Từ "kẻ mạo danh" đến người hùng Wembley
Sự nghiệp của David Wheeler là một câu chuyện lạ lùng của bóng đá Anh. Từng bị học viện Brighton đào thải, anh phải đi đường vòng qua những đội bóng bán chuyên như Lewes và Staines Town trong khi vẫn miệt mài hoàn thành tấm bằng khoa học thể thao. Phải đến năm 2013, cánh cửa chuyên nghiệp mới mở ra với anh tại Exeter City.
Wheeler đã nếm trải đủ mọi cung bậc: từ việc sát cánh cùng những ngôi sao tương lai như Ollie Watkins, cho đến khoảnh khắc vỡ òa khi giúp Wycombe Wanderers thăng hạng Championship vào năm 2020. Thế nhưng, ít ai biết rằng trong những năm tháng rực rỡ ấy, Wheeler luôn bị ám ảnh bởi "hội chứng kẻ mạo danh".
"Tôi thường xuyên bước vào trận đấu trong tình trạng nôn mửa hoặc không thể ăn nổi vì căng thẳng," Wheeler bộc bạch về những ngày đầu chuyên nghiệp. Đối với anh, mỗi trận đấu không chỉ là cuộc cạnh tranh tỉ số, mà là một cuộc chiến để cảm thấy mình "đủ tốt", một bóng ma tâm lý đã đeo bám anh từ thuở thiếu thời.
Dưới đây là những lời tự sự của Wheeler, chia sẻ về những suy nghĩ về khó khăn cùng cách giải quyết của một cầu thủ chuyên nghiệp khi phải từ giã sân cỏ.
Cơn khát về sự công nhận
Giờ đây, khi rời xa Shrewsbury Town để chuẩn bị trở thành một chuyên gia tâm lý thể thao, Wheeler mới bắt đầu viết những chương thành thật nhất về cuộc đời mình.
Chấp nhận giải nghệ khỏi bóng đá chuyên nghiệp, với tôi, giống như bước vào một vùng đất được tạo hình bởi mất mát và bất định. Ngay cả khi đó là một quyết định hợp lý, ngay cả khi cơ thể đã phát tín hiệu rằng đã đến lúc dừng lại, vẫn có điều gì đó rất khó gọi tên khi bạn thừa nhận một kỷ nguyên trong đời mình đã khép lại.
Với tôi, cảm giác ấy giống như nỗi đau của một cuộc chia ly. Cú sốc, nỗi buồn, sự tức giận, hoang mang và tê dại phản chiếu những cảm xúc tôi từng trải qua trước bất kỳ mất mát lớn nào.
Chỉ khác ở chỗ, bạn không khóc thương một người thân quá cố, mà đang khóc thương một phần quan trọng của chính mình đang tan biến. Suốt nhiều năm, bóng đá cho tôi phương hướng, cảm giác thuộc về, cảm hứng, mục đích và sự công nhận, cảm giác rằng mình là một phần của điều gì đó to lớn.
Buông bỏ tất cả, nghĩa là phải đối diện khoảng trống còn lại. Những thói quen từng kéo bạn đi qua mỗi ngày bỗng biến mất. Mục đích trở nên mờ nhòe. Bản sắc, thứ từng tưởng như chắc chắn, bỗng chốc lung lay.
Còn có cả sức nặng của việc rời xa những trận đấu. Là một cầu thủ, nghịch cảnh là điều được bình thường hóa. Bạn chiến đấu với chấn thương, cạnh tranh cho suất đá chính, gồng mình qua mệt mỏi và liên tục cố gắng để chứng minh giá trị. Những điều này định hình tâm thế của bạn, trở thành một phần trong cách bạn hiểu về chính mình.
Vì thế, khi giải nghệ đang cận kề, việc phải ép mình từ bỏ những thói quen đã trở thành bản năng trở thành một thử thách của cảm xúc.
Tâm trí bạn thì thầm rằng cuộc chiến ấy không thể kéo dài mãi. Cơ thể đôi khi như đang hét lên điều đó. Và một phần trong bạn biết đã đến lúc lắng nghe chính mình.
Nhưng sâu thẳm trong bạn vẫn kháng cự, bởi chiến đấu và phớt lờ cơn đau là điều bạn luôn làm, theo nhiều cách khác nhau, đó từng là một phần quan trọng trong thành công của bạn.
Việc chấp nhận và cảm thông với tình trạng cơ thể giờ đây mới là con đường an toàn nhất, dĩ nhiên điều đó cũng cần can đảm. Đó là bước vào điều chưa biết, nơi bất định sinh ra sợ hãi và lo âu.
Như tác giả kiêm nhà tâm lý học Susan David từng nói : "Can đảm không phải là không có nỗi sợ. Can đảm là khi nỗi sợ vẫn ở đó, bạn vẫn bước tiếp về phía những điều quan trọng."
Khi tự hỏi tại sao rời xa sân cỏ lại giống như việc đánh mất đi sự cộng nhận bản thân, tôi phải quay ngược thời gian về tận thời thơ ấu. Lớn lên cùng một người anh trai mang khiếm khuyết về thần kinh, tôi hiểu vì sao cha mẹ phải dành phần lớn tâm sức và tình cảm cho anh ấy.
Đứa trẻ là tôi khi đó có lẽ đã sớm nhận ra rằng: thành tích chính là cách duy nhất để giành lấy sự chú ý và kết nối từ cha mẹ. Thành công từ những bàn thắng, những lời khen ngợi, sự ngoan ngoãn cho đến những kết quả ấn tượng, đã trở thành cách để tôi tìm kiếm sự an tâm: Rằng tôi đang được nhìn thấy, tôi có giá trị, và tôi quan trọng.
Bóng đá chuyên nghiệp, với vòng quay không hồi kết của những lời phán xét, tuyển chọn và trình diễn, thực chất là sự nối dài của quá trình tâm lý thuở nhỏ đó. Môn thể thao này đã "thưởng" cho chính cái hành vi tự vệ từng giúp tôi cảm thấy an toàn và được yêu thương trong quá khứ.
Phá bỏ chiếc áo giáp
Vì vậy, giải nghệ cũng đồng nghĩa với việc dỡ bỏ một chiến lược sinh tồn đã định hình suốt nhiều thập kỷ. Nó buộc tôi phải đối mặt với những góc khuất trong con người mình, những phần vẫn luôn khao khát nhận được sự công nhận từ bên ngoài.
Những cầu thủ giải nghệ phải học cách đặt giá trị bản thân vào những điều bền vững và chắc chắn hơn, thay vì phụ thuộc vào những thăng trầm của phong độ. Lúc này đây, những buổi trị liệu tâm lý sẽ giúp ích rất nhiều, nhưng vẫn còn rất nhiều thứ cần làm.
Những diều này nhấn mạnh một yếu tố cốt lõi: Các cầu thủ cần xây dựng một bản sắc riêng ngoài bóng đá. Khi toàn bộ cái tôi bị gói gọn trong một vai trò duy nhất, dù là vận động viên, nghệ sĩ, việc mất đi vai trò đó sẽ mang lại cảm giác hụt hẫng và tan vỡ.
Lúc này đây sự chuyển giao không chỉ là thay đổi nghề nghiệp, mà là một cuộc khủng hoảng tâm lí khi đánh mất mục đích sống. Việc khuyến khích các vận động viên trau dồi các giá trị khác như mối quan hệ, sở thích, học vấn hay phát triển chuyên môn sẽ tạo nên sự chuẩn bị tâm lý kĩ càng khi ngày rời sân cỏ đến gần.
Việc các cầu thủ chuẩn bị sớm cho ngảy rời xa sân cỏ không làm giảm đi sự tận hiến của họ với bóng đá, ngược lại, nó củng cố sức khỏe tinh thần và kéo dài thời gian thi đấu.
Việc này giúp họ hiểu rằng mình không chỉ là những con số thống kê, số áo hay màn trình diễn trên sân, mà mang lại sự tiếp nối và mục đích sống không phụ thuộc vào phong độ hay quyết định của huấn luyện viên.
Không chỉ là những con số vô hồn
Tỷ lệ gặp vấn đề tâm lý cực cao sau giải nghệ là hồi chuông cảnh tỉnh cho bất kỳ ai trong ngành bóng đá. Bản thân tôi từng nhận thức rất rõ điều này, nhưng tôi cứ ngỡ rằng những bằng cấp và các sở thích ngoài sân cỏ sẽ là lớp giáp bảo vệ mình khỏi nỗi đau khi phải từ biệt môn thể thao mà mình yêu cháy bỏng. Nhưng rốt cuộc, tại sao chúng lại không hiệu quả?
Nhìn lại, câu trả lời rất đơn giản: Tôi đã sai hoàn toàn khi cố gắng giải quyết những cảm xúc phức tạp, mơ hồ bằng những kế hoạch nghề nghiệp cụ thể và thực dụng.
Mối liên kết giữa đồng đội và người hâm mộ khi bạn ghi bàn, cái gật đầu tán thưởng từ huấn luyện viên, cảm giác thuộc về một tập thể, ánh mắt tin tưởng trao nhau trong những phút cuối trận:... Tất cả đều là những giá trị vô hình. Không con số nào đo đếm được, nhưng chúng chính là linh hồn của bóng đá.
Trong bóng đá, đặc biệt là bóng đá nam, chúng ta thường muốn mọi giải pháp phải nhanh gọn và rõ ràng. Thế nhưng, sự kiên nhẫn, lòng đồng cảm và sự quan tâm dành cho cầu thủ mới là điều thực sự giá trị.
Giờ đây tôi mới nhận ra, con đường để chữa lành những tổn thương tâm lý và tìm lại bản ngã của bản thân nằm ngay sát lối đi mà tôi đã chọn: trở thành một chuyên gia tâm lý thể thao. Bởi chỉ có trị liệu tâm lý mới có thể xoa dịu những vết sẹo từ thuở nhỏ, xuyên suốt sự nghiệp và cả sau khi giải nghệ.
Công việc này không chỉ giúp tôi chữa lành cho chính mình, mà còn giúp các cầu thủ khác tìm thấy những mảnh ghép cuối cùng để đi đến thành công thực sự trên sân cỏ.
