lại tài chính đã chưa cho phép Al Thani đầu tư mạnh tay ngay lập tức giúp Malaga trở thành thế lực lớn. Chỉ trong vòng một năm, Malaga đã phải bán tới sáu cầu thủ chủ lực của mình, cách tìm nguồn thu để trả nợ nhanh nhất. Có thể nói, Malaga đã thoát ra khỏi cảnh khốn cùng nhờ tài xoay xở của Al Thani nhưng nếu một ngày kia, ông chủ ấy chán bóng đá, rất có thể họ sẽ tiếp tục trở thành người cùng khổ…

VÀ NHỮNG CHÀNG TUỔI TRẺ GAN DẠ

 

Giữa hoàn cảnh nhiều CLB rơi vào cảnh khốn cùng như thế, đã có những đội bóng mạnh dạn tìm một hướng đi mới, bền vững hơn, lâu dài hơn, cổ điển hơn. Đó là đào tạo, đào tạo và đào tạo để dùng chính lò đào tạo của mình làm bệ phóng tài chính. Điển hình là Lyon của Pháp. Từ một CLB bạo chi nhất Ligue 1, Lyon đã thay đổi nhiều trong ba năm qua. Ông chủ Aulas hướng tới tương lai lâu dài hơn khi liên tục bán đi các ngôi sao của đội bóng và đôn các cầu thủ đội trẻ lên thay thế. Chỉ trong vòng ba mùa bóng qua, Lyon đã đưa gần 20 cầu thủ từ lứa U-19 của mình lên đội chính thức và các cầu thủ ấy đã dần dần thành ngôi sao. Và Lyon không chờ đợi lâu, chỉ cần được giá, họ sẵn sàng bán ngay các ngôi sao mới nổi đó để bóp lại hầu bao. Aulas không muốn Lyon vỡ nợ vì khoản trả thuế thu nhập thay cho cầu thủ quá cao, đặc biệt là ở thời gian này, thời gian mà sân vận động mới trị giá 250 triệu euro (sân Grande Stade des Lumieres) sắp hoàn thiện.

Cũng tương đồng như Lyon, nhiều CLB như Werder Bremen, Leverkusen, Stuttgart, Schalke 04, Lille, Marseilles cũng đang đi theo hướng đi đó. Họ tận dụng việc mua rẻ bán đắt, tận dụng việc tự trồng người và kinh doanh tài năng mình đào tạo được để tạo nguồn thu cho CLB ở mỗi kỳ chuyển nhượng. Ngoài ra, chính sách sử dụng cầu thủ trẻ cũng giúp quỹ lương gọn gàng hơn. Hướng đi ấy có thể rất mạo hiểm vì khả năng thành tích yếu kém không hề nhỏ chút nào, thậm chí nếu sơ sẩy còn có thể bị trả giá bằng việc xuống hạng. Song, nó lại giúp các CLB đi trên chính đôi chân của mình, nhích từng bước chậm mà chắc trên con đường trở thành thế lực lớn nhờ vào thặng dư hàng năm của mình.

Chính sách này đang trở nên phổ biến tại châu Âu và hình ảnh của các CLB theo đuổi chính sách ấy giống y như những chàng tuổi trẻ gan dạ trên chiếc đu bay. Họ, với phương châm E Pluribus Unum (Một bắt đầu từ nhiều) sẵn sàng mạo hiểm thành tích của chính mình trong chuyến đu bay ấy. Cái đích họ đến, có thể là “cái chết trên mặt trận danh hiệu” nhưng cũng có thể là “thiên đường trong tương lai xa”. Tất nhiên, đây không phải là một canh bạc mang tính may rủi bởi các CLB ấy đều có một tấm gương rất tốt để soi chiếu. Đó chính là Arsenal, một CLB đã đi theo phương châm kể trên từ giữa thập niên (19)90s và bây giờ đang nằm trong nhóm có khả năng xa hoa của châu Âu…