Lịch sử Leeds United: Hành trình hồi sinh từ đống tro tàn

Không chỉ là một đội bóng, Leeds United là biểu tượng của vùng Yorkshire với bản sắc kiên cường, gai góc và đầy biến động. Lịch sử của đội chủ sân Elland Road là một cuốn biên niên sử bi tráng bậc nhất bóng đá Anh: từ đỉnh cao thống trị châu Âu thập niên 70, chức vô địch quốc gia cuối cùng trước kỷ nguyên Ngoại Hạng Anh (Premier League), cho đến sự sụp đổ tài chính tàn khốc và hành trình 16 năm đằng đẵng tìm đường trở lại mái nhà xưa.

Giai đoạn tiền thân và sự ra đời từ đống tro tàn (1904–1960)

Sự sụp đổ của Leeds City

Ít ai biết rằng, trước khi Leeds United xuất hiện, niềm tự hào của thành phố này được đặt vào Leeds City (thành lập năm 1904). Tuy nhiên, Thế chiến thứ nhất đã để lại một vết nhơ khó gột rửa. Năm 1919, Leeds City bị Liên đoàn bóng đá Anh (Football League) giải thể cưỡng chế do những cáo buộc liên quan đến việc thanh toán bất hợp pháp cho cầu thủ trong thời gian chiến tranh.

Ngay sau sự kiện chấn động đó, vào ngày 17/10/1919, tại nhà nguyện Salem, một câu lạc bộ mới được khai sinh trên nền móng cũ: Leeds United. Họ tiếp quản sân vận động Elland Road từ Yorkshire Amateurs với mức giá 250 bảng Anh và bắt đầu hành trình của mình tại Midland League trước khi được bầu vào Football League năm 1920.

Những năm tháng thăng trầm và kỷ nguyên John Charles

Trong bốn thập kỷ đầu tiên, Leeds United được gán mác là đội bóng "yo-yo" khi liên tục thăng và xuống hạng giữa Hạng Nhất (First Division) và Hạng Nhì (Second Division). Mặc dù giành chức vô địch Hạng Nhì mùa giải 1923/24, họ không thể duy trì vị thế ổn định ở giải đấu cao nhất.

Điểm sáng lớn nhất trong giai đoạn này là sự xuất hiện của John Charles – một trong những cầu thủ vĩ đại nhất lịch sử bóng đá xứ Wales. Với tài năng kiệt xuất, Charles đã truyền cảm hứng giúp Leeds thăng hạng trở lại First Division mùa giải 1955/56. Tuy nhiên, tham vọng của Charles vượt xa khả năng đáp ứng của Leeds thời điểm đó. Năm 1957, ông bị bán sang Juventus với mức phí kỷ lục thế giới lúc bấy giờ là 65.000 bảng Anh. Mất đi ngôi sao sáng nhất, Leeds lại trượt dài và xuống hạng vào năm 1960.

Kỷ nguyên vàng Don Revie (1961–1974): Thống trị và tranh cãi

Tháng 3 năm 1961, việc bổ nhiệm Don Revie làm huấn luyện viên trưởng đã thay đổi vĩnh viễn vận mệnh của câu lạc bộ. Khi Revie tiếp quản, Leeds đang ngập trong nợ nần và suýt rớt xuống Hạng Ba.

Cuộc cách mạng "Real Madrid"

Revie không chỉ thay đổi chiến thuật, ông thay đổi cả bản sắc. Ông quyết định đổi màu áo truyền thống sang màu trắng toàn tập (all-white) mô phỏng theo trang phục của gã khổng lồ Real Madrid, với kỳ vọng Leeds cũng sẽ vĩ đại như vậy. Ông xây dựng một triết lý dựa trên sự gắn kết như một gia đình nhưng thi đấu với sự quyết liệt, đôi khi là tàn nhẫn trên sân cỏ.

Bộ sưu tập danh hiệu và danh xưng "Vua về nhì"

Dưới triều đại Revie, Leeds United trở thành thế lực đáng sợ bậc nhất nước Anh và cả châu Âu:

Vô địch Football League First Division: 2 lần (1968–69, 1973–74).

Vô địch FA Cup: 1972 (thắng Arsenal).

Vô địch League Cup: 1968 (thắng Arsenal).

Vô địch Inter-Cities Fairs Cup: 2 lần (1968, 1971).

Tuy nhiên, sự vĩ đại của Leeds thời kỳ này còn đi kèm với tiếc nuối. Họ về nhì tại giải VĐQG tới 5 lần, thua 3 trận chung kết FA Cup và thất bại trong trận chung kết European Cup Winners' Cup 1973 trước AC Milan – một trận đấu đầy tai tiếng với những quyết định trọng tài gây tranh cãi (trọng tài Christos Michas sau đó bị UEFA treo còi vĩnh viễn vì dàn xếp tỷ số).

Dù vậy, Leeds của Revie vẫn được tạp chí Total Sport bình chọn là một trong 50 đội bóng vĩ đại nhất mọi thời đại.

Kỷ nguyên Hậu Revie: 44 ngày của Brian Clough và đêm Paris định mệnh (1974–1988)

Năm 1974, Don Revie rời Leeds để dẫn dắt tuyển Anh. Người được chọn thay thế là Brian Clough – một quyết định gây sốc bởi Clough từng công khai chỉ trích lối chơi của Leeds và Revie.

Thảm họa Brian Clough

Nhiệm kỳ của Clough chỉ kéo dài vỏn vẹn 44 ngày. Mối quan hệ giữa ông và các công thần của Leeds (như Billy Bremner, Johnny Giles) đổ vỡ ngay lập tức. Trận tranh Charity Shield năm đó chứng kiến màn ẩu đả nổi tiếng giữa Bremner và Kevin Keegan (Liverpool), dẫn đến việc cả hai bị đuổi khỏi sân. Clough bị sa thải nhanh chóng, để lại một di sản hỗn loạn.

Chung kết C1 năm 1975

Jimmy Armfield lên thay và đưa đội hình già cỗi của Revie vào đến chung kết European Cup (Cúp C1) năm 1975 gặp Bayern Munich tại Paris. Leeds đã chơi hay nhưng thất bại 0-2 trong một trận đấu mà họ bị từ chối nhiều quả phạt đền rõ ràng. Bạo loạn của cổ động viên Leeds sau trận đấu đã khiến câu lạc bộ bị cấm thi đấu châu Âu trong 4 năm (sau giảm xuống còn 2 năm), đánh dấu sự kết thúc của một kỷ nguyên.

Sau sự kiện này, Leeds trượt dốc không phanh và chính thức xuống hạng vào năm 1982.

Phục hưng cùng Howard Wilkinson: Chức vô địch cuối cùng (1988–1996)

Tháng 10/1988, Howard Wilkinson được bổ nhiệm với mục tiêu đưa Leeds trở lại. Bản hợp đồng mang tính bước ngoặt là việc chiêu mộ Gordon Strachan từ Manchester United.

Chỉ trong thời gian ngắn, Wilkinson đưa Leeds thăng hạng năm 1990. Mùa giải 1991/1992, Leeds United tạo nên cuộc đua song mã kịch tính với Manchester United. Kết quả, đội chủ sân Elland Road đã xuất sắc đăng quang, trở thành nhà vô địch cuối cùng của giải Hạng Nhất Anh (First Division) trước khi giải đấu này được đổi tên thành Premier League.

Wilkinson cũng là người đặt nền móng cho hệ thống đào tạo trẻ trứ danh của Leeds, nơi sau này sản sinh ra những tài năng lớn cho bóng đá Anh.

"Những đứa trẻ của O'Leary" và Giấc mơ Champions League (1997–2002)

Cuối thập niên 90, Leeds United bước vào một kỷ nguyên mới đầy hứa hẹn dưới sự dẫn dắt của David O'Leary. Với nòng cốt là những cầu thủ trẻ tài năng như Harry Kewell, Alan Smith, Jonathan Woodgate, Ian Harte và sau đó là Rio Ferdinand, Mark Viduka, Leeds trình diễn thứ bóng đá tấn công rực lửa.

Họ thường xuyên nằm trong nhóm dẫn đầu Premier League và tạo tiếng vang lớn tại châu Âu khi lọt vào bán kết UEFA Cup 2000 và bán kết UEFA Champions League 2001. Tuy nhiên, những thành công trên sân cỏ lại che giấu một quả bom nổ chậm ở thượng tầng: sự quản lý tài chính liều lĩnh.

Sự sụp đổ tài chính và Vực thẳm League One (2002–2010)

Dưới thời chủ tịch Peter Ridsdale, Leeds đã vay những khoản nợ khổng lồ dựa trên dự đoán doanh thu từ việc tham dự Champions League liên tục. Khi đội bóng không lọt vào top 4 trong hai mùa giải liên tiếp, thảm họa đã ập đến.

"Bán máu" trả nợ

Để cứu vãn tình hình, Leeds buộc phải bán đi những ngôi sao sáng nhất. Rio Ferdinand sang Manchester United, Robbie Keane sang Tottenham, Woodgate sang Newcastle. Đội hình suy yếu trầm trọng dẫn đến việc rớt hạng Premier League vào cuối mùa giải 2003/04, chấm dứt 14 năm liên tiếp ở hạng đấu cao nhất.

Chạm đáy

Mọi thứ tồi tệ hơn khi Leeds rơi vào tình trạng bị quản lý tài chính (administration) vào tháng 5/2007. Án phạt trừ 10 điểm đã đẩy Leeds United xuống chơi tại League One (Hạng Ba) lần đầu tiên trong lịch sử câu lạc bộ.

Những năm tháng tại League One là giai đoạn đen tối nhất. Dù có những khoảnh khắc lóe sáng như chiến thắng chấn động trước Manchester United tại Old Trafford ở FA Cup 2010 (khi đang chơi ở giải hạng Ba), Leeds vẫn phải mất 3 năm mới có thể quay lại Championship.

Kỷ nguyên hỗn loạn của Cellino và Phép màu Marcelo Bielsa (2014–nay)

Giai đoạn 2014–2017, Leeds rơi vào tay ông chủ người Ý Massimo Cellino, người nổi tiếng với biệt danh "kẻ ăn thịt huấn luyện viên". Sự bất ổn định khiến Leeds mãi ngụp lặn ở giữa bảng xếp hạng Championship.

Bước ngoặt Marcelo Bielsa (2018)

Năm 2018, Andrea Radrizzani (chủ sở hữu mới) đã thực hiện một nước đi táo bạo: bổ nhiệm chiến lược gia huyền thoại người Argentina, Marcelo Bielsa.

"El Loco" (Gã điên) đã thay đổi hoàn toàn văn hóa câu lạc bộ. Ông mang đến lối chơi pressing cường độ cao, cống hiến và đẹp mắt. Sau thất bại đau đớn ở vòng play-off mùa 2018/19, Bielsa đã dẫn dắt Leeds United vô địch Championship mùa 2019/20, chính thức đưa "The Whites" trở lại Premier League sau 16 năm chờ đợi đúng vào dịp kỷ niệm 100 năm thành lập CLB.

Dù Bielsa bị sa thải vào tháng 2/2022 và Leeds lại xuống hạng ở mùa giải 2022/23, nhưng di sản về tinh thần chiến đấu mà ông để lại vẫn rất sâu đậm. Mùa giải 2024/25, dưới sự dẫn dắt của Daniel Farke và sự đầu tư từ tập đoàn 49ers Enterprises, Leeds United đã vô địch Championship với số điểm ấn tượng, một lần nữa khẳng định vị thế của mình.

Sân vận động Elland Road và Những mối kình địch

Thánh địa Elland Road

Kể từ năm 1919, Elland Road luôn là nhà của Leeds United. Với sức chứa 37.645 chỗ ngồi, đây là sân vận động lớn thứ 14 tại Anh. Khán đài Elland Road nổi tiếng với bầu không khí thù địch và áp lực khủng khiếp dành cho đội khách. Sir Alex Ferguson từng mô tả không khí tại đây là "đáng sợ". Sân có 4 khán đài chính: Don Revie (Bắc), Jack Charlton (Đông), Norman Hunter (Nam) và John Charles (Tây).

Kình địch "truyền kiếp"

Manchester United: Mối thù địch lớn nhất, bắt nguồn từ lịch sử "Cuộc chiến Hoa Hồng" giữa hai vùng Yorkshire và Lancashire. Các trận đấu giữa hai đội luôn căng thẳng tột độ.

Chelsea: Bắt nguồn từ trận chung kết FA Cup 1970 bạo lực và sự cạnh tranh gay gắt trong thập niên 90.

Galatasaray: Một mối thù hận bi thương sau sự cố hai cổ động viên Leeds (Christopher Loftus và Kevin Speight) bị sát hại tại Istanbul trước trận bán kết UEFA Cup năm 2000.

Thông tin tổng quan về Leeds United

Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn về giải đấu khắc nghiệt nhất hành tinh mà Leeds United đã dành cả lịch sử để chinh phục, độc giả có thể tham khảo bài viết: Lịch sử Ngoại hạng Anh: Hành trình lột xác từ giải đấu khủng hoảng thập niên 90 thành sân khấu số 1 thế giới.