Vòng loại World Cup khu vực CONCACAF không chỉ là cuộc cạnh tranh cho những tấm vé dự ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh, mà còn là bản anh hùng ca về sự trỗi dậy của bóng đá Bắc, Trung Mỹ và Caribe.
Từ những ngày đầu bị áp đảo bởi Mexico đến sự vươn mình của Hoa Kỳ và sự trỗi dậy của các quốc gia vùng đảo, lịch sử vòng loại khu vực này là một hành trình đầy biến động về cả thể thức lẫn cán cân quyền lực.
| Mốc thời gian | Sự kiện xảy ra |
| 1930 | Mexico và Hoa Kỳ tham dự kỳ World Cup đầu tiên theo lời mời của FIFA mà không qua vòng loại. |
| 1934 | Trận đấu vòng loại chính thức đầu tiên của khu vực diễn ra giữa Hoa Kỳ và Mexico tại Rome (Ý). |
| 1961 | Liên đoàn bóng đá Bắc, Trung Mỹ và Caribe (CONCACAF) chính thức được thành lập.
|
| 1969 | "Cuộc chiến bóng đá" bùng nổ giữa El Salvador và Honduras sau các trận đấu tại vòng loại World Cup 1970. |
| 1973 | Haiti vô địch giải CONCACAF, trở thành đội tuyển vùng Caribe đầu tiên giành quyền dự World Cup. |
| 1986 | Đội tuyển Canada lần đầu tiên trong lịch sử vượt qua vòng loại để góp mặt tại ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh. |
| 1998 | CONCACAF bắt đầu áp dụng thể thức vòng loại "The Hexagonal" (6 đội mạnh nhất) cho vòng cuối cùng. |
| 2002 | Lần đầu tiên khu vực có 3 đại diện (Mexico, Hoa Kỳ, Costa Rica) cùng vượt qua vòng bảng tại vòng chung kết. |
| 2018 | Panama lần đầu tham dự World Cup; Hoa Kỳ gây sốc khi vắng mặt sau 28 năm liên tiếp góp mặt. |
| 2022 | Chuyển đổi thể thức sang "The Octagonal" (8 đội); Canada dẫn đầu bảng vòng loại sau 36 năm chờ đợi. |
| 2026 | World Cup mở rộng lên 48 đội; Mexico, Hoa Kỳ và Canada cùng đăng cai với tư cách đồng chủ nhà. |
Giai đoạn sơ khai và sự thống trị tuyệt đối của Mexico (1930 – 1958)
Trong những kỳ World Cup đầu tiên, khái niệm "vòng loại khu vực" còn khá lỏng lẻo. Tại kỳ World Cup 1930, các đội tuyển như Hoa Kỳ và Mexico tham dự theo lời mời của FIFA mà không phải trải qua vòng đấu loại chính thức.
Phải đến World Cup 1934, trận đấu vòng loại đầu tiên của khu vực mới thực sự diễn ra, nhưng theo một kịch bản khá hy hữu: Hoa Kỳ và Mexico đối đầu trực tiếp tại Rome (Ý) chỉ ba ngày trước khi giải đấu chính thức khởi tranh để tranh suất duy nhất. Hoa Kỳ thắng 4–2, nhưng sau đó thất bại thảm hại trước Ý ở vòng chung kết.
Từ năm 1938 đến cuối thập niên 1950, Mexico bắt đầu thiết lập vị thế thống trị. Do sự rút lui của nhiều quốc gia vì lý do kinh tế và chính trị sau Thế chiến II, Mexico thường xuyên vượt qua các đối thủ láng giềng như Hoa Kỳ hay Cuba để độc chiếm tấm vé duy nhất của khu vực Bắc Mỹ (NAFC).
Trong giai đoạn này, trình độ giữa Mexico và phần còn lại của khu vực có một khoảng cách rất lớn.
Sự thành lập CONCACAF và những biến động chính trị (1961 – 1989)
Năm 1961, Liên đoàn bóng đá Bắc, Trung Mỹ và Caribe (CONCACAF) chính thức được thành lập từ sự hợp nhất của NAFC và CCCF (Liên đoàn bóng đá Trung Mỹ và Caribe). Điều này đánh dấu bước ngoặt trong việc tổ chức vòng loại một cách hệ thống hơn.
Cuộc chiến bóng đá (The Football War) 1969
Một trong những sự kiện đen tối và đáng nhớ nhất trong lịch sử vòng loại CONCACAF là xung đột giữa El Salvador và Honduras tại vòng loại World Cup 1970. Những căng thẳng về biên giới và di cư đã bùng phát thành một cuộc chiến tranh thực sự kéo dài 100 giờ sau các trận đấu bóng đá kịch tính giữa hai quốc gia.
El Salvador cuối cùng giành vé dự World Cup 1970, nhưng cái giá phải trả là sự rạn nứt ngoại giao sâu sắc.
Thời kỳ Giải vô địch CONCACAF (1973 – 1989)
Trong giai đoạn này, CONCACAF không tổ chức vòng loại riêng biệt. Thay vào đó, đội vô địch giải CONCACAF Championship (tiền thân của Gold Cup) sẽ mặc định giành suất tham dự World Cup.
1973: Haiti gây địa chấn khi tận dụng lợi thế sân nhà để đăng quang, biến Mexico thành "cựu vương" và trở thành đội tuyển vùng Caribe đầu tiên dự World Cup.
1981: Honduras và El Salvador cùng nhau dắt tay đến Tây Ban Nha 1982, trong khi Mexico tiếp tục lỡ hẹn.
1986: Mexico là chủ nhà World Cup, tạo điều kiện cho Canada lần đầu tiên trong lịch sử góp mặt tại sân chơi lớn nhất thế giới sau khi đứng đầu bảng vòng loại khu vực.
Sự ra đời của "The Hexagonal" và kỷ nguyên hiện đại (1990 – 2018)
Thập niên 1990 chứng kiến sự thay đổi mạnh mẽ về cấu trúc khi số lượng đội bóng thành viên tăng lên và trình độ bóng đá tại Hoa Kỳ bắt đầu khởi sắc sau World Cup 1994 tổ chức tại đây.
Thể thức "The Hexagonal" (Lục giác)
Từ vòng loại World Cup 1998, CONCACAF áp dụng thể thức "The Hexagonal" (thường gọi là The Hex). Sau các vòng sơ loại, 6 đội mạnh nhất sẽ tiến vào vòng cuối cùng, thi đấu vòng tròn tính điểm hai lượt (sân nhà – sân khách). Ba đội dẫn đầu sẽ giành vé trực tiếp, đội thứ tư đấu play-off liên lục địa.
Thể thức này đã tạo nên những trận cầu kinh điển, đặc biệt là sự trỗi dậy của "El Clásico" khu vực giữa Mexico và Hoa Kỳ. Sân vận động Azteca (Mexico) và các sân vận động tại Hoa Kỳ (như Columbus Crew Stadium với khẩu hiệu "Dos a Cero") trở thành những "thánh địa" đi vào huyền thoại.
Những cột mốc đáng nhớ:
World Cup 2002: Lần đầu tiên khu vực có 3 đại diện vượt qua vòng bảng World Cup (Mexico, Hoa Kỳ, Costa Rica).
Cú sốc 2018: Đội tuyển Hoa Kỳ thất bại 1–2 trước Trinidad & Tobago ở lượt trận cuối, lần đầu tiên vắng mặt tại World Cup sau 28 năm, nhường chỗ cho Panama lần đầu tham dự.
Giai đoạn 2022 và bước ngoặt mở rộng 2026
Do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 và sự gia tăng số lượng đội bóng cạnh tranh, thể thức vòng loại World Cup 2022 đã thay đổi từ The Hex (6 đội) sang The Octagonal (8 đội).
Canada đã tạo nên một hiện tượng vô tiền khoáng hậu khi đứng đầu bảng vòng loại The Octagonal, vượt mặt cả hai "ông lớn" Mexico và Hoa Kỳ để trở lại World Cup sau 36 năm chờ đợi. Điều này minh chứng cho sự thu hẹp khoảng cách trình độ trong khu vực.
Hướng tới World Cup 2026, một kỷ nguyên mới mở ra khi giải đấu mở rộng lên 48 đội. Với tư cách là ba quốc gia đồng chủ nhà, Hoa Kỳ, Mexico và Canada được vào thẳng vòng chung kết. CONCACAF sẽ có thêm 3 suất trực tiếp và 2 suất play-off liên lục địa, mở ra cơ hội lịch sử cho các đội tuyển như Jamaica, Panama, hay các quốc gia Trung Mỹ khác.
Đặc trưng độc đáo của Vòng loại CONCACAF
Vòng loại CONCACAF được coi là một trong những hành trình khắc nghiệt nhất thế giới không chỉ vì chuyên môn mà còn vì các yếu tố ngoại cảnh:
Địa chính trị và khí hậu: Các cầu thủ phải di chuyển từ những vùng lạnh giá của Canada (như trận đấu "Icetezca" tại Edmonton năm 2021 dưới nhiệt độ -10°C) đến cái nóng rực lửa và độ ẩm cao tại San Pedro Sula (Honduras) hay độ cao hơn 2.200m của Mexico City.
Sức ép khán giả: Các sân vận động như Estadio Cuscatlán (El Salvador) hay Estadio Azteca nổi tiếng với bầu không khí thù địch, gây áp lực tâm lý cực lớn cho đội khách.
Các huyền thoại tiêu biểu tại Vòng loại CONCACAF
Lịch sử vòng loại khu vực này gắn liền với những cái tên đã trở thành biểu tượng:
+Hugo Sanchez (Mexico): Tiền đạo huyền thoại của Real Madrid, nỗi khiếp sợ của mọi hàng thủ tại khu vực trong thập niên 80.
+Clint Dempsey & Landon Donovan (Hoa Kỳ): Những người đã thay đổi vị thế của bóng đá Mỹ trước người láng giềng Mexico.
+Paulo Wanchope (Costa Rica): Biểu tượng đưa bóng đá Costa Rica vươn tầm thế giới đầu những năm 2000.
+Alphonso Davies (Canada): Ngôi sao hiện đại, đại diện cho thế hệ mới đang thống trị khu vực.
| Thông số | Chi tiết |
| Liên đoàn tổ chức | CONCACAF |
| Số lượng thành viên | 41 quốc gia và vùng lãnh thổ |
| Đội dự nhiều kỳ World Cup nhất | Mexico (17 lần) |
| Đội bóng đầu tiên dự World Cup | Mexico và Hoa Kỳ (1930) |
| Thể thức biểu tượng | The Hexagonal (1998 – 2018) |
| Kỷ lục ghi bàn vòng loại | Carlos Ruiz (Guatemala) - 39 bàn |
| Trận đấu có khán giả đông nhất | Mexico vs Costa Rica (1997) - Khoảng 115,000 người |
Vòng loại World Cup khu vực CONCACAF đã đi một quãng đường dài từ những trận đấu đơn lẻ đến một hệ thống thi đấu chuyên nghiệp và khắc nghiệt.
Dù Mexico và Hoa Kỳ vẫn là hai thế lực lớn nhất, nhưng sự vươn lên của Canada và các quốc gia Trung Mỹ, Caribe đã biến khu vực này thành một điểm đến hấp dẫn trên bản đồ bóng đá thế giới. Với việc World Cup 2026 được tổ chức tại đây, CONCACAF đang đứng trước cơ hội lớn nhất để khẳng định vị thế toàn cầu của mình.
Để hiểu thêm về vòng loại World Cup khu vực Châu Mỹ, quý độc giả có thể tham khảo qua bài viết: "Lịch sử Vòng loại World Cup khu vực châu Mỹ: Bản sắc sàng lọc không khoan nhượng".
