Lịch sử ĐT Mexico: Tượng đài vĩ đại của CONCACAF

Tổng quan và Biểu tượng

Đội tuyển bóng đá quốc gia Mexico đại diện cho quốc gia này trong các giải đấu bóng đá nam quốc tế, chịu sự quản lý của Liên đoàn bóng đá Mexico (Federacion Mexicana de Futbol - FMF), cơ quan được thành lập vào năm 1927. Đội bóng là thành viên trực thuộc của Liên đoàn Bóng đá Quốc tế (FIFA) kể từ năm 1929 và là một trong những thành viên sáng lập của CONCACAF vào năm 1961. Trước đó, từ năm 1946 đến 1961, Mexico là thành viên của NAFC (tiền thân của CONCACAF) và PFC.

Về mặt thành tích, Mexico đã 17 lần giành quyền tham dự vòng chung kết FIFA World Cup và góp mặt liên tiếp kể từ năm 1994. Họ là một trong số ít những đại diện của CONCACAF từng tiến vào tứ kết (năm 1970 và 1986 khi là nước chủ nhà) và thiết lập kỷ lục 7 lần liên tiếp lọt vào vòng 16 đội ở sân chơi này. Đặc biệt, Mexico là đội tuyển duy nhất thuộc khu vực CONCACAF giành chiến thắng tại một giải đấu toàn cầu của FIFA khi lên ngôi vô địch FIFA Confederations Cup vào năm 1999.

Giai đoạn sơ khai và Sự hình thành (1923 – 1930)

Bóng đá tại Mexico bắt đầu được nhen nhóm và tổ chức vào đầu thế kỷ 20 bởi các nhóm người nhập cư từ châu Âu. Đóng vai trò quan trọng trong việc truyền bá môn thể thao này là những thợ mỏ đến từ Cornwall, Anh Quốc, và sau đó là những người Tây Ban Nha tị nạn trong cuộc Nội chiến Tây Ban Nha.

Trận đấu đầu tiên trong lịch sử đội tuyển quốc gia diễn ra vào ngày 9 tháng 12 năm 1923 trên sân Parque Espana ở Thành phố Mexico, nơi họ đánh bại Guatemala với tỷ số 2-1. Đây là trận mở màn cho một chuỗi các trận giao hữu quốc tế với đối thủ này. Dưới sự dẫn dắt của HLV Rafael Garza Gutierrez, Mexico tiếp tục thắng 2-0 ở trận thứ hai và hòa 3-3 ở trận đấu cuối cùng của loạt giao hữu này.

Bốn năm sau, nền bóng đá nước này có bước tiến chuyên nghiệp hóa khi Liên đoàn bóng đá Mexico chính thức được thành lập vào năm 1927. Sự kiện quốc tế chính thức đầu tiên mà họ tham gia là Thế vận hội mùa hè năm 1928, nơi Mexico để thua Tây Ban Nha với tỷ số 1-7 ngay tại vòng 16 đội.

Năm 1930 đánh dấu một cột mốc lịch sử vĩ đại: Đội tuyển bóng đá quốc gia Mexico được mời tham dự kỳ FIFA World Cup đầu tiên tổ chức tại Uruguay. Họ nằm chung bảng với Argentina, Chile và Pháp. Vào ngày 13 tháng 7 năm 1930, Mexico bước ra sân đối đầu với Pháp trong trận đấu đầu tiên của lịch sử các kỳ World Cup. Dù để thua với tỷ số 1-4, Juan Carreno đã đi vào lịch sử với tư cách cầu thủ Mexico đầu tiên ghi bàn tại ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh. 

Trong trận đấu thứ ba gặp Argentina, cầu thủ Manuel Rosas đã ghi bàn từ chấm phạt đền đầu tiên trong lịch sử giải đấu, bất chấp việc Mexico phải chịu thất bại chung cuộc 3-6.

Thời kỳ Hậu Thế chiến II và Khẳng định vị thế khu vực (1950 – 1980)

Mexico không xuất hiện ở kỳ World Cup nào khác cho đến năm 1950. Mặc dù là đội bóng mạnh nhất tại Liên đoàn Bóng đá Bắc Mỹ và sau này là CONCACAF, họ vẫn gặp vô vàn khó khăn khi phải đối đầu với sức mạnh vượt trội của các đại diện đến từ châu Âu và Nam Mỹ trong suốt giai đoạn trước năm 1970. Tuy nhiên, thời kỳ này vẫn ghi nhận một kỷ lục cá nhân phi thường: Thủ môn Antonio Carbajal trở thành cầu thủ đầu tiên trên thế giới tham dự 5 kỳ World Cup liên tiếp.

Năm 1965, Mexico giành chức vô địch giải đấu lục địa CONCACAF Championship lần đầu tiên trong lịch sử, mở ra kỷ nguyên thống trị của họ tại khu vực này.

Đến năm 1970, Mexico lần đầu tiên vinh dự trở thành quốc gia đăng cai FIFA World Cup. Giải đấu trên sân nhà chứng kiến chuỗi phong độ thăng hoa khi họ khởi đầu bằng trận hòa không bàn thắng trước Liên Xô, sau đó hủy diệt El Salvador 4-0 và đánh bại Bỉ để lọt vào vòng loại trực tiếp. Tại vòng tứ kết, hành trình của Mexico khép lại sau thất bại 1-4 trước đội tuyển Italy.

Sau đỉnh cao 1970, bóng đá Mexico rơi vào một khoảng lặng đáng thất vọng. Họ không thể vượt qua vòng loại World Cup 1974. Đến kỳ World Cup 1978 tại Argentina, đội tuyển chịu cảnh ra về sớm sau ba trận thua muối mặt: 0-6 trước Tây Đức, 1-3 trước Tunisia và 1-3 trước Ba Lan. Cuộc khủng hoảng tiếp tục kéo dài khi họ thất bại trong việc giành vé dự World Cup 1982.

World Cup 1986 trên sân nhà và Cú sốc Cachirules (1986 – 1990)

Cơ hội lấy lại thể diện đến vào năm 1986 khi Mexico trở thành quốc gia đầu tiên hai lần đăng cai FIFA World Cup. Mexico nằm ở Bảng B dưới sự lèo lái của HLV Bora Milutinovic. Họ ra quân thuận lợi bằng chiến thắng 2-1 trước Bỉ, hòa Paraguay 1-1 và khép lại vòng bảng bằng chiến thắng 1-0 trước Iraq. Đội tuyển xuất sắc đứng đầu bảng và tiến vào vòng 16 đội, nơi họ đè bẹp Bulgaria với tỷ số 2-0. 

Trận tứ kết đối đầu với Tây Đức diễn ra vô cùng giằng co và kết thúc với tỷ số hòa 0-0 sau thời gian thi đấu chính thức. Đáng tiếc, Mexico đã gục ngã với tỷ số 1-4 trên loạt sút luân lưu may rủi. Dù vậy, lọt vào tứ kết vẫn là thành tích vĩ đại nhất của họ tại đấu trường này.

Sự phát triển đang trên đà thăng hoa thì bất ngờ bị dội một gáo nước lạnh vào năm 1990. Đội tuyển bóng đá quốc gia Mexico bị FIFA tước quyền tham dự World Cup 1990 cùng hàng loạt các giải đấu quốc tế khác do sử dụng cầu thủ quá tuổi quy định tại vòng loại Giải vô địch bóng đá trẻ thế giới 1989. 

Vụ việc này được dư luận và báo chí gọi là vụ bê bối "Cachirules", một vết nhơ khiến bóng đá nước này phải xây dựng lại từ đầu.

Sự trỗi dậy mạnh mẽ và Đỉnh cao thế giới (1990 – 1999)

Bước sang thập niên 1990, Liên đoàn bóng đá Mexico quyết định bổ nhiệm chiến lược gia người Argentina, Cesar Luis Menotti, vào chiếc ghế huấn luyện viên trưởng. Quyết định này đã thay đổi hoàn toàn bộ mặt của bóng đá Mexico, giúp họ vươn ra biển lớn với vị thế hoàn toàn khác.

Tại đấu trường Copa America 1993, Mexico thi đấu bùng nổ và lọt vào tới tận trận chung kết, chỉ chịu khuất phục trước sức mạnh của Argentina với tỷ số 1-2. Đến kỳ World Cup 1994 diễn ra tại Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, Mexico xuất sắc đứng đầu bảng đấu vô cùng khắc nghiệt bao gồm Italy, Cộng hòa Ireland và Na Uy. Tuy nhiên, họ lại để thua Bulgaria trên chấm phạt đền tại vòng 16 đội.

Kịch bản lọt vào vòng loại trực tiếp tiếp tục lặp lại tại World Cup 1998. Nằm chung bảng với Hà Lan, Hàn Quốc và Bỉ, Mexico đánh bại Hàn Quốc 3-1, cầm hòa Bỉ và Hà Lan đều với tỷ số 2-2 để vượt qua vòng bảng. Tại vòng 16 đội, họ chịu thất bại 1-2 trước đội tuyển Đức.

Năm 1999 chính là trang sử chói lọi nhất của bóng đá Mexico. Với tư cách nước chủ nhà của FIFA Confederations Cup 1999, El Tri đã vượt qua hàng loạt đối thủ sừng sỏ. Tại trận bán kết, họ đánh bại kình địch Hoa Kỳ 1-0. Trong trận chung kết kinh điển diễn ra tại thánh địa Azteca, Mexico đã xuất sắc đả bại đương kim á quân thế giới Brazil với tỷ số nghẹt thở 4-3, chính thức nâng cao danh hiệu vô địch toàn cầu đầu tiên của FIFA.

Kỷ nguyên thế kỷ 21: Thống trị CONCACAF và "Lời nguyền" vòng 16 đội (2000 – Hiện tại)

Xuyên suốt hai thập kỷ đầu của thế kỷ 21, bóng đá Mexico duy trì một vị thế độc tôn đáng nể tại khu vực nhưng lại vướng phải một rào cản tâm lý kỳ lạ mang tên "vòng 16 đội" tại đấu trường World Cup.

World Cup 2002 đến 2018: Năm 2002, Mexico vượt qua Croatia và Ecuador nhưng lại gục ngã cay đắng 0-2 trước đại kình địch Hoa Kỳ ở vòng 16 đội. Năm 2006, dưới bàn tay của Ricardo Lavolpe, họ tiếp tục lọt vào vòng trong nhưng để thua Argentina 1-2. Kịch bản thua Argentina lặp lại vào năm 2010. 

Năm 2014, sau chiến dịch vòng loại vất vả phải đá play-off với New Zealand, Mexico lọt vào vòng 16 đội và để thua Hà Lan 1-2. Năm 2018, họ tạo nên cơn địa chấn khi đánh bại đương kim vô địch Đức 1-0 nhờ pha lập công của Hirving Lozano, trước khi tiếp tục dừng chân ở vòng 16 đội vì thất bại 0-2 trước Brazil.

Thành công lục địa: Bù đắp cho đấu trường thế giới, Mexico liên tục xưng vương tại CONCACAF Gold Cup với các chức vô địch vào các năm 2003, 2009 (thắng Hoa Kỳ 5-0), 2011 (thắng Hoa Kỳ 4-2 trong bối cảnh vướng bê bối chất cấm clenbuterol), 2015 và 2019. Đặc biệt, vào năm 2015, họ chiến thắng tại CONCACAF Cup để giành vé dự Confederations Cup 2017 tại Nga (nơi đội giành hạng tư).

Biến động giai đoạn 2020s: Thập kỷ mới bắt đầu bằng những khó khăn khi Mexico để thua Hoa Kỳ ở cả chung kết CONCACAF Nations League 2021 và Gold Cup 2021. Tại World Cup 2022 ở Qatar, lần đầu tiên kể từ năm 1978, Mexico bị loại ngay từ vòng bảng do kém hiệu số so với Ba Lan, khép lại chuỗi 7 lần liên tiếp vượt qua vòng bảng. Hệ quả là HLV Gerardo Martino phải từ chức. 

Đầu năm 2023, Diego Cocca lên nắm quyền nhưng bị sa thải nhanh chóng sau thất bại 0-3 trước Hoa Kỳ. Jaime Lozano được bổ nhiệm làm quyền huấn luyện viên trưởng và ngay lập tức mang về chức vô địch Gold Cup 2023. Dù vậy, sau chiến dịch Copa America 2024 thất vọng, Lozano bị sa thải. Tháng 7 năm 2024, Javier Aguirre trở lại dẫn dắt đội tuyển lần thứ ba. 

Tháng 3 năm 2025, dưới sự chỉ huy của Aguirre, Mexico đánh bại Panama 2-1 để lần đầu tiên vô địch CONCACAF Nations League.

Sân vận động và Văn hóa Cổ động

Thánh địa vĩnh cửu của bóng đá Mexico là Estadio Azteca, hay còn được biết đến với tên gọi "El Coloso de Santa Ursula". Được khánh thành vào năm 1966, Azteca có sức chứa lên đến 87.523 chỗ ngồi, biến nó trở thành sân vận động chuyên biệt bóng đá lớn nhất châu Mỹ và lớn thứ ba trên thế giới. Đây là chứng nhân lịch sử của hai trận chung kết World Cup 1970 và 1986, và dự kiến sẽ tiếp tục tổ chức các trận đấu tại World Cup 2026. 

Ngoài ra, Liên đoàn cũng thường xuyên tổ chức các chuỗi trận giao hữu mang tên "MEXTOUR" trên khắp các sân vận động lớn tại Hoa Kỳ để phục vụ cộng đồng kiều bào rộng lớn. Về bản sắc hình ảnh, đội tuyển tuân thủ hệ thống ba màu (Tricolor) tương tự như quốc kỳ với áo xanh lá cây, quần trắng và tất đỏ.

Bóng đá Mexico đối mặt với một vấn đề văn hóa nan giải liên quan đến người hâm mộ. Cuộc tranh cãi nổ ra gay gắt xung quanh câu hát vang "Eh, puto!" thường được người hâm mộ đồng thanh hô lên mỗi khi thủ môn đối phương phát bóng. Bắt nguồn từ những năm 2000, câu hô này bị đánh giá là mang ý nghĩa kỳ thị đồng tính.

Bất chấp sự bảo vệ của một bộ phận cổ động viên cho rằng đó là truyền thống giải trí, FIFA đã vào cuộc mạnh tay. Từ năm 2017, các án phạt tài chính bắt đầu được áp dụng. Đỉnh điểm vào năm 2021, FIFA đã phạt cấm khán giả đến sân trong hai trận đấu vòng loại World Cup 2022 của Mexico sau khi các trận đấu tại Hoa Kỳ bị gián đoạn vì tiếng hô này.

Những mối kình địch lịch sử

Hành trình phát triển của Mexico gắn liền với những cuộc đối đầu nảy lửa cùng các quốc gia khác, tạo nên những cuộc thư hùng kinh điển:

Với Hoa Kỳ: Đây là trận derby rực lửa nhất của vùng CONCACAF. Từ lần gặp nhau đầu tiên năm 1934, hai đội đã đụng độ 78 lần. Mexico chiếm ưu thế với 37 chiến thắng, 17 trận hòa và 24 thất bại, ghi được 147 bàn và thủng lưới 92 bàn. Dù Mexico thống trị trong giai đoạn trước năm 1990, Hoa Kỳ đã vươn lên mạnh mẽ từ đầu thế kỷ 21, biến cuộc đối đầu này trở nên cân bằng và khốc liệt ở mọi trận chung kết Gold Cup hay Nations League.

Với Argentina: Căng thẳng giữa hai quốc gia không chỉ nằm ở khía cạnh văn hóa mà còn trên sân cỏ, dù tính chất liên lục địa khá dị biệt. Lịch sử chứng minh sự áp đảo tuyệt đối từ phía Argentina khi Mexico chỉ có 4 chiến thắng, 12 trận hòa nhưng phải nhận tới 16 thất bại. Các cổ động viên Mexico thường coi đây là trận đấu một mất một còn, đặc biệt sau những lần Argentina ngáng đường El Tri tại các kỳ World Cup.

Với Brazil: Sự cạnh tranh này mang tính chất của hai nền bóng đá lớn nhất Mỹ Latinh. Dù Brazil vượt trội về đẳng cấp, Mexico vẫn thường xuyên tạo ra những cơn địa chấn, tiêu biểu nhất là chiến thắng tại chung kết Confederations Cup 1999.

Với Costa Rica: Ở khu vực Trung Mỹ, Costa Rica là đối trọng lớn nhất. Cuộc đối đầu này trở nên kịch tính sau khi Costa Rica trở thành đội tuyển CONCACAF đầu tiên đánh bại Mexico ngay tại chảo lửa Azteca trong khuôn khổ vòng loại World Cup (sự kiện được mệnh danh là Aztecazo). Dù vậy, Mexico vẫn nắm giữ kỷ lục áp đảo với 32 trận thắng, 20 trận hòa và chỉ 6 thất bại.

Thành tích

Trong suốt chiều dài lịch sử, Đội tuyển bóng đá quốc gia Mexico đã thâu tóm vô số danh hiệu danh giá ở mọi cấp độ:

Cấp độ Toàn cầu: Vô địch FIFA Confederations Cup (1999).

Cấp độ Châu lục (CONCACAF): 13 lần vô địch CONCACAF Championship / Gold Cup (1965, 1971, 1977, 1993, 1996, 1998, 2003, 2009, 2011, 2015, 2019, 2023, 2025); Vô địch CONCACAF Nations League (2024/25); Vô địch CONCACAF Cup (2015).

Với tư cách khách mời (Copa America): 2 lần Á quân (1993, 2001); 3 lần Hạng ba (1997, 1999, 2007).

Cấp độ Khu vực khác: 2 chức vô địch NAFC Championship (1947, 1949); Vô địch North American Nations Cup (1991); 2 Huy chương Vàng Đại hội Thể thao Trung Mỹ và Caribe (1935, 1938). Đồng thời, tập thể U23 cũng bổ sung vào bộ sưu tập tấm Huy chương Vàng Olympic môn bóng đá nam năm 2012.

Hồ sơ đội tuyển