Lịch sử Câu lạc bộ Celtic FC: Gã khổng lồ giàu truyền thống của Scotland

Celtic Football Club là một biểu tượng văn hóa, xã hội và là một trong những câu lạc bộ giàu truyền thống nhất thế giới. Chúng ta sẽ tìm hiểu về lịch sử hình thành, những thời kỳ huy hoàng, giai đoạn khủng hoảng và vị thế hiện tại của "The Bhoys".

1 . Giai đoạn thành lập và những bước đi đầu tiên (1887 – 1888)

Lịch sử của Celtic FC bắt đầu từ một mục đích nhân đạo cao cả. Câu lạc bộ được thành lập vào ngày 6 tháng 11 năm 1887 tại Nhà thờ St. Mary ở Calton, Glasgow, bởi Tu sĩ Walfrid (tên thật là Andrew Kerins), một tu sĩ dòng Marist đến từ Ireland.

Mục tiêu ban đầu của Walfrid khi thành lập Celtic là nhằm gây quỹ để giảm bớt nghèo đói cho cộng đồng người nhập cư Ireland ở khu vực East End của Glasgow thông qua tổ chức từ thiện. Ông lấy cảm hứng từ mô hình của Hibernian FC, một câu lạc bộ được thành lập bởi những người nhập cư Ireland tại Edinburgh trước đó.

Cái tên "Celtic" được Walfrid lựa chọn nhằm phản ánh sự kết hợp và di sản chung của hai nền văn hóa Ireland và Scotland. Vào ngày 28 tháng 5 năm 1888, Celtic thi đấu trận đấu đầu tiên trong lịch sử gặp Rangers và giành chiến thắng với tỷ số 5-2.

Đây cũng là khởi đầu của một trong những mối thâm thù lâu đời nhất lịch sử bóng đá thế giới, được biết đến với tên gọi "Old Firm".

2. Kỷ nguyên Willie Maley và sự thống trị ban đầu (1888 – 1940)

Dưới sự dẫn dắt của Willie Maley, người ban đầu là cầu thủ và sau đó trở thành huấn luyện viên đầu tiên của câu lạc bộ, Celtic đã nhanh chóng vươn lên trở thành một thế lực. Maley đã tại vị trong suốt 43 năm (1897–1940), một kỷ lục chưa từng có tại câu lạc bộ.

Trong giai đoạn này, Celtic đã giành được 16 chức vô địch quốc gia và 14 Cup quốc gia Scotland. Đáng chú ý nhất là chuỗi 6 chức vô địch giải vô địch quốc gia liên tiếp từ năm 1905 đến 1910. Đội bóng thời bấy giờ sở hữu những ngôi sao như Jimmy Quinn và sau này là Jimmy McGrory, người hiện vẫn giữ kỷ lục là cầu thủ ghi nhiều bàn thắng nhất lịch sử bóng đá Anh và Scotland với 550 bàn thắng trong các trận đấu chính thức (468 bàn cho Celtic).

Năm 1937, Celtic ghi dấu ấn lịch sử khi trận chung kết Cup quốc gia với Aberdeen tại Hampden Park thu hút 147.365 khán giả; một kỷ lục châu Âu cho một trận đấu cấp câu lạc bộ vẫn còn tồn tại đến ngày nay.

Tuy nhiên, thời kỳ này cũng chứng kiến một nốt trầm đau thương vào năm 1931 khi thủ môn John Thomson qua đời ở tuổi 22 sau một pha va chạm kinh hoàng trong trận Derby Old Firm tại Ibrox.

3. Thời kỳ hậu chiến và sự suy yếu (1940 – 1965)

Sau khi Willie Maley nghỉ hưu, Celtic trải qua một giai đoạn thiếu ổn định. Cựu đội trưởng Jimmy McStay tiếp quản đội bóng trong những năm Thế chiến II nhưng không gặt hái được nhiều thành công đáng kể.

Đến năm 1945, Jimmy McGrory trở lại làm HLV trưởng. Mặc dù ông là một huyền thoại trên sân cỏ, nhưng trên cương vị huấn luyện, ông gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì sự thống trị trước một Rangers đang lớn mạnh.

Điểm sáng duy nhất trong giai đoạn này là chức vô địch Coronation Cup năm 1953 (giải đấu kỷ niệm lễ đăng quang của Nữ hoàng Elizabeth II) và chiến thắng hủy diệt 7-1 trước Rangers trong trận chung kết Cup Liên đoàn năm 1957.

Tuy nhiên, sự thiếu nhất quán trong quản lý và chính sách chuyển nhượng đã khiến Celtic tụt hậu so với các đối thủ trong nước suốt gần hai thập kỷ.

4. Kỷ nguyên vàng của Jock Stein và "Những chú sư tử Lisbon" (1965 – 1978)

Bước ngoặt vĩ đại nhất trong lịch sử Celtic đến vào tháng 3 năm 1965 khi Jock Stein được bổ nhiệm làm HLV trưởng. Stein, một cựu cầu thủ Celtic, đã thay đổi hoàn toàn tư duy chơi bóng và kỷ luật tại câu lạc bộ.

Ngay trong mùa giải đầu tiên, ông đã đưa Celtic đến chức vô địch Cup quốc gia. Đây là khởi đầu cho một thời đại hoàng kim vô tiền khoáng hậu:

Chức vô địch Cup C1 châu Âu (1967). Vào ngày 25 tháng 5 năm 1967, Celtic đánh bại Inter Milan với tỷ số 2-1 trong trận chung kết tại Lisbon.

Celtic trở thành đội bóng Vương quốc Anh đầu tiên giành Cup C1. Đội hình này được gọi là "Lisbon Lions" (Những chú sư tử Lisbon), với một chi tiết đặc biệt: tất cả 11 cầu thủ đá chính đều sinh ra trong vòng bán kính 30 dặm (khoảng 48km) quanh sân Celtic Park.

Cú ăn 5 lịch sử. Trong mùa giải 1966/67, Celtic giành được mọi danh hiệu mà họ tham gia: Vô địch quốc gia, Cup quốc gia, Cup Liên đoàn, Cup C1 và Cup Glasgow.

Chuỗi 9 lần vô địch liên tiếp. Từ năm 1966 đến 1974, dưới sự dẫn dắt của Stein, Celtic không có đối thủ tại giải quốc nội, thiết lập kỷ lục thế giới về số lần vô địch liên tiếp vào thời điểm đó.

Trận chung kết Cup C1 năm 1970. Celtic một lần nữa lọt vào chung kết giải đấu danh giá nhất châu Âu nhưng đã để thua Feyenoord 1-2 tại Milan.

Jock Stein rời câu lạc bộ vào năm 1978 sau khi đã giành tổng cộng 25 danh hiệu lớn, để lại một di sản khổng lồ về lối bóng đá tấn công rực lửa.

5. Sự chuyển giao và bóng tối của khủng hoảng tài chính (1978 – 1994)

Sau thời Jock Stein, Billy McNeill (đội trưởng của Lisbon Lions) lên nắm quyền và đạt được một số thành công nhất định, bao gồm chức vô địch đầy kịch tính vào năm 1979. Tuy nhiên, thập niên 1980 chứng kiến sự trỗi dậy của "New Firm" (Aberdeen của Alex Ferguson và Dundee United) khiến sự thống trị của Celtic bị lung lay.

Năm 1988, dưới sự dẫn dắt của McNeill trong nhiệm kỳ thứ hai, Celtic giành cú đúp danh hiệu (Vô địch quốc gia và Cup quốc gia) vào năm kỷ niệm 100 năm thành lập câu lạc bộ. Thế nhưng, đây chỉ là ánh sáng trước khi hoàng hôn xuất hiện.

Đầu thập niên 1990, Celtic rơi vào cuộc khủng hoảng tài chính trầm trọng nhất lịch sử. Sự quản lý yếu kém của ban lãnh đạo cũ (gia đình Kelly và White) đã khiến đội bóng nợ nần chồng chất và tụt lại xa phía sau Rangers, đội bóng lúc bấy giờ đang được đầu tư mạnh mẽ. Sân vận động Celtic Park xuống cấp, và đội bóng trải qua nhiều mùa giải trắng tay.

Vào ngày 4 tháng 3 năm 1994, chỉ vài giờ trước khi ngân hàng tuyên bố phá sản, doanh nhân người Canada gốc Scotland, Fergus McCann, đã tiếp quản câu lạc bộ.

McCann đã thực hiện một cuộc cách mạng khi sa thải ban lãnh đạo cũ, huy động vốn từ cổ động viên và xây dựng lại toàn bộ Celtic Park thành một sân vận động hiện đại với sức chứa 60.000 chỗ ngồi. Dù ban đầu bị nghi ngờ, nhưng Fergus McCann chính là người đã cứu sống Celtic.

6. Sự hồi sinh và ngăn chặn chuỗi 10 lần vô địch của đối thủ (1994 – 2000)

Dưới sự ổn định về tài chính từ McCann, Celtic bắt đầu quá trình phục hưng. Tuy nhiên, họ vẫn phải đối mặt với một thách thức lớn: Rangers đang hướng tới kỷ lục 10 lần vô địch liên tiếp.

Năm 1997, Celtic bổ nhiệm Wim Jansen làm HLV. Trong mùa giải duy nhất tại vị (1997/98), Jansen cùng sự tỏa sáng của huyền thoại Henrik Larsson đã giúp Celtic giành chức vô địch quốc gia ngay ở vòng đấu cuối cùng, qua đó ngăn chặn thành công mục tiêu của Rangers.

Đây được coi là một trong những chức vô địch quan trọng nhất lịch sử câu lạc bộ vì nó bảo vệ được kỷ lục 9 lần vô địch liên tiếp của Jock Stein.

7. Kỷ nguyên Martin O'Neill và đỉnh cao Seville (2000 – 2005)

Sự bổ nhiệm Martin O'Neill vào năm 2000 đã đưa Celtic trở lại vị thế của một ông lớn thực thụ. Ngay trong mùa giải đầu tiên, O'Neill đã giúp Celtic giành cú ăn ba quốc nội kể từ thời Jock Stein.

Đội hình của Celtic giai đoạn này sở hữu những tên tuổi lẫy lừng như Henrik Larsson, Chris Sutton, Neil Lennon và Paul Lambert.

Năm 2003, Celtic đã hành trình đầy cảm xúc tại UEFA Cup (nay là Europa League), đánh bại những đối thủ mạnh như Blackburn Rovers, Liverpool và Boavista để lọt vào trận chung kết tại Seville.

Dù để thua Porto của Jose Mourinho với tỷ số 2-3 trong hiệp phụ, nhưng sự kiện này đã chứng kiến cuộc hành quân của hơn 80.000 cổ động viên Celtic đến Seville, một minh chứng cho sức mạnh cộng đồng của đội bóng. 

Nhờ hành vi ứng xử mẫu mực tại Tây Ban Nha, các cổ động viên Celtic sau đó đã được FIFA và UEFA trao tặng giải thưởng "Fair Play".

8. Thống trị quốc nội và những dấu ấn tại Champions League (2005 – 2016)

Sau khi O'Neill rời đi, Gordon Strachan tiếp quản và duy trì sự thống trị với 3 chức vô địch liên tiếp. Đặc biệt, Strachan đã đưa Celtic hai lần liên tiếp vượt qua vòng bảng Champions League (2006/07 và 2007/08), nơi họ chỉ dừng bước trước những đội bóng sau đó lên ngôi vô địch như AC Milan hay Man Utd.

Trận thắng 1-0 trước Man Utd với cú sút phạt của Shunsuke Nakamura năm 2006 vẫn là một trong những khoảnh khắc đáng nhớ nhất tại Celtic Park.

Năm 2010, Neil Lennon được bổ nhiệm làm HLV trưởng sau một thời kỳ ngắn ngủi không thành công dưới thời Tony Mowbray. Lennon đã khôi phục tinh thần chiến đấu cho Celtic.

Năm 2012, vào dịp kỷ niệm 125 năm thành lập, Celtic đã tạo nên cú sốc khi đánh bại Barcelona vĩ đại của Lionel Messi với tỷ số 2-1 tại Glasgow.

Khi Rangers bị giáng xuống hạng tư do phá sản vào năm 2012, Celtic bắt đầu một giai đoạn thống trị tuyệt đối tại Scotland nhưng cũng gặp thách thức trong việc duy trì động lực khi thiếu đi đối trọng lớn nhất.

9. Kỷ nguyên Brendan Rodgers và Cú ăn ba bất bại (2016 – 2019)

Tháng 5 năm 2016, Celtic bổ nhiệm Brendan Rodgers, cựu HLV của Liverpool. Đây là một sự chuyển mình về chất lượng chuyên môn. Trong mùa giải đầu tiên (2016/17), Rodgers đã dẫn dắt Celtic đạt được thành tích vô tiền khoáng hậu khi giành cú ăn ba quốc nội mà không để thua một trận đấu nào trong suốt cả mùa giải.

Sự thống trị của Celtic dưới thời Rodgers được thể hiện qua lối chơi kiểm soát bóng áp đảo. Ông tiếp tục giành thêm một cú ăn ba nữa vào mùa giải sau đó trước khi bất ngờ rời đội để sang Leicester City vào đầu năm 2019. Neil Lennon trở lại lần thứ hai để hoàn tất cú ăn ba thứ ba liên tiếp cho câu lạc bộ.

10. Cuộc cách mạng của Ange Postecoglou (2021 – 2023)

Mùa giải 2020/21 là một nốt trầm lớn đối với Celtic. Với mục tiêu giành chức vô địch quốc gia lần thứ 10 liên tiếp để vượt qua kỷ lục của chính mình và đối thủ, Celtic đã sụp đổ hoàn toàn dưới áp lực.

Sự sa sút phong độ cùng với ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 khiến đội bóng trắng tay, còn Rangers giành chức vô địch với khoảng cách điểm số rất lớn.

Trong bối cảnh khủng hoảng, Celtic đã có một quyết định gây tranh cãi khi bổ nhiệm Ange Postecoglou, một HLV người Úc gốc Hy Lạp chưa từng làm việc tại châu Âu đỉnh cao.

Tuy nhiên, Postecoglou đã tạo nên một cuộc cách mạng thực sự. Với triết lý "Angeball" tấn công rực lửa, pressing tầm cao, ông đã thay đổi toàn diện đội hình bằng những bản hợp đồng chất lượng từ thị trường Nhật Bản như Kyogo Furuhashi, Reo Hatate.

Chỉ trong hai mùa giải, Postecoglou đã giành 5 trên 6 danh hiệu quốc nội có thể, bao gồm cú ăn ba vào mùa giải 2022/23, trước khi chuyển sang dẫn dắt Tottenham Hotspur.

11. Hiện tại và Tương lai

Mùa hè năm 2023, Brendan Rodgers chính thức trở lại dẫn dắt Celtic nhiệm kỳ thứ hai. Mặc dù gặp nhiều sự hoài nghi từ một bộ phận cổ động viên sau sự ra đi đột ngột năm 2019, Rodgers đã chứng minh năng lực bằng cách giúp Celtic bảo vệ thành công danh hiệu vô địch quốc gia và Cup quốc gia trong mùa giải 2023/24, bất chấp sự cạnh tranh quyết liệt từ Rangers. Tháng 10 năm 2025, Brendan Rodgers chia tay Celtic sau chuỗi trận kém thuyết phục. 

Sân vận động Celtic Park tiếp tục được đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, và học viện của câu lạc bộ đang được chú trọng để sản sinh ra những tài năng nội địa, kết hợp với chiến lược tuyển dụng thông minh từ các thị trường mới nổi.

Các biểu tượng và truyền thống của Celtic

1. Biểu tượng (Crest)

Biểu tượng của Celtic đã trải qua nhiều thay đổi. Ban đầu là một cây thánh giá Celtic, sau đó là một chiếc đàn Harp Ireland. Từ năm 1977, huy hiệu chính thức của đội là hình cỏ bốn lá (The Four-Leaf Clover) màu xanh lá cây trên nền trắng, bao quanh bởi dòng chữ "The Celtic Football Club".

2. Màu áo kẻ ngang (The Hoops)

Celtic không sử dụng áo kẻ ngang ngay từ đầu. Ban đầu đội mặc áo trắng với cổ áo xanh và quần đen. Sau đó là áo sọc dọc xanh trắng. Đến năm 1903, thiết kế kẻ ngang (Hoops) xanh - trắng chính thức được áp dụng và trở thành một trong những mẫu áo đấu nhận diện tốt nhất thế giới bóng đá. Một điều thú vị là Celtic không đánh số áo trên lưng cho đến tận năm 1960 (họ đánh số trên quần).

3. Cổ động viên và Bài hát truyền thống

"You'll Never Walk Alone" là bài hát truyền thống được người hâm mộ Celtic hát vang trước mỗi trận đấu tại Celtic Park, tạo nên bầu không khí cực kỳ ấn tượng. Mối liên kết giữa câu lạc bộ và cổ động viên mang tính cộng đồng sâu sắc, bắt nguồn từ gốc rễ lịch sử giúp đỡ người nghèo.

4. Sân vận động Celtic Park ("Paradise")

Sân nhà của Celtic có biệt danh là "Paradise" (Thiên đường). Đây là sân vận động bóng đá lớn nhất Scotland và nổi tiếng với bầu không khí cuồng nhiệt, đặc biệt là trong các đêm thi đấu tại Champions League.

Những huyền thoại vĩ đại nhất lịch sử CLB

1. Jimmy McGrory: Tiền đạo vĩ đại nhất với kỷ lục ghi bàn không thể xô đổ.

2. Jock Stein: Huấn luyện viên thay đổi lịch sử câu lạc bộ, người đưa Celtic lên đỉnh châu Âu.

3. Billy McNeill: Đội trưởng của Lisbon Lions, người dành cả sự nghiệp cho Celtic và sau này là một HLV thành công.

4. Jimmy Johnstone ("Jinky"): Cầu thủ chạy cánh tài hoa, được các cổ động viên bình chọn là cầu thủ vĩ đại nhất mọi thời đại của Celtic.

5. Henrik Larsson ("The King of Kings"): Tiền đạo người Thụy Điển đã ghi 242 bàn sau 315 trận, biểu tượng của sự trung thành và đẳng cấp trong thời hiện đại.

6. Scott Brown: Đội trưởng biểu tượng cho tinh thần chiến đấu của Celtic trong suốt hơn một thập kỷ thống trị (2007-2021).

Lịch sử của Celtic FC là một thiên sử thi về niềm tin, bản sắc và sự kiên trì. Từ một đội bóng được thành lập để cung cấp những bữa ăn miễn phí cho trẻ em nghèo, Celtic đã vươn mình trở thành một gã khổng lồ của bóng đá thế giới.

Mặc dù bóng đá hiện đại mang lại nhiều thách thức về tài chính so với các giải đấu hàng đầu châu Âu, nhưng với nền tảng truyền thống vững chãi và sự ủng hộ cuồng nhiệt từ cộng đồng cổ động viên toàn cầu, Celtic vẫn luôn là một thế lực không thể xem thường và là niềm tự hào của bóng đá Scotland.

Nếu độc giả muốn tìm hiểu lịch sử giải Champions League, có thể tham khảo bài viết Lịch sử UEFA Champions League: Hào quang bất tận của bóng đá châu Âu.