Tại giải Bank of the West Classic năm nay, tay vợt nữ người Đức Sabine Lisicki tung cú giao bóng với vận tốc 131 dặm/giờ, tương đương 211 km/giờ (làm tròn số). Đây là cú giao bóng nhanh nhất từng được ghi nhận trong làng quần vợt nữ thế giới. Nó phá kỷ lục trước đây của Venus Williams: 129 dặm/giờ (1 dặm = 1,6 km).
Khoảng cách giới tính thu hẹp trong tennis
Kỷ lục này không chỉ nhanh đối với nữ. Cú giao bóng như “điện xẹt” của Lisicki còn nhanh hơn bất kỳ cú giao bóng nào của Roger Federer trong mùa giải 2014 (theo thống kê của Hiệp hội quần vợt nam chuyên nghiệp ATP).
Ở giải US Open 2014, Lisicki thua Maria Sharapova ở vòng 3. Tuy nhiên, thực tế thì Lisicki cũng bám trụ đủ lâu để tung ra cú giao bóng nhanh nhất so với bất kỳ đồng nghiệp nữ nào tại giải cuối cùng trong bộ tứ Grand Slam danh giá năm nay: 124 dặm/giờ. Thành tích này chỉ thấp hơn chút đỉnh so với nỗ lực cao nhất của hạt giống số 1 tại giải là Novak Djokovic (125 dặm/giờ) và ngang hoặc cao hơn so với tốc độ giao bóng nhanh nhất của ít nhất 29 đấng nam nhi, trong đó có các hạt giống như Kei Nishikori, Richard Gasquet, David Ferrer, Guillermo Garcia-Lopez và Mikhail Youzhny. Sở dĩ có chuyện “ít nhất 29 đấng nam nhi” như thế là vì không phải tay vợt nào ở nội dung đơn nam và nữ cũng đều thi đấu trên sân được trang bị súng đo tốc độ giao bóng. Dù còn một số tranh cãi về độ chính xác của súng đo tốc độ giao bóng trong quần vợt nhưng ta hãy tạm gác lại vấn đề này.
 |
Tốc độ giao bóng cao nhất của số 1 nữ thế giới Serena Williams ở US Open năm nay đạt 122 dặm/giờ. Với con số như thế, cô qua mặt cả Ferrer (119 dặm/giờ), Garcia-Lopez (118 dặm/giờ) và Youzhny (117 dặm/giờ).
Chưa hết, “phận má hồng” cũng có khả năng thi thố với “đấng nam nhi” về mặt tốc độ trung bình trong cú giao bóng 1. Ở trận tứ kết US Open với Flavia Pennetta, tốc độ giao bóng trung bình của Serena đạt 108 dặm/giờ, cao hơn cả hạt giống số 12 của giải nam là Richard Gasquet (104 dặm/giờ) khi anh này thua Gael Monfils ở vòng 3. Ở 3 trong 5 trận đấu đầu tiên ở US Open, tốc độ giao bóng trung bình của Nishikori đạt 108 dặm/giờ, ngang với Serena.
Nhà báo Sally Jenkins của tờ Washington Post đã tranh luận rằng việc so sánh xuyên giới tính sẽ dẫn đến rủi ro, ở chỗ khiến các vận động viên nữ giỏi nhất thế giới khoác lên mình chiếc áo của những thất bại. Quả thật như thế. Có thể hơi ngớ ngẩn khi nói những kỳ tích giao bóng nhanh của Lisicki và Serena không ấn tượng chút nào vì những tay như Milos Raonic và John Isner có khả năng tung ra những cú nhanh hơn nhiều. Tuy vậy, điều thú vị về vấn đề giao bóng trong quần vợt nằm ở chỗ khoảng cách về thành tích giữa hai giới tính trở nên quá hẹp khi so với các nỗ lực thể thao khác. Và đôi khi, như trường hợp của Lisicki và Federer thì khoảng cách giới tính đã bị lật ngược hoàn toàn.
Và thu hẹp trong các môn thể thao khác
Trong quyển The Sports Gene (tạm tịch là “Gien trong các môn thể thao”), tác giả David Epstein chỉ ra rằng từ lâu đã có phỏng đoán về việc phụ nữ có thể bắt kịp nam giới trong thành tích thể thao. Chẳng hạn như một bài báo năm 1992 trên tạp chí Nature đã đặt ra vấn đề “Liệu phụ nữ sẽ sớm qua mặt nam giới?” Xét góc độ phụ nữ chỉ mới được khuyến khích tham gia thể thao gần đây thì các vận động viên nữ đỉnh cao sẽ tiến bộ ở tốc độ nhanh là chuyện tự nhiên. Song, Epstein lập luận rằng sau sự bùng nổ ban đầu ở thể thao nữ thì “cách biệt về sinh học lại đang mở rộng”. Theo ông này, ở các môn điền kinh thì “top 10 vận động viên nam ở bất kỳ cự ly nào… cũng chỉ nhanh hơn khoảng 11% so với top 10 của nữ… và ở môn nhảy xa, nữ đứng sau nam 19% về thành tích. Cách biệt nhỏ nhất xảy ra ở môn bơi lội". Bởi lẽ, ở nội dung bơi 800 mét tự do, các kình ngư nữ hàng đầu chỉ kém 6% so với các “trùm” nam.
Và giờ bàn đến tennis. Việc giao thoa, ngang ngửa nhau về tốc độ giao bóng giữa nam và nữ ở môn thể thao này không hoàn toàn độc nhất vô nhị. Ở môn golf, 3 nữ gôn thủ ở vị trí cao nhất hệ thống thi đấu nữ chuyên nghiệp Mỹ (LPGA) về khoảng cách phát bóng trung bình là Lexi Thompson, Gerina Piller và Brittany Lincicome. Họ đều qua mặt đồng nghiệp nam Paul Goydos đứng cuối bảng về khoản này ở PGA Tour. Tuy nhiên, sự giao thoa về giao bóng giữa nam và nữ trong tennis còn nhiều hơn. Bằng chứng là ai đó như Lisicki có thể nhanh hơn nhiều tay vợt nam giỏi nhất thế giới.
 |
Golf và tennis có điểm chung. Đó là người chơi truyền lực vào bóng qua việc vung dụng cụ chơi. Các cây vợt có giải thích được tốc độ giao bóng như nhanh như chớp của các tay vợt nữ hàng đầu? Trên ESPNW.com, một người quản lý cấp toàn cầu của hãng Wilson nói công nghệ về vợt không phải là yếu tố lớn. Thay vào đó là các kỹ thuật và phương pháp tập luyện được cải tiến mới là yếu tố khiến tốc độ giao bóng cao hơn.
Tốc độ giao bóng cao hơn có phải do công nghệ làm bóng? Bài viết của Allen St. John trên tạp chí Forbes cho rằng ở giải US Open, các tay vợt nữ giao bóng quá tốt như thế vì bóng thi đấu của họ khác với nam: bay nhanh hơn. Song, các dữ liệu lại không hậu thuẫn kết luận đó hoặc ít nhất là nó không ủng hộ ý tưởng rằng bóng giải thích được mọi thứ mà ta đang bàn luận. Ở giải Wimbledon, nam và nữ thi đấu cùng loại bóng và đã có 20 tay vơt nữ giao bóng hoặc nhanh hơn. Ở US Open, 20 bóng hồng giao bóng ở vận tốc 112 dăm/giờ hoặc nhanh hơn. Cú giao bóng nhanh nhất do tay vợt nữ thực hiện tại Wimbledon 2014 (123 dặm/giờ so với cú giao bóng nhanh nhất do nữ thực hiện ở US Open năm nay. Nên nhớ rằng tốc độ giao bóng nhanh nhất của Ferrer ở Wimbledon 2014 đặt 118 dặm/giờ. Đó là chưa tính đến việc tốc độ giao bóng 1 trung bình của Serena trong bất cứ trận nào ở Wimbledon cũng chỉ kém 2 dặm/giờ so với tốc độ trung bình của chính cô ở US Open.
Nam giới hơn chỉ là do tầm vóc cơ thể
Nếu không phải là bóng thì điều gì làm nên hiện tượng bình đẳng giới trong giao bóng tennis? Timothy Olds là giáo sư Đại học Nam Australia, nghiên cứu chuyện sâu về các cú giao bóng. Ông đưa ra một lý giải về mặt cơ thể, rằng một cú giao bóng tốt phụ thuộc 2 điều: cao điểm tiếp xúc giữa vợt và bóng và tốc độ tiếp xúc bóng. Xét mặt bằng chung thì nam cao hơn nữ và đây là lợi thế tự nhiên của nam khi họ bắn bóng xuống mặt sân. Tốc độ tiếp xúc phụ thuộc vào tốc độ đầu vợt là thành quả của cả một chuỗi động lực tổng hòa của nhiều bộ phận cơ thể như thân người, cánh tay, cổ tay. Chuỗi động lực đó lại phụ thuộc vào sức mạnh của những tổ chức cơ bắp, chiều dài cánh tay và nhóm các yếu tố sau giúp tay vợt tạo ra vận tốc góc. Trong khi bộ chi (tay chân) nam giới dài hơn và khỏe hơn, các chuyên gia giao bóng đặc biệt như chị em nhà Williams (Serena cao 1,75 mét, Venus cao 1,85 mét) và Lisicki (cao 1,78 mét) là những người đầy cơ bắp và chi dài (Serena cao ngang ngửa với Ferrer và Nishikori).
Phân tích nói trên phần nhiều cũng đúng với cú vung gậy trong môn golf. Giao sư Olds nói chuỗi động lực học của gôn liên quan đến những chuyển động kiểu quất roi vốn phụ thuộc vào vận tốc góc lớn. Đây cũng là yếu tố được các vận động viên đảm trách nhiệm vụ ném bóng trong môn bóng chày sử dụng. Vậy tại sao lại có cách biệt về giới lớn hơn khi bàn đến vấn đề ném một quả bóng chày.
Kết quả nghiên cứu ở 11 vận động viên nam và 11 vận động viên nữ ném bóng chày thuộc hạng thượng thừa cho thấy nữ có vài khác biệt lớn trong động tác ném bóng. Người ném bóng nữ có bước sải ngắn và tư thế sải mở hơn, vận tốc góc trong cú ném đạt đỉnh thấp hơn, lực ném nhỏ hơn ở phần vai và khớp khuỷu tay. Về góc độ nào đó, điều này cho ta thấy chuyện mà ta đã biết: Phụ nữ có khuynh hướng ngắn hơn (bước sải ngắn), chi ngắn hơn (vận tốc góc ném thấp hơn) và khối lượng cơ bắp ít hơn (lực vai và khớp cổ tay nhỏ hơn). Tuy vậy, nó còn cho chúng ta biết được điều quan trong rằng “các chuyên gia ném bóng nữ này là đại diện rõ rệt hơn nhiều về khác biệt giới tính điển hình so với những người đồng giới trong tennis và golf".
Và nữ chuyên gia ném bóng chày 13 tuổi Mo’ne Davis (Mỹ) với vận tốc ném bóng lên đến 70 dặm/giờ là một ngoại lệ. Các cô gái xuất sắc thường tự động đến với môn tennis, bóng đá, bóng rổ, bong mềm và các môn thể thao khác vốn có cơ hội nhận học bổng hoặc hợp đồng thi đấu chuyên nghiệp. Trong môn bóng chày ở Mỹ, tiềm năng hái quả ngọt về tài chính đối với một nữ nhi là không hề có. Tháng 6 năm nay, nhà báo Emma Span đã viết trên tờ New York Times về những cách mà các cô gái có thể né hoặc từ chối thẳng thừng trước việc thi đấu bóng chày. Và rồi một cô gái ở bang Arizona đã cho Span biết rằng dù đủ tầm để có mặt trong đội hình bóng chày của trường trung học nhưng huấn luyện viên lại hướng cô đến môn bóng mềm, đơn giản vì cô là nữ nhi.
Những nữ VĐV giỏi nhất chọn tennis
Ảnh hưởng từ sự lựa chọn như thế tạo ra việc thừa thãi tài năng nữ ở một số ít môn thể thao. Những tay vợt nữ hàng đầu thế giới, mà cụ thể là chị em nhà Williams, có lẽ là những vận động viên nữ giỏi nhất còn sống. Ngược lại, các vận động viên nam giỏi nhất lại không tập trung vào môn thể thao chuyên biệt nào. Có thể họ còn chơi bóng rổ, bóng đá, bóng bầu dục, điền kinh tùy vào nguyên quán, tình trạng kinh tế xã hội và nhiều yếu tố khác.
Dù thế, chuyện đó vẫn chưa giải thích rốt ráo vì sao phụ nữ giao bóng cực tốt nhưng lại tụt hậu trong chuyện ném. Trong một cuộc hợp tác nghiên cứu giữa Đại học Bắc Texas (Mỹ) và Đại học Tây Australia, các khoa hoạc gia đã thử nghiệm khả năng ném của người bản xứ Úc. Trong nghiên cứu này, các cô gái được huấn luyện như các chàng trai nhưng khoảng cách ném vẫn kém hơn nhiều. Rõ ràng, sự khác biệt trong cú ném không chỉ mang tính văn hóa và cũng không đơn thuần là kết quả của hiệu ứng tuyển chọn. Khi bàn về khả năng ném thì có yếu tố nào đó mang tính sinh học di truyền và yếu tố này lại không ảnh hưởng mạnh đến việc giao bóng tennis.
Cũng như rất nhiều cuộc nghiên cứu, đào sâu vấn đề tự nhiên hay nuôi dưỡng mà có, lời giải thích cho câu hỏi “điều gì đang diễn ra” trong quần vợt chắc chắn nằm đâu đó giữa hai mốc này (tự nhiên-nuôi dưỡng). Một mặt thì cảm giác vận động trong cú giao bóng phụ thuộc nhiều vào kỹ thuật và kỹ năng, ở chuyện giới nào có ít tố chất, Giáo sư Olds đã đề cập thành tố thứ ba đối với cú giao bóng. Đó chính là độ xoáy, vốn hầu hết do chuyển động cổ tay quyết định. Đây lại là yếu tố khác hoàn toàn không phụ thuộc vào giới tính. Khi so sánh với nhiều kì tích thể thao khác, một cú giao bóng ít phụ thuộc vào chuyện những bó cơ mạnh mẽ của đàn ông theo tư duy truyền thống.
Có lẽ không ví dụ điển hình nào cho bằng trường hợp của Aleksandra Krunic. Đây là tay vợt nữ 21 tuổi, người Serbia. Cô có suất tranh tài ở US Open 2014 nhờ vượt qua giải vòng loại. Dù cao 1,63m, nặng 53kg, Krunic đã có cú giao bóng lên đến 117 dặm/giờ trong trận đối đấu với Victoria Azarenka ở vòng 4 của giải. Dù rằng tốc độ giao bóng đó chưa thể sánh với kỷ lục thế giới nhưng nó lại ngang với nhiều cú giao bóng ở quần vợt nam chuyên nghiệp. Nếu ai đó như Krunic có thể đập quả bóng với tốc độ tầm thế giới thì cú giao bóng hẳn là câu chuyện dài, phức tạp hơn chứ không chỉ là vấn đề sức vóc mạnh bạo.
Nguồn: Quoc Huy - Tạp chí Thế giới Tennis
