Siêu cúp châu Âu (UEFA Super Cup) là trận đấu bóng đá thường niên được mong đợi, đánh dấu sự khởi đầu cho một mùa giải mới của bóng đá lục địa già. Đây là thước đo khẳng định vị thế "Vua của châu Âu" trong một năm dương lịch.
| Giai đoạn | Năm | Sự kiện quan trọng | Chi tiết |
| Sơ khai | 1971 | Ý tưởng ra đời | Phóng viên Anton Witkamp đề xuất trận đấu xác định đội bóng số 1 châu Âu. |
| 1972 | Trận đấu tiền thân | Ajax đánh bại Rangers FC (tổng tỷ số 6-3). UEFA chưa công nhận chính thức. | |
| Định hình | 1973 | UEFA chính thức tiếp quản | Giải đấu được công nhận. Ajax là nhà vô địch chính thức đầu tiên (thắng AC Milan). |
| 1974 - 1985 | Giai đoạn gián đoạn | Nhiều năm bị hủy do lý do chính trị (1974), lịch thi đấu (1981) và thảm họa Heysel (1985). | |
| 1984 | Thử nghiệm 1 lượt trận | Juventus thắng Liverpool tại Turin (do không sắp xếp được lịch lượt về). | |
| 1989 - 1990 | Kỷ lục AC Milan | AC Milan là đội đầu tiên bảo vệ thành công chức vô địch trong 2 năm liên tiếp. | |
| Kỷ nguyên Monaco | 1998 | Thay đổi cấu trúc lớn | Chuyển sang đá 1 trận duy nhất tại sân Stade Louis II, Monaco. |
| 1999 | Dấu mốc Cúp C2 | Lazio là đội cuối cùng vô địch với tư cách quán quân Cup Winners' Cup. | |
| 2000 | Đối thủ mới từ UEFA Cup | Galatasaray là đội đầu tiên vô địch UEFA Cup đánh bại nhà vô địch Champions League. | |
| 2006 | Ra mắt mẫu cúp mới | Sử dụng phiên bản cúp bạc nguyên chất nặng 12.2kg duy trì đến hiện tại. | |
| Kỷ nguyên Hiện đại | 2013 | Phân tán địa điểm | Chấm dứt đá cố định tại Monaco, bắt đầu luân phiên tổ chức khắp châu Âu. |
| 2015 | Trận đấu kinh điển | Barcelona 5-4 Sevilla: Trận đấu có nhiều bàn thắng nhất lịch sử giải đấu. | |
| 2023 | Thay đổi luật đá hiệp phụ | UEFA bỏ hiệp phụ, hòa sau 90 phút sẽ đá luân lưu ngay lập tức. | |
| 2024 | Kỷ lục vĩ đại nhất | Real Madrid giành chức vô địch thứ 6, trở thành CLB giàu thành tích nhất lịch sử. |
1. Tổng quan và lịch sử hình thành (1971 – 1972)
Siêu cúp châu Âu được ra đời từ ý tưởng của Anton Witkamp, một phóng viên và sau này là biên tập viên thể thao của tờ báo Hà Lan De Telegraaf. Vào đầu thập niên 1970, bóng đá Hà Lan đang ở thời kỳ cực thịnh với lối đá "Bóng đá tổng lực" của Ajax Amsterdam.
Witkamp muốn tìm ra một cách để xác định đội bóng xuất sắc nhất châu Âu một cách tuyệt đối, thay vì chỉ dựa vào chức vô địch European Cup (tiền thân của UEFA Champions League). Ông đề xuất một trận đấu giữa đội vô địch European Cup và đội vô địch European Cup Winners' Cup.
Năm 1972, Witkamp trình bày ý tưởng với Van Praag (Chủ tịch Ajax lúc bấy giờ), người đã ủng hộ nhiệt thành. Tuy nhiên, khi họ mang ý tưởng này đến UEFA, cơ quan quyền lực cao nhất của bóng đá châu Âu đã từ chối công nhận chính thức.
Lý do là vì đối thủ của Ajax năm đó, Rangers FC (Scotland), đang chịu án phạt cấm thi đấu quốc tế 1 năm do những hành vi quá khích của cổ động viên.
Bất chấp sự từ chối của UEFA, trận đấu vẫn diễn ra dưới sự tài trợ của tờ De Telegraaf. Ajax đã đánh bại Rangers với tổng tỷ số 6-3 sau hai lượt trận. Dù không được UEFA ghi nhận trong danh sách chính thức, đây vẫn được coi là viên gạch đầu tiên đặt nền móng cho giải đấu.
2. Giai đoạn sơ khai và định hình (1973 – 1997)
Sau thành công về mặt danh tiếng của trận đấu năm 1972, UEFA đã chính thức tiếp quản và công nhận giải đấu từ năm 1973.
Thể thức hai lượt trận
Trong suốt giai đoạn này (ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt), Siêu cúp châu Âu được tổ chức theo thể thức hai lượt trận (sân nhà và sân khách). Đội vô địch European Cup (sau này là Champions League) và đội vô địch Cup Winners' Cup sẽ đối đầu nhau.
Trận đấu chính thức đầu tiên (1973): Ajax Amsterdam đối đầu với AC Milan. Sau khi để thua 0-1 tại San Siro, Ajax đã hủy diệt đối thủ 6-0 trong trận lượt về tại Amsterdam, khẳng định sự thống trị tuyệt đối của bóng đá Hà Lan.
Sự gián đoạn: Giải đấu không phải lúc nào cũng diễn ra suôn sẻ.
Năm 1974: Trận đấu giữa Bayern Munich (Tây Đức) và Magdeburg (Đông Đức) không thể diễn ra do lý do chính trị và lịch thi đấu dày đặc.
Năm 1981: Liverpool và Dinamo Tbilisi không tìm được ngày thi đấu phù hợp.
Năm 1984: Chỉ thi đấu một lượt trận tại Turin do Juventus và Liverpool không sắp xếp được thời gian cho lượt về. Juventus thắng 2-0.
Năm 1985: Giải đấu bị hủy bỏ do thảm họa Heysel dẫn đến việc các câu lạc bộ Anh bị cấm thi đấu quốc tế.
Sự thống trị của AC Milan và các đội bóng Anh
Thập niên 1970 và 1980 chứng kiến sự trỗi dậy của các câu lạc bộ Anh như Liverpool, Nottingham Forest và Aston Villa. Tuy nhiên, AC Milan dưới triều đại của Arrigo Sacchi mới là đội bóng tạo nên tiêu chuẩn mới cho giải đấu này với các chức vô địch liên tiếp vào năm 1989 và 1990.
3. Thời kỳ Monaco (1998 – 2012)
Năm 1998 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử giải đấu. UEFA quyết định thay đổi toàn diện cấu trúc của Siêu cúp châu Âu để tăng tính hấp dẫn và tối ưu hóa thương mại.
Kể từ năm 1998 đến 2012, tất cả các trận Siêu cúp châu Âu đều được tổ chức tại sân vận động Stade Louis II, Monaco. Thay vì đá hai lượt trận, giải đấu chuyển sang thể thức một trận duy nhất diễn ra vào cuối tháng 8, ngay trước thềm bốc thăm vòng bảng các cúp châu Âu.
Trận đấu đầu tiên tại Monaco (1998): Chelsea đã gây bất ngờ khi đánh bại Real Madrid (vô địch C1) với tỷ số 1-0 nhờ bàn thắng duy nhất của Gustavo Poyet.
Năm 1999, UEFA quyết định khai tử giải đấu European Cup Winners' Cup (Cúp C2). Kể từ năm 2000, đối thủ của nhà vô địch UEFA Champions League trong trận Siêu cúp sẽ là đội vô địch UEFA Cup (sau này là UEFA Europa League).
Lazio (1999): Trở thành đội cuối cùng vô địch Siêu cúp với tư cách là đội giành Cúp C2 sau khi đánh bại Manchester United 1-0.
Galatasaray (2000): Đội bóng Thổ Nhĩ Kỳ trở thành đội vô địch UEFA Cup đầu tiên giành được Siêu cúp khi đánh bại Real Madrid bằng "Bàn thắng vàng" của Jardel.
Giai đoạn này chứng kiến sự đa dạng của các nhà vô địch, từ các gã khổng lồ như Barcelona, Liverpool đến những đội bóng gây bất ngờ như Zenit Saint Petersburg (2008) hay Atletico Madrid (2010, 2012).
4. Kỷ nguyên hiện đại (2013 – Nay)
Để quảng bá hình ảnh bóng đá châu Âu đến nhiều quốc gia hơn, UEFA quyết định chấm dứt việc tổ chức cố định tại Monaco. Kể từ năm 2013, địa điểm tổ chức Siêu cúp châu Âu được thay đổi hàng năm thông qua quá trình đấu thầu.
Những địa điểm mới
Việc đưa trận đấu đến các thành phố như Prague (2013), Cardiff (2014), Tbilisi (2015), Trondheim (2016), Skopje (2017), Tallinn (2018), Istanbul (2019), Budapest (2020), Belfast (2021), Helsinki (2022), Piraeus (2023).... đã giúp người hâm mộ tại các quốc gia nhỏ có cơ hội chứng kiến những ngôi sao hàng đầu thế giới.
Sự thống trị của bóng đá Tây Ban Nha
Thế kỷ 21, đặc biệt là giai đoạn 2010 - 2020, chứng kiến sự thống trị tuyệt đối của La Liga tại đấu trường này. Real Madrid, Barcelona và Atletico Madrid liên tục thay nhau chiếm giữ chiếc cúp. Đặc biệt, Real Madrid đã thiết lập những kỷ lục vô tiền khoáng hậu với chuỗi vô địch liên tục gắn liền với thành tích tại Champions League.
Năm 2024, Real Madrid đã chính thức vượt qua AC Milan và Barcelona để trở thành đội bóng giàu thành tích nhất lịch sử giải đấu với 6 lần lên ngôi sau khi đánh bại Atalanta tại Warsaw.
| Thông tin cơ bản | Chi tiết |
| Năm thành lập | 1972 (Không chính thức), 1973 (Chính thức) |
| Cơ quan quản lý | UEFA |
| Đối tượng tham dự | Vô địch UEFA Champions League & Vô địch UEFA Europa League |
| Đội vô địch nhiều nhất | Real Madrid (6 danh hiệu) |
| Cầu thủ vô địch nhiều nhất | Dani Carvajal, Luka Modric (5 lần) |
| HLV vô địch nhiều nhất | Carlo Ancelotti (5 lần) |
| Trọng lượng cúp | 12.2 kg |
| Chiều cao cúp | 58 cm |
5. Chiếc cúp và các quy tắc thi đấu
Chiếc cúp UEFA Super Cup hiện tại không phải là bản gốc. Chiếc cúp đầu tiên có kích thước khá nhỏ, sau đó được thay thế bằng một chiếc cúp lớn hơn vào năm 1977.
Mẫu thiết kế hiện tại được đưa vào sử dụng từ năm 2006. Chiếc cúp cao 58 cm, nặng 12,2 kg, được làm bằng bạc nguyên chất, đặt trên một đế đá marble.
Nó được thiết kế và chế tác tại xưởng Bertoni ở Milan. Đội vô địch có quyền giữ một bản sao có kích thước tương đương, miễn là nó không vượt quá 80% kích thước của bản gốc.
Trận đấu được điều hành bởi các quy tắc của UEFA tương tự như trận chung kết Champions League:
-
Thi đấu trong vòng 90 phút chính thức.
-
Nếu hòa, hai đội sẽ thi đấu hiệp phụ (2 hiệp, mỗi hiệp 15 phút). (Lưu ý: Kể từ năm 2023, UEFA đã bỏ hiệp phụ, nếu hòa trong 90 phút sẽ tiến hành đá luân lưu ngay lập tức để giảm tải cho cầu thủ).
-
Mỗi đội được đăng ký tối đa 23 cầu thủ (11 chính thức, 12 dự bị).
-
Số quyền thay người: 5 quyền trong 90 phút chính thức.
6. Những cột mốc đáng nhớ
Trong hơn 50 năm lịch sử, Siêu cúp châu Âu đã chứng kiến những khoảnh khắc kinh điển.
Năm 2015 trận Barcelona 5-4 Sevilla: Đây là trận Siêu cúp có nhiều bàn thắng nhất lịch sử. Một cuộc rượt đuổi tỷ số nghẹt thở tại Tbilisi, Georgia. Lionel Messi lập cú đúp bàn thắng, và Pedro ghi bàn ấn định chiến thắng ở phút 115 của hiệp phụ.
Năm 1991: Manchester United 1-0 Red Star Belgrade. Trận đấu này chỉ diễn ra một lượt duy nhất tại Old Trafford do tình hình chính trị bất ổn tại Nam Tư lúc bấy giờ. Brian McClair ghi bàn duy nhất giúp Sir Alex Ferguson có danh hiệu châu Âu cùng Man Utd.
Năm 2012: Atletico Madrid 4-1 Chelsea: Radamel Falcao đã có một màn trình diễn cá nhân xuất sắc nhất lịch sử giải đấu khi lập một cú hat-trick ngay trong hiệp một, giúp đại diện Tây Ban Nha đè bẹp nhà vô địch Champions League.
Năm 2013: Bayern Munich 2-2 Chelsea (Penalty: 5-4): Trận đấu đầu tiên sau khi rời Monaco đã cống hiến một kịch bản không tưởng. Javi Martinez gỡ hòa cho Bayern ở giây cuối cùng của hiệp phụ thứ hai, dẫn đến loạt sút luân lưu căng thẳng. Đây cũng là cuộc đối đầu duyên nợ giữa Pep Guardiola và Jose Mourinho.
7. Các kỷ lục và thống kê quan trọng
-
Real Madrid: 6 lần (2002, 2014, 2016, 2017, 2022, 2024)
-
AC Milan: 5 lần (1989, 1990, 1994, 2003, 2007)
-
FC Barcelona: 5 lần (1992, 1997, 2009, 2011, 2015)
-
Liverpool FC: 4 lần (1977, 2001, 2005, 2019)
-
Atletico Madrid: 3 lần (2010, 2012, 2018)
Kỷ lục cá nhân
Cầu thủ thi đấu nhiều trận nhất: Roberto Carlos, Dani Alves, Paolo Maldini và Toni Kroos đều có 5 lần ra sân.
Cầu thủ ghi bàn nhiều nhất: Lionel Messi, Cristiano Ronaldo, Robert Lewandowski, Gerd Müller, François Van der Elst, Rob Rensenbrink, Oleg Blokhin và Radamel Falcao đều chia sẻ vị trí dẫn đầu. Tuy nhiên, Messi và Ronaldo là những người nổi bật nhất ở kỷ nguyên hiện đại.
Huấn luyện viên: Carlo Ancelotti là huấn luyện viên thành công nhất lịch sử giải đấu với 5 chức vô địch (2 cùng Milan, 3 cùng Real Madrid), vượt qua Pep Guardiola (4 lần).
Tây Ban Nha là quốc gia thống trị tuyệt đối giải đấu này với tổng cộng 17 lần vô địch (tính đến năm 2025), bỏ xa Anh (10 lần) và Ý (9 lần). Điều này phản ánh sức mạnh của các câu lạc bộ La Liga tại các đấu trường cúp châu Âu trong nhiều thập kỷ.
8. Tầm ảnh hưởng và giá trị của giải đấu
Mặc dù đôi khi bị coi là một trận giao hữu sang trọng, Siêu cúp châu Âu vẫn mang những giá trị không thể phủ nhận:
Về mặt kinh tế: Trận đấu mang lại nguồn thu lớn từ bản quyền truyền hình và tài trợ. Đối với các thành phố đăng cai, đây là cơ hội lớn để quảng bá du lịch và hình ảnh quốc gia.
Về mặt chuyên môn: Đây là bài kiểm tra thực tế nhất cho các nhà vô địch trước khi bước vào chiến dịch bảo vệ vương miện. Nó cho phép các HLV thử nghiệm đội hình mới, các tân binh đắt giá có cơ hội ra mắt trong một trận tranh cúp chính thức.
Về mặt biểu tượng: Việc giành được Siêu cúp giúp một CLB hoàn tất bộ sưu tập danh hiệu trong năm, tạo đà tâm lý cực tốt cho toàn đội.
9. Hiện tại và Tương lai
Trong bối cảnh bóng đá thế giới đang có nhiều thay đổi về cấu trúc (như việc mở rộng FIFA Club World Cup hay thay đổi thể thức Champions League từ mùa giải 2024/25), UEFA Super Cup vẫn giữ được vị thế riêng biệt của mình.
UEFA đã và đang nghiên cứu việc mở rộng giải đấu thành một giải "Final Four" (gồm 4 đội: vô địch Champions League, Europa League, Conference League và đội vô địch MLS hoặc một khách mời). Tuy nhiên, cho đến nay, thể thức một trận truyền thống vẫn được ưu tiên để duy trì tính tinh hoa và tránh làm dày thêm lịch thi đấu vốn đã quá tải.
Việc áp dụng các công nghệ mới như VAR, công nghệ bắt việt vị bán tự động thường được UEFA triển khai thí điểm tại Siêu cúp trước khi áp dụng rộng rãi cho Champions League, cho thấy giải đấu này luôn đi đầu trong việc đổi mới.
Lịch sử của Siêu cúp châu Âu là một hành trình dài từ một ý tưởng mang tính cá nhân của Anton Witkamp đến một sự kiện thể thao tầm cỡ toàn cầu. Dù trải qua nhiều thay đổi về thể thức, địa điểm và đối tượng tham dự, bản chất của giải đấu vẫn không đổi: Đó là nơi tôn vinh những người giỏi nhất và là nơi bắt đầu của những giấc mơ mới tại lục địa già.
Với sự thống trị của những gã khổng lồ và sự vươn lên của những thế lực mới, UEFA Super Cup chắc chắn sẽ còn tiếp tục viết nên những chương sử đầy kịch tính cho bóng đá thế giới.
Nếu độc giả muốn tìm hiểu về lịch sử Champions League, có thể tham khảo bài viết Lịch sử UEFA Champions League: Hào quang bất tận của bóng đá châu Âu.
