Mourinho có phải là huấn luyện viên tiêu cực?

Trước hết, “xe bus hai tầng” là gì? Ta thường tự động cho rằng một đội bóng lập hai tầng phòng ngự ở phần sân của mình (một phần ba sân), và nếu như tỏ ra cầm ít bóng hơn đội bạn, là chơi “Xe bus hai tầng”.

Thực tế, chúng ta nên xét đấu pháp của một đội bóng qua bốn giai đoạn: “Có bóng”, “không có bóng”, “chuyển tiếp” giữa có bóng - không có bóng và ngược lại. Một đội bóng chơi “xe bus hai tầng” thực sự, ví dụ như Inter của Mourinho năm 2010 và Chelsea của Roberto Di Matteo năm 2012 chẳng hạn, sẽ gần như chỉ tập trung vào giai đoạn không có bóng và nhường sân đấu cho đối thủ khi mình thì lùi rất sâu, cố gắng khóa chặt phần sân nhà. Họ sẽ không quan tâm tới cầm bóng tấn công, và nếu có bị phản công thì cũng lùi về cực nhanh. Chiến thuật này không chỉ là phòng ngự tiêu cực để cầu hòa, mà thực chất nó nhắm vào khoảng trống rộng lớn sau lưng đội kia, tập trung vào những miếng phản công (tức là chuyển tiếp từ không bóng sang có bóng) để ghi bàn.

Mourinho là một bậc thầy về chiến thuật. Ảnh: Internet

Và một thực tế khác là hầu như đội bóng nào khi tới giai đoạn không có bóng rồi thì đều có (ít nhất) hai lớp phòng ngự trước khung thành cả. Khi trong giai đoạn chuyển tiếp, họ có thể dâng cao đến nửa sân, đến giữa sân; khi đối phương phát bóng từ cầu môn, đội hình có thể được đẩy cao. Nhưng hai tầng phòng ngự không phải là một điều gì đặc biệt.

Vậy thì Mourinho có phải là một HLV tiêu cực, lúc nào cũng xe bus? Câu trả lời là không. Thực tế, Mourinho là một chiến lược gia rất linh hoạt. Ở Porto, đội bóng của ông dâng cao và bẫy việt vị, nhưng cũng có thể lùi xuống chơi phòng thủ. Tại Chelsea, đội bóng của ông là một tập thể đầy sức mạnh lẫn tốc độ và không thiếu kĩ thuật, cho phép họ có thể tạo ra cơ hội khi tấn công cũng như phản công một cách chết người. Sang Inter, Mourinho xoay đổi giữa 4-3-1-2 và 4-2-3-1, dám sử dụng Samuel Eto’o ở cánh và biến “Báo đen” trở thành một cầu thủ năng phòng ngự bên cạnh việc là một mũi nhọn tấn công xuất sắc. Tại Real, ông biến đội bóng Hoàng gia trở thành một cỗ máy hủy diệt với tốc độ và sự chính xác trong những pha phản công mà các đội bóng La Liga khó bề bắt kịp. Nếu như nói Mourinho chỉ biết phòng ngự tiêu cực, thì hẳn là họ đã không ghi nhiều bàn thắng như thế?

Và bây giờ, khi trở lại sân Stamford Bridge, Mourinho muốn các học trò phải áp sát cao để giành bóng. Ông nói với Sky Sports rằng: “Ý tưởng của tôi là luôn chơi với đội hình dâng cao, thu hồi bóng thật nhanh, có bóng và xây dựng đợt tấn công tốt, kiểm soát trận đấu, luôn chủ động, không phải bị động”. Thật không thể khác biệt hơn với phong cách “xe bus hai tầng” lùi sâu và bị động. Và đó chính là lí do Mata không thể thích nghi dưới triều đại mới: do anh không chạy được như Oscar hay Willian, anh không biết cách áp sát đối thủ cũng như nên đứng ở vị trí nào để áp sát.

Có thể coi Mourinho là một con tắc kè hoa. Ông luôn biến đổi chiến thuật, sơ đồ sao cho phù hợp với từng đội mà ông dẫn dắt. Mục đích cuối cùng là chiến thắng. Với Mourinho, ông không có một tư tưởng chiến thuật nhất định làm kim chỉ nam, như Pep hay Benitez chẳng hạn. Có thể điều đó khiến ông không phải là nhà cầm quân dài hơi với một dự án rõ ràng, nhưng ông vẫn có chiến thắng đến nhanh chóng.

Chúng ta thường hay nói đến tính thực dụng trong bóng đá. Thực dụng, theo định nghĩa thông thường, tức là chơi phòng ngự, rình mò đối phương sơ hở để tìm kiếm chiến thắng; sự thực dụng thường mang nét nghĩa xấu, “chơi không đẹp”. Nó đối lập với bóng đá “vị nghệ thuật” tức là đá cống hiến, không màng tỉ số - một thứ bóng đá lí tưởng. Nhưng liệu thật sự có phải vậy ? Bóng đá là một môn thể thao mang tính chất ganh đua, với mục đích cuối cùng là giành chiến thắng. Bất kì chiến thuật nào, dù “tấn công” hay “phòng ngự”, dù là Brazil 1970 hay là Catenaccio của người Ý, cũng đều được thiết kế nhằm mục đích giành chiến thắng cả. Tức là bất kì phong cách thi đấu nào cũng đều có chất “thực dụng” ở trong đó cả. Và Mourinho là một bậc thầy về chiến thuật – bậc thầy về sự thực dụng.

(Bạn đọc: Bùi Nhật)