Lịch sử CLB AZ Alkmaar: Niềm tự hào của xứ sở Alkmaar và hành trình phá vỡ thế độc tôn

1. Giai đoạn hình thành (1910–1972): Sự ra đời của AZ '67

Lịch sử của AZ là câu chuyện về sự hợp nhất để tìm kiếm sức mạnh. Tiền thân của đội bóng bắt nguồn từ hai CLB bao gồm Alkmaar '54 và FC Zaanstreek.

• Alkmaar '54: Được thành lập vào tháng 4/1954 để tham gia giải đấu chuyên nghiệp non trẻ NBVB. Alkmaar '54 chính là đội bóng chơi trận chuyên nghiệp đầu tiên trong lịch sử bóng đá Hà Lan vào ngày 14/8/1954 (thắng Venlo '54 với tỷ số 3-0).
• FC Zaanstreek: Có lịch sử lâu đời hơn, hoạt động từ năm 1910 dưới tên gọi Kooger Football Club (KFC). Đội bóng này từng suýt vô địch quốc gia năm 1934 (thua Ajax ở chung kết). Năm 1964, bộ phận chuyên nghiệp của KFC đổi tên thành FC Zaanstreek.

Năm 1964, hai anh em doanh nhân Cees và Klaas Molenaa, những cựu cầu thủ của KFC và là chủ sở hữu chuỗi cửa hàng thiết bị gia dụng, ấp ủ tham vọng xây dựng một đội bóng hùng mạnh ở vùng Zaanstreek. Sau nỗ lực sáp nhập thất bại với Zaanlandsche Football Club, anh em nhà Molenaar đã thành công trong việc hợp nhất FC Zaanstreek với Alkmaar '54.

Ngày 10 tháng 5 năm 1967, câu lạc bộ AZ '67 chính thức được thành lập. Đội bóng đặt trụ sở tại Alkmaar.

2. Kỷ nguyên vàng đầu tiên: Triều đại Molenaar (1972–1985)

Giai đoạn đầu sau khi thành lập, CLB gặp khó khăn về tài chính do chiêu mộ các cầu thủ ngoại đắt giá. Năm 1972, anh em nhà Molenaar đã trực tiếp cứu trợ và đầu tư mạnh mẽ, mở ra chương thành công rực rỡ nhất trong lịch sử ban đầu của đội bóng.

Đỉnh cao của giai đoạn này là mùa giải 1980–1981. Dưới sự dẫn dắt của HLV Georg Kebler, AZ đã làm nên lịch sử khi vô địch Eredivisie với sức mạnh áp đảo. Họ thắng 27/34 trận, ghi 101 bàn và chỉ thủng lưới 30 bàn. Chức vô địch này biến AZ thành đội bóng duy nhất phá vỡ thế thống trị của "Big Three" (Ajax, Feyenoord, PSV) trong suốt giai đoạn 44 năm (1965–2009).

Cũng trong năm 1981, AZ lọt vào chung kết UEFA Cup nhưng để thua Ipswich Town với tổng tỷ số 4-5. Những ngôi sao sáng nhất thời kỳ này bao gồm:

• Kees Kist: Chân sút vĩ đại nhất lịch sử CLB (212 bàn), người Hà Lan đầu tiên giành Chiếc giày vàng châu Âu (1979).
• Hugo Hovenkamp & John Metgod: Những trụ cột nơi hàng phòng ngự và là tuyển thủ quốc gia Hà Lan.
• Kristen Nygaard: Tiền đạo người Đan Mạch với 10 năm cống hiến.

3. Khủng hoảng và xuống hạng (1985–1993)

Sau sự qua đời của Cees Molenaar (1979) và sự rút lui của Klaas Molenaar (1985), AZ bắt đầu trượt dốc. Chỉ 7 năm sau cú đúp danh hiệu lịch sử, AZ chính thức xuống hạng Eredivisie vào năm 1988.

Giai đoạn này đánh dấu thời kỳ đen tối khi CLB phải thi đấu ở giải hạng hai (Eerste Divisie) trong phần lớn thập kỷ tiếp theo và chật vật tìm đường trở lại đỉnh cao.

4. Kỷ nguyên Dirk Scheringa và Louis van Gaal (1993–2009)

Sự xuất hiện của doanh nhân Dirk Scheringa vào giữa những năm 90 đã hồi sinh AZ. CLB vô địch giải hạng Nhất năm 1998 và trở lại Eredivisie. Năm 2006, AZ chuyển sang sân vận động mới hiện đại với sức chứa 17.000 chỗ ngồi (AZ Stadion).

Dưới thời HLV Louis van Gaal, AZ trở thành một thế lực đáng gờm:

• Mùa giải 2006–07: Một mùa giải đầy tiếc nuối khi AZ dẫn đầu bảng trước vòng cuối cùng nhưng để thua Excelsior và mất chức vô địch, đồng thời thua cả chung kết Cúp Quốc gia lẫn play-off Champions League.
• Mùa giải 2008–09: AZ phục hận thành công. Sau khởi đầu tệ hại (thua 2 trận đầu), đội bóng đã có chuỗi 28 trận bất bại (bao gồm 11 trận sạch lưới liên tiếp) để vô địch Eredivisie lần thứ hai trong lịch sử, chấm dứt cơn khát danh hiệu VĐQG kéo dài 28 năm.

5. Biến động tài chính và sự ổn định mới (2009–2019)

Niềm vui vô địch không kéo dài lâu khi nhà tài trợ chính DSB Bank của chủ tịch Scheringa tuyên bố phá sản vào tháng 10/2009. AZ buộc phải chuyển sang mô hình tự chủ tài chính: bán các ngôi sao và tập trung vào đào tạo trẻ cũng như tuyển trạch thông minh.

Bất chấp khó khăn, AZ vẫn duy trì vị thế trong nhóm "sub-top" (nhóm dưới các ông lớn) của Hà Lan:

• Giành KNVB Cup mùa 2012–13 sau khi đánh bại PSV.
• Thường xuyên góp mặt tại Europa League, từng vào tứ kết các mùa 2011–12 và 2013–14.
• Sản sinh ra nhiều tài năng như Vincent Janssen (Vua phá lưới 2016), Alireza Jahanbakhsh, Wout Weghorst.

6. Giai đoạn hiện đại (2020–nay): Khát vọng vươn tầm

• Mùa giải 2019–20: Dưới thời Arne Slot, AZ thi đấu thăng hoa và bằng điểm với đội đầu bảng Ajax. Tuy nhiên, mùa giải bị hủy bỏ do đại dịch COVID-19 và không có nhà vô địch được trao.
• Sự cố sập mái sân vận động: Tháng 8/2019, một phần mái che sân AFAS Stadion bị sập. Rất may không có thương vong. Sự cố này buộc CLB phải thi đấu xa nhà một thời gian trước khi sân được tu sửa và mở lại vào năm 2021.
• Đấu trường châu Âu: Mùa giải 2022–23, AZ lọt vào bán kết UEFA Europa Conference League (thua West Ham), đánh dấu sự trở lại mạnh mẽ tại cúp châu Âu.

Hiện tại, dưới sự dẫn dắt của HLV Maarten Martens, AZ tiếp tục là ứng cử viên cạnh tranh suất dự cúp châu Âu và duy trì chính sách phát triển cầu thủ trẻ bền vững. Cầu thủ đáng chú ý nhất của đội lúc này là Kees Smith, cái tên được Real Madrid quan tâm.

Hồ sơ Sân vận động: AFAS Stadion

• Tên gọi: AFAS Stadion (trước đây là DSB Stadion).
• Khánh thành: 2006 (thay thế sân cũ Alkmaarderhout).
• Sức chứa: Khoảng 19.500 chỗ ngồi (sau khi nâng cấp và sửa chữa mái năm 2021).
• Sự kiện đáng nhớ: Đây là nơi chứng kiến chức vô địch Eredivisie 2009 và sự cố sập mái hi hữu năm 2019.

Bộ sưu tập danh hiệu (Tính đến 2026)

• Eredivisie (Vô địch Quốc gia Hà Lan): 2 lần (1980–81, 2008–09)
• Eerste Divisie (Hạng Nhất): 3 lần (1959–60, 1995–96, 1997–98)
• KNVB Cup (Cúp Quốc gia): 4 lần (1977–78, 1980–81, 1981–82, 2012–13)
• Johan Cruyff Shield (Siêu cúp Hà Lan): 1 lần (2009)
• Thành tích châu Âu: Á quân UEFA Cup (1981), Bán kết UEFA Conference League (2023).