Nhà vô địch không nhà
Ross nhận tin anh được gọi vào đoàn Úc dự Olympic London 2012 trong tòa nhà văn phòng của bạn nơi anh đang ở tạm tại Melbourne. Ngay cạnh chỗ anh trải thảm dưới sàn để ngủ là đồ đạc văn phòng, máy tính để bàn, một tấm bảng trắng, vài kệ sách, một cái máy in và chiếc máy tính xách tay của Ross. Nhà vệ sinh ngay bên cạnh. Còn chỗ “8” thì trong một nhà kho gần đó, bên kia sân.
Vào những ngày mùa đông lạnh giá, đi tắm là một nỗ lực thật sự. Cuộc sống của Ross cho thấy tình trạng khốn khó của các vận động viên điều kinh hiện giờ ở Úc, điều khiến những tài năng lớn nhất trên đường chạy bỏ đi sang các môn thể thao khác và cho tới giờ, chưa có người Úc nào vượt qua mức 10 giây trong nội dung 100 mét.
 |
| Josh Ross về nhất ở giải điền kinh vô địch Úc nội dung 100 mét tại Melbourne, tháng 4/2012 |
Tính tới năm 2007, Ross vẫn còn là một ngôi sao đầy triển vọng. Là một người gốc gác dân thổ dân bản địa Úc đến từ Central Coast, bang New South Wales, Ross đã giành hai chức vô địch giải Stawll Gift, giải chạy lâu đời và nổi tiếng nhất ở Úc, giúp anh kiếm được 64.000 USD cùng các hợp đồng tài trợ với Nike và Australia Post. Ross cũng bốn lần liên tiếp giành chức vô địch quốc gia nội dung 100 mét, là thành viên đội chạy tiếp sức 4x100 mét của Úc về thứ sáu tại Olympic Athens 2004, vào bán kết giải vô địch thế giới 2005 ở Helsinki và được tham dự giải vô địch thế giới 2007 ở Osaka, nơi anh lập kỷ lục cá nhân của mình, và đứng thứ ba trong kỷ lục của nước Úc mọi thời đại: 10,08 giây.
“Cuộc sống giờ rất khó khăn”, Ross nói về những gì anh đang phải trải qua, để có thể dành tiền trả cho việc luyện tập ở các cơ sở theo chuẩn Olympic tại Preston, ngoại ô Melbourne. “Đôi khi tôi phải nhịn đói, tôi biết chỉ là ngắn hạn, nhưng điều đó càng khiến tôi thêm quyết tâm. Cả trong và ngoài đường chạy, tôi đều có những kế hoạch lớn cho riêng mình. Tôi muốn đạt thành tích 9,8 giây. Tôi cũng rất khát khao kiếm tiền. Tới năm 2014, tôi muốn kiếm được 100 triệu USD”.
Johs Ross năm nay 31 tuổi và đang có thời kỳ hồi sinh thứ ba của anh. Hai lần trước anh tỏa sáng trong nội dung chạy nước rút, những năm 2007 và 2009, đều khởi nguồn tự sự thất vọng và hụt hẫng. Cả hai lần Ross đều hồi sinh mạnh mẽ. Phá sản và không còn xu nào trong túi cũng là động lực lớn để anh thành công.
Bước đường thăng trầm
Lớn lên ở Woy Woy với mẹ, bà Sharon McCartney, và người chị Melanie (cha Ross là Marvin, một người Úc bản địa, bỏ gia đình ra đi khi Ross bốn tuổi), Ross cho thấy tài năng điền kinh khi còn rất trẻ. Mười tuổi, anh giành chức vô địch nhảy cao Úc, nhưng rồi nhanh chóng chuyển sang chơi bóng bầu dục, vốn dễ kiếm tiền hơn, ở đội Canterbury Bulldogs khi 16 tuổi. “Trong một trận chơi thử, tôi kiến tạo và tự mình ghi bàn, nhưng họ không hững thú lắm”, anh kể lại. “Đó là tổn thất của họ. Lẽ ra họ đã có trong đội hình cầu thủ chạy nhanh nhất từ trước tới giờ”.
Trở lại với điền kinh ở tuổi 20, năm 2003, anh giành chức vô địch giải Stawell Gift nội dung 20 mét lần đầu. Hai năm sau, Ross lại đăng quang, trở thành vận động viên thứ ba kể từ năm 1878 vô địch Stawell Gift hai lần. Năm 2006, sau khi vào bán kết giải vô địch thế giới 2005, anh giành chức vô địch quốc gia thứ ba liên tiếp nội dung chạy 100 mét. Chính lúc đó, Ross “cảm thấy chán nản và muốn thay đổi”. Anh khiến huấn luyện viên lâu năm của anh khi đó, Tony Fairweather, sửng sốt khi bỏ ông để đến với một huấn luyện viên khác, Emil Rizk. Cú sốc là rất lớn bởi Fairweather không chỉ hướng dẫn Ross về mặt chuyên môn, ông và vợ, Alison, là người đã nuôi nấng anh suốt 3 năm trong nhà họ.
“Nó từng có mọi thứ”, Fairweather, có một trường huấn luyện điền kinh ở Newcastle, New South Wales, nhớ lại. “Nó chạy nhanh, có nhà tài trợ, có một chiếc xe miễn phí, nhưng nó đứng núi này trông núi nọ. Thành thật mà nói, nếu ở lại với tôi, tôi đã có thể giúp nó chạy ở mức 9,95 giây. Đó là mục tiêu tôi luôn đặt ra trong đầu cho Josh. Tôi không nghĩ rằng nó nhận ra những gì nó đã có”.
Fairweather nhớ lại ông đã có khoảng thời gian rất vui vẻ với Josh và cả hai học hỏi từ nhau, nhưng tiền bạc là một vấn đề quá lớn với người chạy nhanh nhất nước Úc: “Lúc nào nó cũng muốn kiếm tiền nhanh”. Những cô bạn gái cũng làm Ross phân tâm. “Họ khiến nó mất tập trung, mất sự cân bằng và Josh chỉ có thể làm tốt nhất nếu như mọi thứ bên ngoài sân chạy ủng hộ nó”.
Ross nhanh chóng tìm thấy thành công sau khi chuyển tới Sydney cùng Rizk, nơi anh giành chức vô địch quốc gia thứ tư liên tiếp vào tháng 3/2007 và đạt thành tích cá nhân tốt nhất sự nghiệp, 10,08 giây. Giải vô địch thế giới năm đó tại Osaka được chờ đợi là khoảnh khắc tuyệt vời nhất của Ross, nhưng hóa ra, đó lại là nỗi thất vọng lớn nhất. Anh chỉ còn là cái bóng mờ nhạt của chính mình trong hai lần tranh tài và tự ý rút khỏi nội dung đồng đội tiếp sức 4x100 mét, qua đó cắt đứt quan hệ giữa anh và Liên đoàn điền kinh Úc, mới chỉ được nối lại gần đây, khi hai bên lại cần nhau cho kỳ Thế vận hội.
Sau sự cố đó, Ross biến mất luôn trên các đường chạy. Rizk nói trên tờ Sydney Morning Herald vào năm 2008 rằng Ross “suy sụp về thần kinh” và “quá bận rộn tập trung vào những cô gái và rượu”. Tuy nhiên, Ross giải thích anh có những lúc thăng trầm như bất cứ ai khác. Anh cho rằng thảm họa ở Osaka là do một khóa huấn luyện đến kiệt sức kéo dài ba tháng ở châu Âu trước giải. Ross sau đó trở về nhà mẹ anh “như một người đã bị hủy hoại”. Những nhà tài trợ Ross rút lui, anh chia tay với Rizk và rồi nhanh chóng phá sản, cũng vì phụ nữ và rượu.
Một lần tái sinh
Nhưng rồi dần dần, sự ngứa ngáy muốn được chạy trở lại. Thời gian giúp mọi chuyện lắng xuống, nhưng Ross cũng nhận được nhiều sự ủng hộ từ gia đình và bạn bè, bao gồm một người bạn đặc biệt, Alan Jones, nhân viên đài phát thanh. “Tôi gặp Alan năm 2003, nhưng năm 2007 tôi đến nhà anh ấy ăn tối và anh ấy giúp tôi lại đứng lên, bên ngoài đường chạy. Anh ấy muốn tôi trở lại là chính mình và không có sự rộng lượng của anh ấy cùng Piero Sachetta và những người khác, tôi không nghĩ là mình được như bây giờ”.
Cũng có vai trò quan trọng, một các bất ngờ, trong sự hồi sinh của Ross, là việc anh khám phá ra nguồn gốc người dân bản địa Úc của mình. Chuyện xảy ra khi anh chuyển tới sống với cha mình vào cuối những năm thiếu niên. Ross phát hiện ra ở nơi ông ở những bức tranh về người bản địa thiểu số Úc gây mê hoặc. “Những bức tranh đó ban đầu nhìn rất tệ, nhưng khi tôi đến các bảo tàng để tìm hiểu thêm về điêu khắc và phong cách của nghệ thuật thổ dân, tôi thấy choáng ngợp phát hiện ra những di sản trong dòng máu mình. Ngay cả tố chất chạy bộ có lẽ tôi cũng được thừa hưởng từ đó. Thật tự hào khi biết bạn thuộc về một trong những nền văn minh lâu đời nhất trái đất”.
Tái sinh, Ross lái xe tới Melbourne vào tháng 10/2008, với tất cả tài sản nhét trong cốp xe. Cùng huấn luyện viên mới Adam Larcom, Ross giành chức vô địch chạy 100 mét quốc gia năm 2009 và được tham dự giải vô địch thế giới 2009 ở Berlin. Tuy nhiên, cuộc sống đã trở nên khó khăn hơn vì khủng hoảng kinh tế khiến nhiều nhà tài trợ rút lui khỏi thể thao. Bất chấp là nhà vô địch quốc gia ở một nước giàu có như Úc, Ross chật vật trong việc kiếm ăn hàng ngày và đổ đầy bình xăng cho chiếc xe của mình.
Trên chuyến bay cùng đội điền kinh Úc trở về từ giải vô địch thế giới ở Berlin năm 2009, Ross đã đặt ra câu hỏi về cuộc đời tiếp theo của mình. “Tôi tự hỏi: Mình sẽ làm gì? Tại sao mình lại bỏ phí thời gian vào một môn thể thao không mang lại tiền bạc? Tôi vẫn phải mặc những đồ đạc của Nike từ nhiều năm trước. Tôi thấy thật thất vọng, tôi nghĩ mình đang lãng phí cuộc đời”. Sharon McCartney nói bà tin rằng con trai mình luôn gặp khó khăn trong việc tìm thấy những phần thưởng thực sự xứng đáng cho các nỗ lực của anh. “Vì tất cả những gì nó làm, tôi nghĩ nó thật sự rất thất vọng vì không được công nhận nhiều hơn, bị các nhà tài trợ từ chối. Nó sáu lần vô địch quốc gia, nhưng vẫn phải sống trong nghèo khó”.
Trở về từ Berlin, Ross tuyên bố treo giày. “Tôi quá mệt mỏi vì phải cố gắng quá nhiều và muốn trở nên giàu có, nhưng tất cả những gì tôi có thể mua được khi vào một siêu thị là một con gà, một ít trái cây và sữa chua. Tôi thấy lạc đường và không biết bắt đầu từ đâu”. Nhưng việc gặp Piero Sacchetta năm 2010 đã lại thay đổi tất cả một lần nữa, chương mới nhất trong cuộc đời đầy biến cố của Josh Ross.
Tìm lại mình ở Olympic
Định chuyển sang nghề huấn luyện, Ross làm quen với Sacchetta, một nhà cựu vô địch môn ném lao, giáo viên thể chất ở trưởng cấp hai sở hữu một trung tâm huấn luyện điền kinh. Sacchetta nhớ lại cuộc gặp đầu tiên với Ross: “Anh ấy là một kiểu người dị thường”. Dù sẵn lòng giúp Ross vào nghề huấn luyện, Sacchetta cảm thấy chuyện đó làm lúc nào cũng được và muốn tìm hiểu xem còn chút khát khao thi đấu nào trong Ross hay không. “Vẫn còn, tôi có thể nhìn thấy điều đó trong mắt anh ấy”, Sacchetta nói.
Sacchetta nói đã mất một thời gian khá lâu ông mới hiểu được Ross, “hiểu cần phải ấn cái nút nào trong cỗ máy ấy”, Sacchetta so sánh hình tượng. Ông khuyến khích Ross khám phá những niềm vui ngoài đường chạy, rượu và các cô gái, như âm nhạc và hội họa, để anh có thể nhìn thế giới “với cặp mắt rộng mở hơn”. Sacchetta mô tả Ross là “một tâm hồn mỏng manh” và đã cùng anh tới một triển lãm Leonardo da Vinci ở Southbank đầu năm 2010 khi Ross “choáng ngợp” về những gì một người có thể làm được trong một cuộc đời. “Anh ấy tìm lại động lực trên đường chạy”.
Tất cả những điều đó khiến tháng 4 năm nay, chỉ bảy tháng sau khi trở lại với đường chạy, Ross giành chức vô địch Úc thứ sáu ở nội dung 100 mét tại sân vận động Lakeside ở Melbourne với thành tích 10,23 giây, thành tích đủ chuẩn B Olympic và Liên đoàn điền kinh quốc gia Úc, không thể tiếp tục làm ngơ, đã gọi anh vào tuyển chạy tiếp sức 4 x 100 mét. Ở tuổi 31, Ross là thành viên lớn tuổi nhất trong đội. Ross có thấy như thế là quá muộn, khi lẽ ra anh có thể chọn một môn thể thao khác mang về nhiều tiền bạc hơn, thay vì sống trong văn phòng của bạn như bây giờ? “Không”, anh nói dứt khoát. “Tôi có một sự nghiệp tuyệt vời vẫn đang tiếp tục. Tôi đã đi khắp thế giới, và tôi yêu điền kinh, một môn thể thao cá nhân, đầy tinh thần và cảm xúc. Bạn và bảy người khác, và chiếc đồng hồ, nhưng hầu hết thời gian là bạn và chính bạn, đó là điều tôi thích, là cá tính của tôi”.
