Lịch sử ĐT Scotland: Nơi khai sinh bóng đá quốc tế

Cùng với Anh, Scotland là đội tuyển quốc gia lâu đời nhất hành tinh, đồng tác giả của trận đấu quốc tế đầu tiên vào năm 1872. Từ "Những phù thủy Wembley" đến đội quân Tartan Army cuồng nhiệt, lịch sử bóng đá Scotland là bản hùng ca của niềm tự hào, những khoảnh khắc vinh quang xen lẫn tiếc nuối.

1. Khai sinh bóng đá quốc tế (1872 – 1939)

Lịch sử bóng đá thế giới bắt đầu tại Partick, Scotland. Ngày 30 tháng 11 năm 1872, trận đấu quốc tế chính thức đầu tiên trong lịch sử nhân loại diễn ra giữa Scotland và Anh tại sân Hamilton Crescent. Trận đấu kết thúc với tỷ số hòa 0-0 trước sự chứng kiến của 4.000 khán giả. Điều thú vị là toàn bộ 11 cầu thủ Scotland khi đó đều thuộc biên chế câu lạc bộ nghiệp dư Queen's Park.

Trong 40 năm tiếp theo, Scotland chủ yếu thi đấu với các đội thuộc Vương quốc Anh (Anh, xứ Wales, Ireland) trong khuôn khổ giải British Home Championship (bắt đầu từ 1883). Sự thống trị của Scotland trong giai đoạn này là không thể bàn cãi khi họ chỉ thua 2 trong 43 trận quốc tế đầu tiên.

Một trong những chiến thắng vĩ đại nhất thời kỳ tiền Thế chiến là trận thắng 5-1 trước kình địch Anh ngay tại Wembley năm 1928. Đội hình năm đó đi vào huyền thoại với biệt danh "Wembley Wizards" (Những phù thủy Wembley). Tuy nhiên, Scotland (cùng các đội thuộc Vương quốc Anh) đã từ chối tham gia 3 kỳ World Cup đầu tiên (1930, 1934, 1938) do mâu thuẫn với FIFA về quy chế cầu thủ nghiệp dư.

2. Hội nhập World Cup và "lời nguyền" vòng bảng (1950 – 1970)

Sau Thế chiến thứ hai, Scotland gia nhập lại FIFA. Tại vòng loại World Cup 1950, dù đủ điều kiện tham dự với tư cách á quân British Home Championship, SFA (Hiệp hội bóng đá Scotland) đã từ chối cử đội đi vì họ tuyên bố chỉ tham dự nếu vô địch giải đấu này (họ thua Anh 0-1 và về nhì).

Phải đến World Cup 1954 tại Thụy Sĩ, Scotland mới lần đầu tiên góp mặt. Tuy nhiên, sự chuẩn bị thiếu chuyên nghiệp của SFA (chỉ mang 13 cầu thủ) đã dẫn đến thảm bại 0-7 trước đương kim vô địch Uruguay – trận thua đậm nhất lịch sử đội tuyển tính đến nay.

Thập niên 60 chứng kiến khoảnh khắc lịch sử vào năm 1967. Dưới sự dẫn dắt của Bobby Brown, Scotland đã đánh bại nhà đương kim vô địch thế giới Anh với tỷ số 3-2 ngay tại Wembley. Người hâm mộ Scotland tự hào gọi đội tuyển của mình là "Nhà vô địch thế giới không chính thức" sau chiến thắng vang dội này.

3. Kỷ nguyên vàng: 5 kỳ World Cup liên tiếp (1974 – 1990)

Đây là giai đoạn cực thịnh của bóng đá Scotland khi họ giành quyền tham dự 5 vòng chung kết World Cup liên tiếp (1974, 1978, 1982, 1986, 1990).

World Cup 1974 (Tây Đức): Scotland là đội duy nhất bất bại tại giải đấu (thắng Zaire, hòa Brazil và Nam Tư) nhưng vẫn bị loại tức tưởi vì kém hiệu số bàn thắng bại.

World Cup 1978 (Argentina): Dưới sự dẫn dắt của HLV Ally MacLeod cùng dàn sao như Kenny Dalglish, Graeme Souness, sự kỳ vọng lên đến đỉnh điểm. Tuy nhiên, họ gây thất vọng khi thua Peru và hòa Iran. Điểm sáng duy nhất là chiến thắng 3-2 trước Hà Lan (đội sau đó vào chung kết) với siêu phẩm để đời của Archie Gemmill.

Bi kịch Jock Stein (1985): Trong trận đấu quyết định vé dự World Cup 1986 gặp xứ Wales, huyền thoại Jock Stein đã qua đời vì cơn đau tim ngay trên băng ghế chỉ đạo sau khi đội nhà gỡ hòa 1-1. Trợ lý Alex Ferguson (sau này là Sir Alex) tiếp quản đội tuyển tại Mexico 86 nhưng không thể vượt qua vòng bảng.

Dù sở hữu nhiều thế hệ tài năng, Scotland chưa bao giờ vượt qua được vòng bảng tại một kỳ World Cup – một kỷ lục buồn.

4. Những năm tháng thăng trầm và sự trở lại (1992 – 2026)

Euro 1992 & 1996: Scotland lần đầu dự Euro năm 1992. Tại Euro 1996 tổ chức ở Anh, họ có chiến thắng đáng nhớ trước Thụy Sĩ nhưng vẫn bị loại vì kém hiệu số so với Hà Lan.

World Cup 1998: Đây là kỳ World Cup gần nhất của Scotland trong thế kỷ 20. Họ vinh dự đá trận khai mạc gặp đương kim vô địch Brazil (thua 1-2) và bị loại sau thất bại 0-3 trước Morocco.

Sau năm 1998, bóng đá Scotland rơi vào khủng hoảng kéo dài hơn 2 thập kỷ không thể giành vé dự giải đấu lớn. Phải đến khi Steve Clarke lên nắm quyền năm 2019, "Bóng ma quá khứ" mới bị xua tan.

Euro 2020 & 2024: Scotland giành vé dự Euro 2020 sau loạt luân lưu kịch tính trước Serbia, chấm dứt 23 năm chờ đợi. Họ tiếp tục góp mặt tại Euro 2024 sau chiến dịch vòng loại ấn tượng (thắng Tây Ban Nha 2-0).

World Cup 2026: Ngày 18/11/2025, Scotland đánh bại Đan Mạch 4-2 để chính thức giành vé dự World Cup lần thứ 9 trong lịch sử, đánh dấu sự trở lại đấu trường thế giới sau 28 năm.

5. Sân vận động Hampden Park

"Thánh địa" của bóng đá Scotland là Hampden Park tại Glasgow. Mở cửa từ năm 1903, đây từng là sân vận động lớn nhất thế giới với kỷ lục 149.415 khán giả trong trận Scotland gặp Anh năm 1937 (kỷ lục châu Âu đến tận ngày nay). Sau nhiều lần cải tạo, sức chứa hiện tại là khoảng 52.000 chỗ ngồi, nhưng không khí tại "Hampden Roar" (Tiếng gầm Hampden) vẫn luôn là nỗi khiếp sợ cho mọi đội khách.

6. Biểu tượng và Cổ động viên

Màu áo: Xanh dương đậm (Dark Blue) truyền thống kết hợp quần trắng và tất đỏ/xanh. Logo là hình sư tử chồm (Lion Rampant) bao quanh bởi những cây kế (thistle) - quốc hoa của Scotland.

Tartan Army: Hội cổ động viên Scotland nổi tiếng thế giới với trang phục váy Kilt truyền thống, sự thân thiện và cuồng nhiệt. Họ từng nhận giải Fair Play từ Ủy ban Olympic Bỉ và được bầu chọn là cổ động viên tốt nhất tại World Cup 1998.

7. Huyền thoại và Kỷ lục

Kenny Dalglish: Huyền thoại của Liverpool. Kỷ lục gia với 102 lần khoác áo ĐTQG Scotland và 30 bàn thắng (chia sẻ kỷ lục ghi bàn với Denis Law).

Denis Law: "Hoàng đế" của bóng đá Scotland, Cầu thủ xuất sắc nhất châu Âu năm 1964.

Jim Leighton: Thủ môn huyền thoại với 91 lần ra sân (kỷ lục cho vị trí thủ môn).

Steve Clarke: HLV có công lớn đưa Scotland trở lại bản đồ bóng đá thế giới với 2 kỳ Euro và 1 kỳ World Cup liên tiếp..