Trả lời phỏng vấn trên The Guardian, huyền thoại Alessandro Costacurta, người đã dành trọn thời kỳ đỉnh cao gắn liền với từng nhịp thở của San Siro, đã chia sẻ những góc nhìn thẳng thắn về những hạn chế về công năng của sân đấu này, đồng thời hồi tưởng lại ký ức về bầu không khí "gầm rú" đặc trưng và sự gắn kết diệu kỳ của một biểu tượng.
Ký ức đầu tiên và hành trình của một tượng đài
Ký ức đầu tiên của Alessandro Costacurta tại San Siro kéo dài vẻn vẹn đúng 15 phút. Khi đó, cậu bé 12 tuổi sinh ra tại tỉnh Varese, phía bắc Milan, vốn là một người hâm mộ CLB Varese, chỉ đi theo để xem đội bóng yêu thích của anh trai mình là AC Milan thi đấu với Bologna. Trong thời điểm San Siro chưa có mái che, một trận mưa rào trút xuống đã buộc người cha phải kéo hai anh em rời khỏi sân khi trận đấu mới diễn ra khoảng 15 phút.
Thế nhưng, buổi chiều ướt sũng ấy lại là khởi đầu cho một mối duyên nợ lịch sử. Chỉ một năm sau, Costacurta gia nhập lò đào tạo trẻ của AC Milan và sau này có tới 663 lần ra sân cho đội một. Ông cùng Rossoneri giành 7 chức vô địch Serie A và 5 Cúp Champions League. Trong lịch sử đồ sộ của Milan, chỉ có hai người đồng đội ở hàng phòng ngự là Paolo Maldini (902 trận) và Franco Baresi (719 trận) sở hữu số lần khoác áo nhiều hơn anh.
Có thời điểm, Costacurta nhắc đến tập thể Milan ngày ấy là "đội bóng hay nhất thế giới trong 25 năm", trước khi ông nhanh chóng tự sửa lại thành "một trong những đội bóng hay nhất". Tác giả bài viết trên The Guardian nhận định rằng, bộ tứ vệ mà Costacurta tạo thành cùng Paolo Maldini, Franco Baresi và Mauro Tassotti có thể, xét về cả chất lượng chuyên môn lẫn độ bền bỉ, thuộc nhóm những hàng phòng ngự vĩ đại nhất lịch sử bóng đá thế giới. Họ đã sát cánh bên nhau trong giai đoạn đỉnh cao, và San Siro là sân khấu chứng kiến phần lớn những năm tháng huy hoàng ấy.
Bước đi cần thiết cho bóng đá hiện đại
Cuộc trò chuyện với Costacurta diễn ra ngay trước cột mốc sinh nhật lần thứ 100 của San Siro, một sự kiện mang nhiều hoài niệm khi biết rằng sân vận động này sẽ không còn tổ chức các trận bóng đá trong một tương lai không xa. Cuối năm 2025, AC Milan và Inter Milan đã hoàn tất việc mua lại sân vận động cùng khu đất xung quanh từ hội đồng thành phố, dự kiến bắt đầu khởi công xây dựng sân nhà mới vào đầu năm tới.
Đối với Costacurta, việc xây dựng một sân vận động mới là một bước đi cần thiết. Ông chia sẻ góc nhìn thực tế: "San Siro không phải là một sân vận động hiện đại. Nó là một biểu tượng, nó vô cùng đẹp đẽ, nhưng nó không còn đáp ứng tốt về công năng."
Cựu danh thủ Italia liệt kê hàng loạt điểm hạn chế của công trình 100 năm tuổi, từ việc thiếu hụt hệ thống thang máy cho đến các phòng chờ đã cũ kỹ, lỗi thời. Khi đề cập đến những nhà vệ sinh vốn nổi tiếng vì tình trạng tồi tệ của sân, Costacurta nở một nụ cười gượng gạo và thừa nhận: "Đó là điều đầu tiên tôi muốn nói!"
San Siro sẽ được thay thế bằng một tổ hợp đa chức năng do hai hãng kiến trúc danh tiếng Foster + Partners và Manica thiết kế, kết hợp khu vực mua sắm và dịch vụ giải trí thương mại xung quanh. Việc hiện thực hóa một sân vận động mới là trụ cột cốt lõi trong tầm nhìn mà tập đoàn RedBird, chủ sở hữu Milan đã vạch ra từ khi tiếp quản câu lạc bộ vào năm 2022.
Dự án này tiếp tục là sự hợp tác chung giữa hai đội bóng chia sẻ chung sân đấu là AC Milan và Inter Milan. Sự hợp tác này phản ánh đúng bản chất của trận derby thành Milano, vốn ít mang sắc thái thù hận mù quáng hơn so với nhiều trận derby kình địch khác trên thế giới.
Costacurta chia sẻ: "Milan là một điều rất đặc biệt. Rất hiếm khi bạn hít thở được bầu không khí thân thiện như vậy khi tham dự các trận derby ở những nơi khác trên thế giới. Dĩ nhiên là vẫn có những tiếng hò reo đối lập, nhưng cũng có sự giao lưu, hòa trộn rất nhiều giữa các cổ động viên. Và khi tôi còn thi đấu, điều đó cũng diễn ra giữa các cầu thủ."
Dù vậy, cảm giác giành chiến thắng trước Inter vẫn là điều tuyệt vời nhất, đặc biệt là khi đội bóng của ông thi đấu với tư cách đội "khách". Costacurta nhớ lại: "Khi bạn thi đấu cho bất kỳ đội bóng vĩ đại nào, sự hài lòng lớn nhất chính là 'chinh phục' được sân nhà của một đội bóng vĩ đại khác. Tôi nhớ trận thắng 6-0 khi chúng tôi làm 'khách' trước Inter vào tháng 5 năm 2001. Khi tỷ số là 4-0, chúng tôi đã có thể thấy CĐV Inter bắt đầu rời sân."
Dự án sân mới dự kiến hoàn thành vào năm 2031 để kịp tổ chức các trận đấu tại EURO 2032. Đây sẽ là cú hích quan trọng mang lại nguồn thu mới giúp AC Milan và Inter Milan gia tăng sức cạnh tranh trên đấu trường châu lục, trong bối cảnh Serie A, cũng như nhiều giải đấu khác, đang phải vật lộn để đuổi kịp khả năng kiếm tiền vượt trội của Ngoại Hạng Anh.
Vẻ đẹp kiến trúc độc bản và tiếng "gầm" làm rung chuyển khán đài
Dù chấp nhận thực tế phát triển, người ta vẫn không khỏi chạnh lòng khi phải chuẩn bị nói lời chia tay San Siro. Đã từng ghé thăm hầu hết các chảo lửa nổi tiếng nhất châu Âu trên cương vị cầu thủ lẫn khán giả, Costacurta cho rằng điểm làm nên sự độc nhất của San Siro chính là độ dốc rất lớn của các khán đài.
Ông dùng tay miêu tả sự khác biệt: trong khi nhiều sân vận động được xây dựng theo góc nghiêng thoải, San Siro lại có độ dốc khán đài lớn hơn hẳn, gần như dốc thẳng xuống mặt sân.
Costacurta hồi tưởng lại cảm giác rợn ngợp khi lần đầu tiên đứng bên đường biên làm nhiệm vụ nhặt bóng cho đội trẻ: "Nó làm tôi gần như phát sợ. Tôi cảm thấy như thể toàn bộ đám đông trên khán đài có thể đổ ập xuống người mình. Có thể Santiago Bernabéu của Real Madrid hơi giống như vậy, nhưng để thực sự như San Siro thì tôi không nghĩ tới. Ở Rome, họ có cách riêng để khiến bạn cảm thấy gần gũi, bài hát truyền thống họ xướng lên trước trận đấu của Roma rất đẹp. Nhưng San Siro thì khác. Khi bạn ở tầng trên cùng, cảm giác giống như bạn đang ở trong một ngọn tháp phía trên mặt sân và chồm người ra ngoài cửa sổ."
Lịch sử của San Siro bắt đầu từ ngày 19 tháng 9 năm 1926, xuất phát từ tầm nhìn của Chủ tịch Milan thời đó là Piero Pirelli về một sân vận động thuần túy dành cho bóng đá, không có đường chạy điền kinh, chỉ gồm 4 khán đài riêng biệt với sức chứa ban đầu 35.000 người. Pirelli được cho là đã lấy cảm hứng từ các sân vận động ở Anh, nhưng San Siro cũng mang dấu ấn của môi trường xung quanh khi tận dụng không gian bên dưới khán đài làm chuồng ngựa và kho chứa rơm phục vụ cho trường đua ngựa kế bên.
Sân vận động được chính quyền thành phố Milan mua lại vào năm 1935 và mở rộng bằng các đoạn nối giữa các khán đài. Inter gia nhập và trở thành đội bóng chung sân từ năm 1947, trước khi tầng khán đài thứ hai được xây dựng và đưa vào sử dụng từ năm 1955.
Đến năm 1980, sân chính thức được đổi tên theo danh thủ Giuseppe Meazza, tiền vệ từng hai lần vô địch World Cup, người đã cống hiến 14 mùa giải cho Inter và 2 mùa giải cho Milan. Tuy nhiên, đối với phần lớn người hâm mộ, công trình này vẫn giữ nguyên tên gọi San Siro. Tầng khán đài thứ ba cùng hệ thống mái che che mưa cho khán giả được hoàn thiện ngay trước kỳ World Cup 1990. Costacurta chính là người đã thi đấu trận đầu tiên sau khi nâng cấp, trong thất bại 0-1 trước Juventus tại trận chung kết lượt về Coppa Italia.
Costacurta nhớ lại: "Tôi nhớ lúc đó tiếng ồn lớn hơn, nhưng điều tôi nhớ nhất là mặt sân. Người ta chưa hiểu cách quản lý luồng không khí khi xây thêm tầng khán đài thứ ba, và mặt sân trở nên rất tồi tệ. Trong suốt một năm rưỡi, mặt sân của chúng tôi là mặt sân tệ nhất châu Âu."
Dù vậy, Milan sau đó đã thích nghi hoàn hảo. Họ thiết lập kỷ lục 58 trận liên tiếp bất bại tại Serie A từ tháng 5 năm 1991 đến tháng 3 năm 1993. Khi được hỏi liệu mặt sân xấu có vô tình trở thành một lợi thế cho đội nhà hay không, Costacurta chia sẻ: "Tôi nghĩ đó là một bất lợi cho các đội khách khi đến San Siro. Bản thân San Siro là một sân vận động tạo ra áp lực rất lớn, ở đó có thứ tiếng ồn thật khó tin."
Ông dùng từ tiếng Anh "Roar!" (Tiếng gầm) để nhấn mạnh. Vào những dịp trận đấu lớn, không khí tại San Siro cuồng nhiệt đến mức ngay cả những người đứng sát cạnh nhau cũng khó nghe thấy đối phương nói gì.
Tuy nhiên, Costacurta tiết lộ rằng các cầu thủ thực ra không trò chuyện nhiều trên sân; những trao đổi chiến thuật thực sự đều diễn ra trên sân tập. Việc các HLV gào thán ngoài đường biên hầu như không mang lại hiệu quả: "Họ hy vọng có thể truyền thông điệp dọc theo đường biên nhưng, tin tôi đi, thông điệp đó gần như không bao giờ tới nơi."
Dù vậy, các CĐV luôn có cách riêng để truyền tải cảm xúc. Thời điểm Costacurta ra mắt đội một vào năm 1987, San Siro vẫn còn các khu vực khán đài đứng. Người hâm mộ bám chặt vào rào sắt bên đường biên, chồm đầu ra ngoài và liên tục la hò.
Costacurta vui vẻ nhớ lại: "Tôi may mắn vì trưởng thành từ lò đào tạo trẻ nên không phải nhận những lời lăng mạ nặng nề nhất. Họ nói với tôi bằng tiếng địa phương Milan, những lời trêu chọc mang tính hài hước. Họ gọi tôi là 'pè de ghisa' (bàn chân bằng gang), vì lúc đó kỹ thuật của tôi chưa đạt đến mức độ kỳ vọng của một đội bóng như Milan. Nhưng những đồng đội của tôi không trưởng thành từ đội trẻ thì phải nhận những lời lăng mạ đúng nghĩa."
Cuối cùng, Costacurta cũng chinh phục được tình cảm của người hâm mộ. Ông bật cười khi nhớ lại điệu chant bị xem là khá tệ mà các CĐV dành riêng cho mình: "Nó chỉ đơn giản là 'Billy! [biệt danh của anh] Billy! Vai! Vai! Vai!' [Billy! Billy! Tiến lên! Tiến lên! Tiến lên!]. Đó là điệu chant tệ nhất dành cho một cầu thủ ở Milan."
Thế nhưng, vào ngày anh thi đấu trận chia tay tại San Siro, hàng nghìn CĐV đã đứng chờ bên ngoài sân vận động chỉ để gửi lời cảm ơn đến anh. Những ký ức ấy sẽ luôn tồn tại, ngay cả khi San Siro cùng ông bước vào giai đoạn lui về quá khứ.
Lưu giữ di sản và niềm tin vào chặng đường mới
Trong kế hoạch phát triển khu phức hợp mới, AC Milan và Inter Milan đã xác nhận rằng một phần cấu trúc của sân vận động San Siro cũ sẽ được bảo tồn như một phần của không gian di sản.
Costacurta, người cũng dành tình cảm đặc biệt cho Arsenal sau nhiều năm theo dõi và ngưỡng mộ các đội bóng của HLV Arsene Wenger, tìm thấy sự lạc quan từ câu chuyện chuyển dời sân nhà của đội bóng nước Anh khi họ rời bỏ Highbury (nơi hiện đã được cải tạo thành các căn hộ).
Ông nhớ lại trận lượt đi Siêu cúp châu Âu 1994 hòa 0-0 trên sân Highbury, trước khi Milan thắng 2-0 ở lượt về tại San Siro. Costacurta chia sẻ: "Đó là một sân đấu tuyệt vời, đẹp đẽ và mang tính biểu tượng. Tôi nghĩ ban đầu ai cũng cảm thấy khó khăn khi trải qua sự thay đổi đó, nhưng sân Emirates hiện tại rất tuyệt vời. Vậy thì tại sao chúng ta lại không thể làm được điều tương tự?"
San Siro có thể không còn đáp ứng trọn vẹn những yêu cầu về công năng của một sân vận động hiện đại, nhưng với Alessandro Costacurta, những ký ức về tiếng gầm cuồng nhiệt từ khán đài, độ dốc đặc trưng cùng những năm tháng cống hiến cho AC Milan sẽ luôn vẹn nguyên, ngay cả khi công trình 100 năm tuổi này chuẩn bị bước vào những chương cuối cùng của lịch sử.
