Lịch sử bóng đá Hungary: Di sản Đội bóng Vàng và hành trình tìm lại hào quang

Từ vị thế của "Đội bóng Vàng" thống trị châu Âu thập niên 1950, Hungary đã trải qua giai đoạn suy thoái dài hạn trước khi có những bước hồi sinh mạnh mẽ trong thập niên gần đây.

Giai đoạn hình thành và những năm đầu (1902–1920)

Mặc dù Áo và Hungary là hai quốc gia cấu thành nên Đế quốc Áo-Hung, họ đã thành lập các hiệp hội và đội tuyển bóng đá riêng biệt vào đầu thế kỷ 20. Trận đấu quốc tế đầu tiên của Hungary diễn ra vào ngày 12/10/1902 tại Vienna, nơi họ thất bại 0-5 trước Áo.

Hungary tham dự Thế vận hội Mùa hè 1912 tại Stockholm, Thụy Điển nhưng sớm bị loại sau trận thua 0-7 trước Anh. Tuy nhiên, sau Thế vận hội, đội tuyển đã có hai trận giao hữu tại Moscow gặp Nga và giành chiến thắng đậm đà 9-0 và 12-0. Trận thắng 12-0 vẫn là kỷ lục thắng đậm nhất trong lịch sử đội tuyển, với Imre Schlosser ghi tới 7 bàn thắng.

Chiến tranh Thế giới thứ nhất đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến bóng đá Hungary. Sau chiến tranh, vào năm 1919, Anh yêu cầu loại các nước thuộc Liên minh Trung tâm (bao gồm Hungary) khỏi FIFA. Khi FIFA từ chối, các liên đoàn thuộc Vương quốc Anh đã rút khỏi tổ chức này.

Khẳng định vị thế tại World Cup (Thập niên 1930)

Hungary không tham dự World Cup đầu tiên năm 1930 tại Uruguay. Họ bắt đầu hành trình tại sân chơi lớn nhất hành tinh vào năm 1934 tại Ý, nơi họ dừng bước ở tứ kết trước đối thủ láng giềng Áo với tỷ số 1-2.

Đỉnh cao đầu tiên của bóng đá Hungary đến tại World Cup 1938 trên đất Pháp. Dưới sự dẫn dắt của các ngôi sao như Gyorgy Sarosi và Gyula Zsengeller, Hungary đã hủy diệt Đông Ấn Hà Lan (6-0), đánh bại Thụy Sĩ (2-0) và thắng đậm Thụy Điển (5-1) ở bán kết. Trong trận chung kết tại Paris, Hungary đối đầu với nhà đương kim vô địch Ý. Dù đã nỗ lực với các bàn thắng của Pal Titkos và Sarosi, Hungary chấp nhận thất bại 2-4 và giành ngôi Á quân thế giới lần đầu tiên.

Kỷ nguyên "Đội bóng vàng" Aranycsapat (Thập niên 1950)

Đây là giai đoạn huy hoàng nhất trong lịch sử bóng đá Hungary, nơi họ đã cách mạng hóa môn thể thao này. Đội hình được gọi là "Aranycsapat" (Đội bóng Vàng) hay "Những người Magyar tráng lệ" được xây dựng xung quanh bộ tứ tấn công huyền thoại: Ferenc Puskas, Sandor Kocsis, Jozsef Bozsik và Nandor Hidegkuti.

Đội bóng này đã đặt nền móng chiến thuật cho khái niệm "Bóng đá tổng lực" sau này. Tính từ ngày 14/5/1950 đến 19/2/1956, Hungary đã có chuỗi 31 trận bất bại (43 thắng, 6 hòa nếu tính cả các trận không chính thức), một kỷ lục kéo dài hơn 4 năm.

Các cột mốc lịch sử của "Đội bóng Vàng":

• Huy chương Vàng Olympic 1952: Đánh bại Nam Tư 2-0 trong trận chung kết tại Helsinki.

• Trận đấu của thế kỷ (1953): Ngày 25/11/1953, Hungary đánh bại Anh với tỷ số 6-3 ngay tại thánh địa Wembley. Đây là lần đầu tiên Anh thua một đội bóng ngoài Vương quốc Anh trên sân nhà sau 90 năm. Nandor Hidegkuti lập hat-trick và Puskas ghi 2 bàn.

• Chiến thắng 7-1 trước Anh (1954): Trong trận tái đấu tại Budapest, Hungary tiếp tục vùi dập Anh 7-1, thất bại nặng nề nhất trong lịch sử "Tam Sư".

Tại World Cup 1954, Hungary được xem là ứng cử viên số 1. Họ hủy diệt Hàn Quốc 9-0 và Tây Đức 8-3 ở vòng bảng. Tại tứ kết và bán kết, họ lần lượt vượt qua Brazil và Uruguay (đương kim vô địch) với cùng tỷ số 4-2.

Trong trận chung kết gặp lại Tây Đức (đội họ đã thắng 8-3 ở vòng bảng), Hungary sớm dẫn trước 2-0. Tuy nhiên, Tây Đức đã lội ngược dòng thắng lại 3-2 trong trận đấu được gọi là "Phép màu Bern". Thất bại này chấm dứt chuỗi bất bại thần thánh và là nỗi đau lớn nhất của bóng đá Hungary.

Cuộc cách mạng năm 1956 tại Hungary dẫn đến sự tan rã của "Đội bóng Vàng". Nhiều trụ cột như Puskas, Kocsis và Czibor đã ra nước ngoài thi đấu và không bao giờ khoác áo đội tuyển quốc gia nữa.

Thành công tại Olympic và EURO (Thập niên 1960)

Dù không còn sức mạnh hủy diệt như trước, Hungary vẫn là một thế lực đáng gờm.

• Thế vận hội: Hungary tiếp tục thống trị sân chơi Olympic với Huy chương Đồng năm 1960, và hai Huy chương Vàng liên tiếp vào năm 1964 (Tokyo) và 1968 (Mexico City).

• EURO 1964: Hungary giành hạng Ba sau khi đánh bại Đan Mạch 3-1 ở trận tranh giải ba.

• World Cup: Tại World Cup 1962 và 1966, Hungary đều lọt vào tứ kết. Đáng chú ý năm 1966, họ đánh bại Brazil 3-1 tại vòng bảng.

Cầu thủ tiêu biểu nhất giai đoạn này là Florian Albert, người đã giành danh hiệu Quả bóng Vàng châu Âu năm 1967

Giai đoạn suy thoái (1970–1989)

Từ những năm 1970, bóng đá Hungary bắt đầu đi xuống. Họ thất bại trong việc giành vé dự World Cup 1970 và 1974.

Tại World Cup 1982 ở Tây Ban Nha, Hungary để lại dấu ấn với chiến thắng 10-1 trước El Salvador – đây vẫn là kỷ lục trận thắng đậm nhất trong lịch sử các vòng chung kết World Cup. Tuy nhiên, họ vẫn bị loại ngay từ vòng bảng.

Lần cuối cùng Hungary tham dự World Cup trong thế kỷ 20 là năm 1986 tại Mexico. Giải đấu kết thúc trong thảm họa khi họ thua Liên Xô 0-6 ở trận mở màn và bị loại sớm.

Thời kỳ khủng hoảng (1990–2010)

Sau sự sụp đổ của chế độ cũ, các CLB Hungary mất đi sự hỗ trợ tài chính từ nhà nước, dẫn đến sự suy yếu của hệ thống đào tạo trẻ và đội tuyển quốc gia.

• Năm 1996, Hungary tụt xuống vị trí thứ 87 trên bảng xếp hạng FIFA, thấp nhất lịch sử.

• Họ vắng mặt tại tất cả các giải đấu lớn (World Cup và Euro) trong suốt 30 năm (từ 1986 đến 2016).

• Thất bại đau đớn nhất giai đoạn này là trận thua 1-8 trước Hà Lan tại vòng loại World Cup 2014.

Sự hồi sinh (2010-nay)

Sau nhiều thập kỷ chìm trong bóng tối, bóng đá Hungary bắt đầu có dấu hiệu khởi sắc nhờ sự đầu tư vào cơ sở hạ tầng và lứa cầu thủ mới.

Dưới sự dẫn dắt của HLV Bernd Storck, Hungary đánh bại Na Uy ở vòng play-off để giành vé dự EURO 2016. Tại giải đấu này, họ gây bất ngờ khi đứng đầu bảng F (trên cả Bồ Đào Nha – đội sau đó vô địch) trước khi dừng bước ở vòng 16 đội.

Dưới thời HLV Marco Rossi (bổ nhiệm năm 2018), Hungary trở nên khó chịu hơn bao giờ hết.

• Tại EURO 2020, dù rơi vào "bảng tử thần" với Bồ Đào Nha, Pháp và Đức, Hungary đã thi đấu quả cảm, cầm hòa cả Pháp và Đức.

• Tại UEFA Nations League 2022-23, Hungary tiếp tục gây chấn động khi đánh bại Anh 4-0 ngay trên sân khách và thắng Đức 1-0 tại Leipzig.

Đội tuyển hiện tại được xây dựng quanh ngôi sao đẳng cấp thế giới Dominik Szoboszlai, hứa hẹn đưa Hungary trở lại vị thế cạnh tranh tại châu Âu.

Sân vận động và văn hoá cổ động

Sân vận động

Sân nhà truyền thống của Hungary là Nepstadion (Sân vận động Nhân dân), sau đổi tên thành Sân vận động Ferenc Puskas. Năm 2019, sân vận động mới hiện đại mang tên Puskas Arena được khánh thành trên nền sân cũ với sức chứa hơn 67.000 chỗ ngồi. Đây là địa điểm tổ chức nhiều trận đấu quan trọng của EURO 2020.

Cổ động viên và kình địch

• Carpathian Brigade: Nhóm cổ động viên cuồng nhiệt (Ultras) được thành lập năm 2009. Họ nổi tiếng với sự ủng hộ nồng nhiệt nhưng cũng gây nhiều tranh cãi liên quan đến các hành vi quá khích và bạo lực, đặc biệt trong các trận đấu với Romania.

• Kình địch: Đối thủ lớn nhất của Hungary là Romania, bắt nguồn từ những căng thẳng lịch sử và chính trị (liên quan đến vùng Transylvania). Các trận đấu giữa hai đội thường rất căng thẳng cả trong và ngoài sân cỏ. Ngoài ra, Áo cũng là một đối thủ truyền thống với số lượng trận đấu đối đầu nhiều thứ hai trong lịch sử bóng đá quốc tế.

Lịch sử bóng đá Hungary là một câu chuyện đầy thăng trầm: từ những người tiên phong định hình bóng đá hiện đại với "Đội bóng Vàng", trải qua giai đoạn suy thoái sâu sắc, và giờ đây đang từng bước tìm lại bản sắc. Với nền tảng lịch sử hào hùng và thế hệ cầu thủ tài năng hiện tại, người hâm mộ Hungary có quyền hy vọng vào một tương lai tươi sáng hơn.

Hồ sơ đội bóng

• Hiệp hội quản lý: Liên đoàn bóng đá Hungary (Magyar Labdarugo Szovetseg - MLSZ)

• Biệt danh: Magyarok (Người Magyar), Nemzeti Tizenegy (Mười một tuyển thủ quốc gia), Trikolor.

• Mã FIFA: HUN

• Sân nhà: Puskas Arena (Budapest)

• Huấn luyện viên trưởng hiện tại: Marco Rossi

• Đội trưởng: Dominik Szoboszlai

• Cầu thủ thi đấu nhiều nhất: Balazs Dzsudzsak (109 trận)

• Cầu thủ ghi nhiều bàn nhất: Ferenc Puskas (84 bàn)

• Thành tích nổi bật:

  • Á quân World Cup: 1938, 1954

  • Hạng Ba EURO: 1964

  • Huy chương Vàng Olympic: 1952, 1964, 1968