Lịch sử tuyển Uruguay: "La Celeste" và huyền thoại về đế chế bóng đá toàn cầu đầu tiên

1. Tổng quan chung

Đội tuyển Uruguay được quản lý bởi Hiệp hội bóng đá Uruguay (Asociacion Uruguaya de Futbol - AUF), cơ quan quản lý bóng đá cao nhất tại quốc gia này. AUF là thành viên sáng lập của CONMEBOL từ năm 1916 và là thành viên của FIFA từ năm 1923.

Uruguay là một trong những đội tuyển thành công nhất trong lịch sử bóng đá quốc tế. Tính đến năm 2025, xét về các danh hiệu chính thức ở cấp độ đội tuyển quốc gia, Uruguay đứng thứ hai thế giới về số lượng cúp vô địch, chỉ sau Argentina. Sân nhà của đội là Estadio Centenario huyền thoại tại thủ đô Montevideo.

• Biệt danh: La Celeste (Màu xanh da trời), Los Charruas.
• Hiệp hội: AUF (Asociacion Uruguaya de Futbol).
• Liên đoàn châu lục: CONMEBOL (Nam Mỹ).
• Mã FIFA: URU.
• Sân vận động: Estadio Centenario.
• Huấn luyện viên hiện tại (2025): Marcelo Bielsa.

2. Lịch sử hình thành và phát triển

2.1. Giai đoạn sơ khai (1900–1916)

Bóng đá là yếu tố nền tảng trong việc củng cố bản sắc quốc gia Uruguay vào đầu thế kỷ 20. Uruguay cùng với Argentina là hai quốc gia đầu tiên tổ chức một trận đấu quốc tế bên ngoài Quần đảo Anh. Trận đấu này diễn ra vào ngày 16/5/1901 tại Montevideo, nhưng do hai đội là tập hợp của các đội hình hỗn hợp chứ chưa phải tuyển quốc gia chính thức, nên trận đấu này được coi là không chính thức.

Trận đấu chính thức đầu tiên được ghi nhận diễn ra vào ngày 20/7/1902 tại sân vận động của CLB Albion, nơi Uruguay thất bại 0-6 trước Argentina. Đây vẫn là trận thua đậm nhất trên sân nhà trong lịch sử đối đầu của họ.

Tuy nhiên, chỉ hơn một năm sau, vào ngày 13/9/1903, Uruguay đã giành chiến thắng quốc tế đầu tiên khi đánh bại Argentina 3-2 tại Buenos Aires với đội hình gồm toàn bộ cầu thủ từ CLB Nacional.

Biệt danh "La Celeste" ra đời vào ngày 15/8/1910, khi Uruguay đánh bại Argentina 3-1 trong lần đầu tiên mặc áo đấu màu xanh da trời. Màu áo này được chọn để tôn vinh chiến thắng của CLB River Plate (Uruguay) trước đội bóng mạnh Alumni (Argentina) trước đó.

2.2. Những thành công quốc tế đầu tiên (1916–1924)

Uruguay khẳng định vị thế thống trị ngay khi các giải đấu châu lục được hình thành. Họ trở thành nhà vô địch Nam Mỹ đầu tiên khi đăng quang tại Copa America 1916 tổ chức ở Buenos Aires. Một năm sau, Uruguay bảo vệ thành công danh hiệu này trên sân nhà tại Copa America 1917.

Trong giai đoạn này, Uruguay liên tục là thế lực số 1 hoặc số 2 tại khu vực, giành thêm các chức vô địch Copa America vào các năm 1920, 1923 và 1924. Thành công tại giải năm 1923 là bước ngoặt quan trọng, thúc đẩy Uruguay quyết định tham dự Thế vận hội Olympic 1924 do FIFA tổ chức.

2.3. Cú ăn ba thế giới (1924–1930)

Đây được xem là giai đoạn huy hoàng nhất lịch sử bóng đá Uruguay, nơi họ được công nhận là nhà vô địch thế giới 4 lần liên tiếp (trong các giải đấu họ tham dự).

• Olympic Paris 1924: Uruguay là đội Nam Mỹ đầu tiên tham dự Olympic. Họ gây chấn động châu Âu bằng lối chơi kỹ thuật và hiệu quả, đánh bại Thụy Sĩ 3-0 trong trận chung kết để giành huy chương vàng. Đây là giải vô địch bóng đá thế giới đầu tiên dành cho các đội tuyển quốc gia do FIFA tổ chức (kỷ nguyên mở cho cả cầu thủ chuyên nghiệp).
• Olympic Amsterdam 1928: Uruguay bảo vệ thành công ngôi vương sau khi đánh bại kình địch Argentina 2-1 trong trận đá lại chung kết.
• World Cup 1930: Nhờ thành tích Olympic và kỷ niệm 100 năm Hiến pháp, Uruguay được FIFA trao quyền đăng quang World Cup đầu tiên. Tại giải đấu này, Uruguay đánh bại Peru, Romania ở vòng bảng, hủy diệt Nam Tư 6-1 ở bán kết và thắng Argentina 4-2 trong trận chung kết để trở thành nhà vô địch World Cup đầu tiên trong lịch sử.

Với thành tích tại Olympic 1924, 1928 (được FIFA công nhận là giải vô địch thế giới) và World Cup 1930, 1950, Uruguay là đội duy nhất được phép in 4 ngôi sao trên huy hiệu đội tuyển.

2.4. Huyền thoại Maracanazo và giai đoạn 1940–1970

Sau khi tẩy chay World Cup 1934 và 1938 vì các lý do chính trị và khoảng cách địa lý, Uruguay trở lại đấu trường thế giới vào năm 1950 tại Brazil.

• World Cup 1950 (Maracanazo): Uruguay lọt vào trận đấu cuối cùng quyết định chức vô địch gặp chủ nhà Brazil. Trước sự chứng kiến của gần 200.000 khán giả tại thánh địa Maracanã, Uruguay đã lội ngược dòng đánh bại Brazil 2-1 nhờ các bàn thắng của Schiaffino và Ghiggia. Chiến thắng này, được gọi là "Maracanazo", là một trong những cú sốc lớn nhất lịch sử bóng đá.
• World Cup 1954: Uruguay lần đầu tiên nếm mùi thất bại tại World Cup trong trận bán kết gặp Hungary ("Đội quân vàng") với tỷ số 2-4 trong hiệp phụ. Trận đấu này chấm dứt chuỗi 30 năm bất bại của Uruguay tại các giải vô địch thế giới.

Trong thập niên 1960, Uruguay vẫn duy trì được sức mạnh nhờ nòng cốt là các cầu thủ của Penarol và Nacional. Họ vô địch Nam Mỹ năm 1959 và 1967. Tại World Cup 1970, Uruguay lọt vào bán kết nhưng để thua đội hình Brazil huyền thoại của Pele.

2.5. Giai đoạn thăng trầm (1970–2006)

Sau năm 1970, bóng đá Uruguay đi xuống. Họ không vượt qua vòng bảng năm 1974 và không được tham dự World Cup 1978.

Điểm sáng duy nhất trong giai đoạn này là chiến thắng tại Mundialito 1980 (Cúp Vàng các nhà vô địch thế giới) – giải đấu quy tụ các đội từng vô địch World Cup. Uruguay đánh bại Brazil trong trận chung kết để lên ngôi.

Uruguay tiếp tục vô địch Copa America các năm 1983, 1987 và 1995 (trên sân nhà). Tuy nhiên, thành tích tại World Cup lại rất khiêm tốn. Họ thường xuyên phải đá play-off để giành vé vớt hoặc bị loại sớm. Đỉnh điểm của sự thất vọng là việc không vượt qua vòng loại World Cup 2006 sau khi thua Úc trên chấm luân lưu.

2.6. Kỷ nguyên Oscar Tabarez và sự phục hưng (2006–2021)

Việc bổ nhiệm HLV Oscar Tabarez năm 2006 đã mở ra một cuộc cách mạng mang tên "El Proceso" (Quy trình), tập trung vào đào tạo trẻ và chuyên nghiệp hóa đội tuyển.

• World Cup 2010: Với thế hệ vàng của Diego Forlán, Luis Suárez và Edinson Cavani, Uruguay lọt vào bán kết lần đầu tiên sau 40 năm và kết thúc ở vị trí thứ 4. Diego Forlán giành danh hiệu Cầu thủ xuất sắc nhất giải.
• Copa America 2011: Uruguay vô địch giải đấu trên đất Argentina, khẳng định vị thế số 1 châu lục thời điểm đó với danh hiệu thứ 15.

Tại World Cup 2014 và 2018, Uruguay đều vượt qua vòng bảng nhưng dừng bước ở vòng 16 đội và tứ kết. World Cup 2022 là nốt trầm khi họ bị loại ngay vòng bảng, dẫn đến sự kết thúc của kỷ nguyên Tabárez và sau đó là Diego Alonso.

2.7. Hiện tại (2023–nay)

Năm 2023, Hiệp hội bóng đá Uruguay bổ nhiệm chiến lược gia nổi tiếng Marcelo Bielsa. Dưới thời Bielsa, Uruguay đã đánh bại Brazil và giành hạng Ba tại Copa America 2024, đồng thời tiếp tục quá trình chuyển giao thế hệ với những ngôi sao mới như Federico Valverde, Darwin Nunez và Ronald Araujo.

3. Hình ảnh và Biểu tượng

3.1. Màu áo thi đấu

Từ năm 1901 đến 1910, Uruguay thử nghiệm nhiều màu áo, bao gồm màu xanh lá cây và màu cờ Artigas. Màu xanh da trời (Celeste) chính thức trở thành màu áo truyền thống từ ngày 15/8/1910 sau chiến thắng trước Argentina. Màu đỏ thường được sử dụng làm áo sân khách, lần đầu xuất hiện tại giải Nam Mỹ năm 1935.

3.2. Bốn ngôi sao trên huy hiệu

Huy hiệu của đội tuyển Uruguay có 4 ngôi sao, tượng trưng cho 4 danh hiệu vô địch thế giới được FIFA công nhận:

1. Huy chương vàng Olympic 1924 (FIFA tổ chức).
2. Huy chương vàng Olympic 1928 (FIFA tổ chức).
3. Vô địch World Cup 1930.
4. Vô địch World Cup 1950.

Năm 2021, FIFA đã tái xác nhận tính hợp lệ của 4 ngôi sao này sau một số tranh cãi về việc thay đổi thiết kế áo đấu.

4. Sân vận động Estadio Centenario

Được xây dựng vào năm 1930 để kỷ niệm 100 năm Hiến pháp Uruguay và tổ chức World Cup đầu tiên, Estadio Centenario tại Montevideo là một trong những thánh địa bóng đá quan trọng nhất thế giới.

• Sức chứa ban đầu: 90.000 chỗ (hiện tại khoảng 60.000).
• Danh hiệu: Được FIFA công nhận là "Di tích lịch sử của bóng đá thế giới" (Historical Monument of World Football) - công trình duy nhất trên thế giới có danh hiệu này.

5. Các mối kình địch

• Argentina (Clasico del Rio de la Plata): Đây là cặp đấu quốc tế lâu đời nhất thế giới bên ngoài Vương quốc Anh. Hai đội đã gặp nhau gần 200 lần, tranh chấp nhiều danh hiệu lớn bao gồm chung kết Olympic 1928 và chung kết World Cup 1930.
• Brazil (Clasico del Rio Negro): Sự kình địch bắt nguồn từ Copa America 1916 và lên đến đỉnh điểm tại trận chung kết World Cup 1950 (Maracanazo). Uruguay cũng nhiều lần loại Brazil ở các giải đấu lớn, gần nhất là tứ kết Copa America 2024.

6. Kỷ lục và thống kê (Tính đến tháng 11/2025)

Cầu thủ khoác áo nhiều nhất

Cầu thủ ghi bàn nhiều nhất

7. Bảng vàng danh hiệu

Uruguay sở hữu bộ sưu tập danh hiệu đồ sộ, khẳng định vị thế của một cường quốc bóng đá: