Việc đội tuyển Italy lỡ hẹn với World Cup lần thứ 3 liên tiếp vừa tạo nên một cú sốc lớn, đặc biệt là khi số lượng đội tham dự đã được mở rộng lên 48. Đối với một cường quốc từng 4 lần bước lên đỉnh thế giới, sự thất bại này không còn là một câu chuyện để đùa cợt. Tuy nhiên, thay vì mổ xẻ những vấn đề vĩ mô, Azzurri cần nhìn thẳng vào những sai lầm hiện tại.
Nhiều ý kiến đổ lỗi cho sự đi xuống của Serie A, nhưng đây là một lập luận thiếu thuyết phục. Giải đấu quốc nội thậm chí còn bị đánh giá thấp hơn vào các năm 2012 và 2021, thời điểm Italy lọt vào tới chung kết và sau đó vô địch EURO. Một số khác, bao gồm cả HLV Gennaro Gattuso, lại ca ngợi tinh thần chiến đấu của các cầu thủ và đổ lỗi cho sự thiếu may mắn. Dù vậy, không thể phủ nhận Bosnia cũng cho thấy một trái tim quả cảm không kém. Họ vừa trải qua 120 phút bào mòn thể lực trước xứ Wales, với một tiền đạo 40 tuổi như Edin Dzeko trên hàng công.
Đúng là Italy có quyền tiếc nuối khi những Moise Kean, Dimarco hay Francesco Pio Esposito bỏ lỡ cơ hội. Thậm chí, bàn gỡ của Haris Tabakovic cũng đến từ tình huống thủ thành Gianluigi Donnarumma cản phá cú sút của Dzeko đưa bóng đi đúng tầm băng vào. Nhưng cần nhớ rằng, Bosnia đã tung ra tới 30 cú sút và Donnarumma phải có 10 pha cứu thua xuất thần. Italy đang xếp thứ 13 trên bảng xếp hạng FIFA, đội hình chỉ có duy nhất Matteo Politano bước qua tuổi 30. Họ không thiếu tài năng, cũng không thiếu khát khao, thứ họ thiếu là bản lĩnh.
Thực tế, bi kịch đã manh nha từ vòng loại khi thất bại sớm trước Na Uy khiến Italy đánh mất quyền tự quyết và phải bước vào loạt trận play-off đầy rủi ro. Tại trận đấu quyết định, tấm thẻ đỏ ngớ ngẩn của trung vệ hàng đầu Alessandro Bastoni ở phút 41 chính là bước ngoặt chí mạng. Khi đang dẫn trước 1-0 với chỉ số bàn thắng kỳ vọng (xG) chỉ vỏn vẹn 0.15, Azzurri hoàn toàn có thể sử dụng kinh nghiệm để kiểm soát bóng và vắt kiệt sức đối thủ. Thế nhưng, việc thi đấu thiếu người đã phá hỏng tất cả.
Trách nhiệm lớn nhất thuộc về Gattuso. Thay vì giữ vững thế trận, chiến lược gia này lại chỉ đạo toàn đội lùi sâu phòng ngự, tạo điều kiện cho Esmir Bajraktarevic và Kerim Alajbegovic liên tục gây áp lực suốt 80 phút. Trong 10 tháng cầm quyền với vỏn vẹn 15 buổi tập, Gattuso dường như chỉ đóng vai trò người truyền lửa bên đường biên mà không mang lại bất kỳ giá trị chiến thuật nào. Ông đã bị tê liệt bởi nỗi sợ hãi sau tấm thẻ đỏ và hoàn toàn bế tắc trong việc phát huy đẳng cấp của những ngôi sao trong đội hình.
Bóng đá Italy chắc chắn đang tồn tại những lỗ hổng mang tính hệ thống. Các câu lạc bộ ngại sử dụng cầu thủ do chính mình đào tạo, công tác trẻ đặt nặng thành tích hơn kỹ năng, và sự thiếu hỗ trợ từ các đội bóng đối với đội tuyển quốc gia là những rào cản lớn. Tuy nhiên, đó không phải là lý do trực tiếp khiến họ vắng mặt ở World Cup. Những quyết định sai lầm, phong độ kém cỏi ở vòng loại và sự yếu kém về mặt chiến thuật mới là nguyên nhân chính. Lòng nhiệt huyết của Bosnia chỉ là thứ đẩy nhà cựu vô địch xuống vực thẳm.
