Mỗi khi tiền vệ tài hoa Eberechi Eze sải bước trên thảm cỏ trong màu áo đội tuyển Anh, một bức ảnh cũ từ 9 năm trước lại được người hâm mộ bóng đá Nigeria chia sẻ với đầy sự tiếc nuối trên các nền tảng mạng xã hội.
Trong khung hình đó, Eze của tuổi đôi mươi với mái tóc thắt bím ngắn hơn hiện tại, đang nở nụ cười rạng rỡ bên cạnh Alex Iwobi. Điều khiến bức ảnh này trở nên đặc biệt không phải là sự hiện diện của hai ngôi sao Ngoại hạng Anh, mà là biểu tượng của Liên đoàn Bóng đá Nigeria (NFF) thêu trên chiếc áo họ đang mặc.
Đó là minh chứng cho một chiến dịch quy mô mà Nigeria đã thực hiện tại Barnet vào tháng 3 năm 2017 nhằm lôi kéo những tài năng mang hai dòng máu Anh và Nigeria trở về cống hiến cho quê hương.
Trại tập huấn năm ấy không chỉ có Eze mà còn quy tụ những cái tên như Ola Aina và Chuba Akpom. Vào thời điểm đó, Aina và Akpom đang thi đấu tại giải hạng Nhất Anh dưới dạng cho mượn từ các câu lạc bộ lớn như Chelsea và Arsenal.
Cả hai đều đã từng đại diện cho các lứa trẻ của đội tuyển Anh nhưng chưa bao giờ được hít thở bầu không khí của đội tuyển quốc gia.
Trong khi Ola Aina cuối cùng đã chọn Nigeria và trở thành một quân bài không thể thay thế bên hành lang cánh, thì Eberechi Eze lại chọn một con đường khác. Sau những mùa giải bùng nổ tại Queens Park Rangers và Wycombe Wanderers, Eze đã lọt vào mắt xanh của các tuyển trạch viên Anh và chính thức ra mắt Tam Sư vào năm 2023.
Dù thừa nhận bản thân cảm thấy vinh dự trước sự quan tâm của đội tuyển Nigeria, trái tim của Eze đã luôn hướng về màu áo trắng của đội tuyển Anh, để lại cho người hâm mộ Nigeria nỗi tiếc nuối về một nhạc trưởng tài ba mà họ suýt chút nữa đã sở hữu.
Nigeria không chỉ bỏ lỡ Eze. Michael Olise, ngôi sao đang tỏa sáng rực rỡ trong màu áo Bayern Munich, cũng từng là một mục tiêu nằm trong tầm ngắm. Vào tháng 3 năm 2021, Olise khi đó mới 19 tuổi và đang thi đấu cho Reading, đã được đưa vào danh sách dự phòng của đội tuyển Nigeria cho vòng loại AFCON.
Với dòng máu đa quốc gia chảy trong người, Olise đủ điều kiện khoác áo Pháp, Algeria, Anh và Nigeria. Cuối cùng, sự chậm trễ trong các thủ tục và sức hút từ nền bóng đá Pháp đã khiến Nigeria đánh mất thêm một siêu tài năng nữa vào tay các cường quốc bóng đá châu Âu.
Cầu nối văn hóa
Khác với mô hình tuyển trạch bài bản và chuyên nghiệp của Morocco với mạng lưới săn lùng tài năng phủ khắp Châu Âu, cách tiếp cận của Nigeria thường mang tính cá nhân và không chính thức.
Một trong những chiến thuật quan trọng nhất của NFF là tác động thông qua các bậc phụ huynh. Do đặc thù văn hóa của người Nigeria đề cao lòng hiếu thảo và sự tôn trọng cội nguồn, Liên đoàn hy vọng rằng gia đình sẽ là những người thuyết phục cầu thủ trở về với nguồn cội hiệu quả nhất.
Trường hợp của tiền đạo Tammy Abraham là một ví dụ điển hình cho sự nỗ lực nhưng không thành công của chiến thuật này. Cựu chủ tịch NFF Amaju Pinnick từng đích thân đến gặp Abraham sau một trận đấu của Chelsea để thảo luận về việc thay đổi quốc tịch bóng đá, dựa trên mối quan hệ thân thiết với cha của cầu thủ này.
Tuy nhiên, Abraham đã nhanh chóng dập tắt những hy vọng đó bằng một tuyên bố đanh thép rằng anh xác nhận có cuộc gặp gỡ với chủ tịch NFF vì ông ấy là bạn của cha mình, nhưng bất kỳ gợi ý nào cho rằng anh đã đưa ra quyết định thay đổi đại diện quốc tế đều là không chính xác và thiếu cơ sở.
Cựu tiền đạo Chelsea cũng khẳng định đã thông báo với Liên đoàn bóng đá Anh rằng mình vẫn luôn sẵn sàng để được lựa chọn cho đội tuyển Anh.
Sự khác biệt giữa những người được gọi và những người bị lãng quên đôi khi chỉ nằm ở một cuộc điện thoại. Fikayo Tomori, trung vệ thuộc biên chế Milan, từng chia sẻ một cách đầy ngậm ngùi rằng anh không hề có ý định từ chối Nigeria.
Anh khẳng định Liên đoàn của Nigeria chưa bao giờ liên lạc với anh, vì vậy anh chưa bao giờ đứng trước một sự lựa chọn thực sự nào để phải cân nhắc. Sự thiếu sát sao này đã khiến Nigeria đánh mất một trong những trung vệ đẳng cấp Châu Âu, trong khi họ vẫn đang loay hoay tìm kiếm sự ổn định cho hàng phòng ngự.
Những thành công điển hình
Bên cạnh những nỗi đau từ các vụ hụt bước, bóng đá Nigeria cũng gặt hái được những thành công rực rỡ nhờ cộng đồng kiều bào. Alex Iwobi, cháu trai của huyền thoại Jay-Jay Okocha, đã chọn Nigeria từ khi còn rất trẻ và hiện đang đứng thứ 4 trong danh sách những người khoác áo đội tuyển nhiều nhất lịch sử.
Thành công của Iwobi đã tạo ra một hiệu ứng dây chuyền, chứng minh cho các cầu thủ trẻ thấy rằng việc đại diện cho Nigeria có thể nâng tầm sự nghiệp của họ như thế nào.
Ademola Lookman là một câu chuyện thành công đầy cảm hứng khác. Từng là thành viên của lứa U20 Anh vô địch thế giới năm 2017, Lookman đã trải qua nhiều thăng trầm tại Everton và RB Leipzig trước khi quyết định đổi sang quốc tịch Nigeria vào năm 2022.
Quyết định này đã trở thành bước ngoặt vĩ đại nhất đời anh. Lookman không chỉ tỏa sáng rực rỡ tại câu lạc bộ Atalanta mà còn trở thành Cầu thủ xuất sắc nhất châu Phi năm 2024.
Trong một cuộc phỏng vấn, anh đã không giấu nổi sự xúc động khi tuyên bố rằng việc khoác áo Nigeria đã thay đổi hoàn toàn sự nghiệp và cuộc đời anh, vì đây chính là nhà, là nơi anh thuộc về và anh tự hào là người con của mảnh đất này.
Sự gắn kết giữa các cầu thủ lớn lên tại London như Aina, Iwobi, Lookman và Calvin Bassey mạnh mẽ đến mức họ được đặt biệt danh là các "Innit Boys" do phong cách nói chuyện đặc trưng của người London.
William Troost-Ekong, người đội trưởng mẫu mực vừa giải nghệ, tin rằng sự hiện diện của những cầu thủ này sẽ mở ra nhiều cánh cửa hơn cho bóng đá Nigeria. William khẳng định khi nhìn vào những gì Alex Iwobi hay Ademola Lookman đã đạt được, các cầu thủ trẻ sẽ có thêm động lực để trở về nhà và cống hiến, bất kể họ sinh ra ở bất cứ đâu trên thế giới.
Nỗi lo hậu trường
Dù sở hữu dàn sao hùng hậu từ Châu Âu, bóng đá Nigeria vẫn đang phải vật lộn với những căn bệnh trầm kha bên trong bộ máy quản lý.
Một trong những lý do khiến nhiều cầu thủ trẻ gốc Nigeria tại châu Âu còn ngần ngại trở về chính là sự thiếu chuyên nghiệp và những lùm xùm về tài chính của Liên đoàn. Các cầu thủ và nhân viên ban huấn luyện thường xuyên bị nợ lương thưởng, dẫn đến những cuộc đình công bỏ tập ngay trước những trận đấu sống còn.
Một nguồn tin thân cận với đội bóng đã tiết lộ rằng nhiều cầu thủ trụ cột thường cảm thấy kiệt quệ cả về tinh thần lẫn thể chất sau mỗi đợt tập trung đội tuyển, không phải vì cường độ thi đấu trên sân, mà vì những tranh chấp không đáng có ở hậu trường.
Sự phụ thuộc quá mức vào các cầu thủ sinh ra ở nước ngoài cũng là một hồi chuông cảnh báo cho sự xuống cấp của bóng đá nội địa. Hiện tại, không có một cầu thủ nào trong chiến dịch AFCON 5 của đội tuyển đang thi đấu cho các câu lạc bộ trong nước.
Nhà báo Calister Enejele nhận định rằng giải vô địch quốc gia Nigeria đang ở trong tình trạng tồi tệ và thiếu sự đầu tư trầm trọng. Trong khi các đối thủ như Nam Phi, Morocco hay Tunisia có giải quốc nội cực mạnh để làm nền tảng cho đội tuyển, thì Nigeria lại đang quá yếu thế nếu xét tới nguồn nhân lực từ các giải đấu trong nước.
Điều này tạo ra một thực trạng đau lòng khi các câu lạc bộ trong nước không còn là nơi ươm mầm tài năng, mà nhiệm vụ đó được đẩy sang các học viện tư nhân của các cá nhân.
Những học viện như Simoiben của Moses Simon hay Beyond Limits đang cố gắng cứu vãn tình hình bằng cách đầu tư vào cơ sở vật chất và quy trình đào tạo chuyên nghiệp để bán cầu thủ ra nước ngoài.
Tuy nhiên, việc thiếu một hệ thống giải đấu mạnh mẽ khiến sự kết nối giữa người hâm mộ và đội tuyển quốc gia đôi khi trở nên xa cách, góp phần tạo nên cú sốc khiến Nigeria lỡ hẹn với kì World Cup 2026.
Tuyển chọn cầu thủ kiều bào mang lại sức mạnh tức thì và giúp kết nối văn hóa, nhưng nếu Liên đoàn không thể giải quyết được các vấn đề về chuyên môn hóa và đầu tư vào bóng đá trẻ tại địa phương, Nigeria sẽ mãi mãi phải đi vay mượn tài năng từ những nền bóng đá khác để nuôi dưỡng giấc mơ vô địch của chính mình.
