| Bài viết cung cấp độc quyền bởi  |
Vòng quay của vận may
Trước tiên, phải khẳng định rằng may mắn chiếm một tỷ lệ tương đối lớn trong bóng đá. Đối với một CLB, tổng số cơ hội, pha dứt điểm và bàn thắng mà họ tạo ra trong một mùa giải sẽ phụ thuộc vào trình độ, sự ăn ý của các cầu thủ cũng như kỹ năng chỉ đạo của HLV. Tức là tổng số bàn thắng ghi được sẽ thuộc về phạm trù thực lực (và nằm trong tầm kiểm soát của CLB), nhưng cách thức chúng được phân phối theo từng trận đấu thì đôi lúc còn chịu ảnh hưởng bởi sự may mắn. Ví dụ: ai cũng biết Man Utd tấn công tốt và dự kiến họ có thể ghi được khoảng 6 bàn sau 2 trận, nhưng điều đó không có nghĩa là M.U sẽ đều đặn ghi 3 bàn/trận, và mỗi cách phân phối khác nhau sẽ cho ra một kết cục khác nhau. Nếu M.U ghi bàn trong cả 2 trận (một trận 5 bàn, trận kia 1 bàn chẳng hạn) thì ít nhất họ còn có cơ hội giành trọn vẹn 6 điểm, nhưng nếu họ “dồn” cả 6 bàn vào trong một trận thì trận còn lại M.U sẽ không có bàn nào và tối đa cũng chỉ kiếm được 4 điểm (1 thắng, 1 hòa) mà thôi. Nói rộng ra, nếu một CLB chỉ có khả năng ghi 10 bàn/10 trận thì kịch bản lý tưởng là số bàn thắng này được rải đều ra 1 bàn cho mỗi trận, thay vì một cơn mưa gôn 10 trái và 9 trận tịt ngòi.
Một minh chứng rất nổi tiếng cho lý thuyết này là trường hợp của Newcastle. Ai cũng đồng ý rằng mùa giải 2011/12 là một chiến dịch cực kỳ thành công đối với đội bóng vùng Đông Bắc, nhưng có lẽ ít ai hình dung ra mức độ may mắn của thầy trò Alan Pardew. Họ đã về đích ở vị trí thứ 5 cho dù chỉ có hiệu số bàn thắng bại +5, mức hiệu số hợp lý dành cho các CLB xếp thứ 7-8. Cụ thể hơn nữa, Newcastle đã có tới 8 trận thắng 1-0 và 3 trận thảm bại (2-5, 0-4, 0-5). Chỉ cần 2 bàn thắng trong các trận thắng nói trên được “chuyển” vào cho 3 trận thua thôi thì kết quả của họ đã trở thành 6 thắng, 2 hòa, 3 thua và The Toon sẽ đánh mất đi 4 điểm. Trên thực tế, ở mùa giải đó Chelsea có hiệu số bàn thắng bại tốt hơn nhiều (+19) nhưng vẫn phải ngậm ngùi xếp thứ 6.
Công thức Pythagore
Tuy nhiên, trong dài hạn thì hiệu số bàn thắng mới là thước đo chính xác nhất cho sức mạnh của một CLB (sang mùa 2012/13, Newcastle đã lập tức rơi về vị trí tương xứng với thực lực của họ) và hiệu ứng này được gọi là “Công thức Pythagore của bóng đá” (sở dĩ gọi như vậy là vì nó xuất phát từ một ý tưởng tương tự trong bóng chày, nơi người ta tính toán xác suất chiến thắng của một đội dựa trên bình phương những lần chạy cắt bóng thành công). Căn cứ trên dữ liệu về thành tích thi đấu của các đội bóng ở Premier League trong giai đoạn từ 1995-2013, mối tương quan giữa hiệu số bàn thắng và điểm số lên tới 92,42% (trong 92,42% số tình huống thì đội có hiệu số bàn thắng bại tốt hơn sẽ giành được nhiều điểm hơn). Nếu gọi điểm số là A và hiệu số bàn thắng là B thì chúng ta sẽ có phương trình tổng quát A = 0.6455B + 51,942 sau mỗi mùa giải.
Phương trình này nói lên điều gì? Nói lên rằng M.U đã rất may mắn trong mùa giải trước. Thông thường, một đội bóng cần phải có hiệu số trên +50 mới có thể đạt được 89 điểm (mùa 2006/07, M.U cũng giành 89 điểm chung cuộc và có hiệu số +56) và hiệu số +43 của “Quỷ đỏ” lẽ ra chỉ tương đương với khoảng 80-81 điểm mà thôi. Xác suất để một CLB giành 89 điểm với hiệu số +43 chỉ là 1,7%, nhưng M.U lại may mắn rơi vào trường hợp đó. Nhìn vào BXH Premier League hiện tại, công thức Pythagore cũng cho chúng ta biết rằng không phải ngẫu nhiên mà các nhà cái lại coi Man City là ứng cử viên số 1: dù mới có 10 điểm, kém Tottenham và Arsenal 2 điểm, Man xanh lại là đội bóng có hiệu số bàn thắng tốt nhất và vấn đề chỉ là họ phân phối chúng chưa tốt mà thôi. Thử tưởng tượng xem, điều gì sẽ diễn ra nếu 2 bàn thắng trong trận Man City 4-0 Newcastle được “chuyển” cho trận thua Cardiff 2-3, và 1 bàn trong trận Man City 4-1 M.U được cắt bớt sang trận hòa Stoke không bàn thắng….
Trước tiên, phải khẳng định rằng may mắn chiếm một tỷ lệ tương đối lớn trong bóng đá. Đối với một CLB, tổng số cơ hội, pha dứt điểm và bàn thắng mà họ tạo ra trong một mùa giải sẽ phụ thuộc vào trình độ, sự ăn ý của các cầu thủ cũng như kỹ năng chỉ đạo của HLV. Tức là tổng số bàn thắng ghi được sẽ thuộc về phạm trù thực lực (và nằm trong tầm kiểm soát của CLB), nhưng cách thức chúng được phân phối theo từng trận đấu thì đôi lúc còn chịu ảnh hưởng bởi sự may mắn. Ví dụ: ai cũng biết Man Utd tấn công tốt và dự kiến họ có thể ghi được khoảng 6 bàn sau 2 trận, nhưng điều đó không có nghĩa là M.U sẽ đều đặn ghi 3 bàn/trận, và mỗi cách phân phối khác nhau sẽ cho ra một kết cục khác nhau. Nếu M.U ghi bàn trong cả 2 trận (một trận 5 bàn, trận kia 1 bàn chẳng hạn) thì ít nhất họ còn có cơ hội giành trọn vẹn 6 điểm, nhưng nếu họ “dồn” cả 6 bàn vào trong một trận thì trận còn lại M.U sẽ không có bàn nào và tối đa cũng chỉ kiếm được 4 điểm (1 thắng, 1 hòa) mà thôi. Nói rộng ra, nếu một CLB chỉ có khả năng ghi 10 bàn/10 trận thì kịch bản lý tưởng là số bàn thắng này được rải đều ra 1 bàn cho mỗi trận, thay vì một cơn mưa gôn 10 trái và 9 trận tịt ngòi.
 |
| Manchester United chiến thắng do thực lực hay may mắn? |
Một minh chứng rất nổi tiếng cho lý thuyết này là trường hợp của Newcastle. Ai cũng đồng ý rằng mùa giải 2011/12 là một chiến dịch cực kỳ thành công đối với đội bóng vùng Đông Bắc, nhưng có lẽ ít ai hình dung ra mức độ may mắn của thầy trò Alan Pardew. Họ đã về đích ở vị trí thứ 5 cho dù chỉ có hiệu số bàn thắng bại +5, mức hiệu số hợp lý dành cho các CLB xếp thứ 7-8. Cụ thể hơn nữa, Newcastle đã có tới 8 trận thắng 1-0 và 3 trận thảm bại (2-5, 0-4, 0-5). Chỉ cần 2 bàn thắng trong các trận thắng nói trên được “chuyển” vào cho 3 trận thua thôi thì kết quả của họ đã trở thành 6 thắng, 2 hòa, 3 thua và The Toon sẽ đánh mất đi 4 điểm. Trên thực tế, ở mùa giải đó Chelsea có hiệu số bàn thắng bại tốt hơn nhiều (+19) nhưng vẫn phải ngậm ngùi xếp thứ 6.
Công thức Pythagore
Tuy nhiên, trong dài hạn thì hiệu số bàn thắng mới là thước đo chính xác nhất cho sức mạnh của một CLB (sang mùa 2012/13, Newcastle đã lập tức rơi về vị trí tương xứng với thực lực của họ) và hiệu ứng này được gọi là “Công thức Pythagore của bóng đá” (sở dĩ gọi như vậy là vì nó xuất phát từ một ý tưởng tương tự trong bóng chày, nơi người ta tính toán xác suất chiến thắng của một đội dựa trên bình phương những lần chạy cắt bóng thành công). Căn cứ trên dữ liệu về thành tích thi đấu của các đội bóng ở Premier League trong giai đoạn từ 1995-2013, mối tương quan giữa hiệu số bàn thắng và điểm số lên tới 92,42% (trong 92,42% số tình huống thì đội có hiệu số bàn thắng bại tốt hơn sẽ giành được nhiều điểm hơn). Nếu gọi điểm số là A và hiệu số bàn thắng là B thì chúng ta sẽ có phương trình tổng quát A = 0.6455B + 51,942 sau mỗi mùa giải.
Phương trình này nói lên điều gì? Nói lên rằng M.U đã rất may mắn trong mùa giải trước. Thông thường, một đội bóng cần phải có hiệu số trên +50 mới có thể đạt được 89 điểm (mùa 2006/07, M.U cũng giành 89 điểm chung cuộc và có hiệu số +56) và hiệu số +43 của “Quỷ đỏ” lẽ ra chỉ tương đương với khoảng 80-81 điểm mà thôi. Xác suất để một CLB giành 89 điểm với hiệu số +43 chỉ là 1,7%, nhưng M.U lại may mắn rơi vào trường hợp đó. Nhìn vào BXH Premier League hiện tại, công thức Pythagore cũng cho chúng ta biết rằng không phải ngẫu nhiên mà các nhà cái lại coi Man City là ứng cử viên số 1: dù mới có 10 điểm, kém Tottenham và Arsenal 2 điểm, Man xanh lại là đội bóng có hiệu số bàn thắng tốt nhất và vấn đề chỉ là họ phân phối chúng chưa tốt mà thôi. Thử tưởng tượng xem, điều gì sẽ diễn ra nếu 2 bàn thắng trong trận Man City 4-0 Newcastle được “chuyển” cho trận thua Cardiff 2-3, và 1 bàn trong trận Man City 4-1 M.U được cắt bớt sang trận hòa Stoke không bàn thắng….
Quang Hải |
00:00 30/11/-0001
