Bão hòa khi đạt 30 triệu xe
Theo tính toán của Bộ Công thương, vào năm 2020 số xe máy lưu hành trên cả nước sẽ đạt khoảng 33,5 triệu chiếc, tỷ lệ sử dụng xe máy ở Việt Nam lên tới 2,97 người/xe. Tại Thái Lan, tỷ lệ này hiện là 2,9 và đã đạt mức bão hòa.
Phát biểu tại hội thảo xây dựng quy hoạch tổng thể xe máy Việt Nam vào đầu năm 2010, Giáo sư Kenichi Ohno - Viện Nghiên cứu chính sách quốc gia Nhật Bản cho biết, khi lượng xe máy tại đạt tới con số 30 triệu xe, thị trường sẽ bão hòa. Theo kinh nghiệm của Giáo sư Ohno, thị trường đã bão hòa khi tính trung bình 2,5 người dân có một chiếc xe máy. Qua đó, có thể nhận thấy rằng, trong 10 năm nữa, khi Việt Nam có khoảng 30 triệu xe, thị trường trong nước sẽ đạt điểm bão hòa, ông nói.
Tuy nhiên, theo con số thống kê của các bộ, ngành thì lượng xe máy lưu hành trên thị trường hiện nay đã ở mức gần 35 triệu chiếc. Nếu theo dự báo của Viện Nghiên cứu chính sách Quốc gia Nhật Bản thì ngay từ thời điểm này thị trường xe máy Việt Nam đã chạm ngưỡng bão hòa.
Cung lớn hơn cầu
Trong những năm gần đây, nhận định thị trường xe máy Việt Nam vẫn tăng mạnh trong những năm tới nên các nhà sản xuất đua nhau nâng công suất.
Đứng đầu thị trường xe máy Việt Nam hiện nay là Honda Việt Nam. Năm 2010, Liên doanh này hiện đang một mình chiếm đến quá nửa thị trường xe máy Việt Nam đã đầu tư thêm 70 triệu USD để mở rộng nhà máy, theo đó nâng tổng công suất của hai nhà máy tại Vĩnh Phúc từ 1,5 triệu chiếc lên 2 triệu chiếc/năm. Một năm sau đó, Liên doanh này tiếp tục công bố xây dựng nhà máy thứ 3 tại khu công nghiệp Đồng Văn 2 (Hà Nam) với số vốn đầu tư hơn 120 triệu USD, đưa tổng công suất của cả 3 nhà máy lên mức 2,5 triệu chiếc/năm.
Không chịu thua kém, doanh nghiệp lớn thứ hai là Yamaha Việt Nam cũng đã quyết định đầu tư thêm gần 30 triệu USD để mở rộng nhà máy, tăng năng lực sản xuất lên khoảng 1,5 triệu chiếc/năm.
Chiếm ưu thế với các dòng xe tay ga cao cấp và thời trang, Piaggio Việt Nam cũng đã chính thức động thổ nhà máy mở rộng tại Vĩnh Phúc hồi tháng 4 năm nay, theo đó nâng công suất nhà máy lên mức 300.000 xe/năm. Thậm chí, tập đoàn xe máy đến từ nước Italia còn công bố kế hoạch đưa trụ sở khu vực từ Singapore về Việt Nam, xây dựng Piaggio Việt Nam thành đại bản doanh của khu vực, trở thành một trong những trung tâm sản xuất và xuất khẩu.
Theo tính toán, bên cạnh 3 hãng sản xuất lớn là Honda, Yamaha, Piaggio, sản lượng của một số hãng còn lại như: SYM là 300 nghìn chiếc/năm, Suzuki 200 nghìn chiếc/năm và một số doanh nghiệp khác khoảng 100 nghìn chiếc/năm thì tổng sản lượng xe máy sản xuất trong nước sẽ ở mức gần 5 triệu chiếc/năm vào cuối năm nay.
Trong khi quy mô sản xuất xe máy tăng mạnh và ở mức cao thì nhu cầu thị trường đang ở mức thấp hơn khá nhiều. Ví dụ năm 2009 cả nước tiêu thụ khoảng 2,75 triệu chiếc, sang năm 2010 đạt mức gần 3 triệu chiếc và năm 2011 khoảng 3,3 triệu chiếc. Như vậy, đến cuối năm 2012, khi các nhà máy mới và nhà máy mở rộng bắt đầu cho ra sản phẩm thì khả năng dư thừa là rất lớn. Có thể khẳng định, công suất sản xuất xe máy sắp tới của Việt Nam sẽ vượt xa so với nhu cầu.
Như vậy, vấn đề đặt ra đối với các nhà hoạch định chính sách là khi thị trường xe máy bắt đầu bão hòa mà nguồn cung lại tăng nhanh thì bức tranh về ngành công nghiệp xe máy Việt Nam trong những năm tới sẽ như thế nào?
