Lịch sử ĐT Trung Quốc: Từ đỉnh cao World Cup đến vực sâu

Đội tuyển bóng đá quốc gia Trung Quốc, thường được người hâm mộ nước nhà gọi với biệt danh "Long Chi Đội" (Đội quân Rồng), là đại diện của Trung Quốc trên bản đồ bóng đá nam quốc tế. Được quản lý bởi Hiệp hội Bóng đá Trung Quốc (CFA), đội tuyển này mang trong mình lịch sử kéo dài hơn một thế kỷ với đầy đủ những vinh quang tại đấu trường khu vực và cả những nốt trầm trong nỗ lực vươn tầm thế giới.

Dù sở hữu nền tảng người hâm mộ khổng lồ và sự đầu tư mạnh mẽ trong hai thập kỷ qua, thành tích của Trung Quốc vẫn là một biểu đồ hình sin đầy trắc trở. Đỉnh cao của họ là lần tham dự World Cup 2002 và hai lần ngôi Á quân châu Á, nhưng xen kẽ đó là những giai đoạn khủng hoảng kéo dài.

Giai đoạn sơ khai: Kỷ nguyên Trung Hoa Dân Quốc (1913–1949)

Lịch sử bóng đá quốc tế của Trung Quốc bắt đầu từ rất sớm, gắn liền với Đại hội Thể thao Viễn Đông (tiền thân của Asian Games). Trận đấu quốc tế đầu tiên của họ diễn ra vào ngày 4/2/1913 tại Manila, nơi đội tuyển Trung Quốc (khi đó đại diện bởi CLB South China) thất bại 1-2 trước Philippines.

Tuy nhiên, Trung Quốc nhanh chóng khẳng định vị thế "anh cả" của bóng đá châu Á thời kỳ sơ khai. Tại Đại hội Viễn Đông 1915, họ đánh bại Philippines để giành chức vô địch đầu tiên. Trong suốt giai đoạn này, Trung Quốc trở thành thế lực thống trị tuyệt đối với tổng cộng 9 lần giành huy chương vàng tại giải đấu khu vực này.

Năm 1924, Hiệp hội Bóng đá Trung Quốc được thành lập và gia nhập FIFA vào năm 1931. Trung Quốc cùng với Nhật Bản là hai đại diện châu Á đầu tiên tham dự môn bóng đá nam tại Olympic Berlin 1936. Dù bị loại ngay trận đầu bởi Vương quốc Anh (thua 0-2), đây vẫn là cột mốc lịch sử quan trọng. Thế chiến thứ hai và cuộc nội chiến sau đó đã làm gián đoạn sự phát triển của bóng đá nước này, dẫn đến việc đội tuyển bị chia tách vào năm 1949.

CHND Trung Quốc và giai đoạn "bế quan tỏa cảng" (1950–1979)

Sau khi nước CHND Trung Quốc được thành lập, đội tuyển thi đấu trận đầu tiên dưới danh nghĩa mới vào ngày 4/8/1952 gặp Phần Lan (thua 0-4). Để chuẩn bị cho việc hội nhập, Trung Quốc đã cử một đội hình trẻ sang Hungary tập huấn vào năm 1954.

Tuy nhiên, tranh chấp chính trị liên quan đến vị thế của Đài Loan (Trung Hoa Dân Quốc) đã khiến Trung Quốc rút khỏi FIFA vào năm 1958. Trong hơn hai thập kỷ tiếp theo, bóng đá Trung Quốc rơi vào tình trạng cô lập, chỉ thi đấu giao hữu với các quốc gia có quan hệ ngoại giao thân thiết.

Bước ngoặt đến vào thập niên 70, khi CHND Trung Quốc giành lại ghế tại Liên Hợp Quốc. Họ gia nhập Liên đoàn bóng đá châu Á (AFC) năm 1974 và tái gia nhập FIFA năm 1979, mở ra kỷ nguyên hội nhập toàn diện.

Trở lại đấu trường châu lục và những thất bại cay đắng (1980–1999)

Giai đoạn thập niên 80 và 90 chứng kiến một Trung Quốc đầy tiềm năng nhưng vô duyên với các giải đấu lớn.

Sự kiện 19/5 (1985): Tại vòng loại World Cup 1986, Trung Quốc chỉ cần hòa Hong Kong trên sân nhà để đi tiếp. Tuy nhiên, họ đã để thua 1-2 trong một trận cầu gây chấn động, dẫn đến cuộc bạo loạn lớn của cổ động viên tại Bắc Kinh. Đây được xem là vết đen lớn đầu tiên trong lịch sử bóng đá hiện đại nước này.

Á quân châu Á: Dẫu vậy, Trung Quốc vẫn là một thế lực tại Asian Cup với ngôi Á quân năm 1984 và hạng Ba năm 1976.

Thập kỷ 90: Trung Quốc liên tục lỡ hẹn với World Cup 1990 và 1994 vào những phút cuối cùng (đặc biệt là "bi kịch 3 phút đen tối" trước Qatar năm 1989). Đây cũng là thời kỳ bắt đầu làn sóng cầu thủ Trung Quốc xuất ngoại như Giả Tú Toàn (Jia Xiuquan) hay Tạ Dục Tân (Xie Yuxin).

Thế hệ Vàng và đỉnh cao World Cup 2002 (2000–2004)

Dưới sự dẫn dắt của "Phù thủy" Bora Milutinovic, bóng đá Trung Quốc đã chạm đến giấc mơ lớn nhất lịch sử. Tại vòng loại World Cup 2002, nhờ kết quả bốc thăm thuận lợi và phong độ xuất sắc (thắng Oman 1-0 quyết định), Trung Quốc lần đầu tiên giành vé tham dự VCK World Cup tổ chức tại Hàn Quốc và Nhật Bản.

Tuy nhiên, tại World Cup 2002, Trung Quốc đã không thể tạo nên bất ngờ khi thua cả 3 trận trước Brazil, Thổ Nhĩ Kỳ và Costa Rica, không ghi được bàn thắng nào.

Năm 2004, Trung Quốc đăng cai Asian Cup trên sân nhà với kỳ vọng vô địch. Họ tiến thẳng vào chung kết gặp Nhật Bản nhưng để thua 1-3 trong một trận đấu đầy tranh cãi về trọng tài (bàn thắng bằng tay của Koji Nakata). Sự kiện này đã làm bùng phát làn sóng phản đối dữ dội và bạo loạn bên ngoài sân Công nhân Bắc Kinh.

Sự trì trệ và những cuộc cải tổ (2005–2019)

Sau năm 2004, bóng đá Trung Quốc bước vào giai đoạn suy thoái kéo dài. Họ liên tục thất bại tại các vòng loại World Cup 2006, 2010 và 2014.

Kỷ nguyên Jose Antonio Camacho (2011-2013): CFA chi đậm để thuê HLV danh tiếng người Tây Ban Nha. Tuy nhiên, kết quả là thảm họa với trận thua đậm nhất lịch sử 0-8 trước Brazil (2012) và trận thua nhục nhã 1-5 trước Thái Lan ngay trên sân nhà (2013), dẫn đến việc Camacho bị sa thải.

Marcello Lippi và chính sách nhập tịch: Để cứu vãn tình thế, Trung Quốc mời HLV vô địch World Cup Marcello Lippi vào năm 2016. Dưới thời Lippi, Trung Quốc có những khởi sắc nhất định (thắng Hàn Quốc tại vòng loại World Cup 2018). Để hiện thực hóa mục tiêu World Cup, Trung Quốc bắt đầu chính sách nhập tịch ồ ạt các cầu thủ như Elkeson (Ai Kesen), Nico Yennaris (Li Ke), Tyias Browning (Jiang Guangtai)...

Giai đoạn đầy biến động (2020–Nay)

Mặc dù có sự bổ sung của các cầu thủ nhập tịch, giấc mơ World Cup vẫn lảng tránh người Trung Quốc.

Triều đại Li Tie (Lý Thiết) & Li Xiaopeng: HLV nội Li Tie lên nắm quyền năm 2020 nhưng bị sa thải vào cuối năm 2021. Người kế nhiệm Li Xiaopeng đã phải hứng chịu thất bại lịch sử 1-3 trước ĐT Việt Nam tại sân Mỹ Đình vào đúng ngày Mùng 1 Tết Nguyên đán 2022. Trận thua này chính thức chấm dứt hy vọng dự World Cup 2022 và gây ra cơn bão chỉ trích chưa từng có tại quê nhà.

Aleksandar Jankovic & Branko Ivankovic: Sau thất bại tại Asian Cup 2023 (không ghi được bàn nào, bị loại từ vòng bảng), Jankovic bị sa thải. HLV Branko Ivankovic lên thay nhưng cũng không thể vực dậy con tàu đắm, đỉnh điểm là trận thua 0-7 trước Nhật Bản tại vòng loại 3 World Cup 2026. Ông bị sa thải vào tháng 6/2025 sau khi đội tuyển bị loại.

Hiện tại: Tính đến đầu năm 2026, Shao Jiayi (Thiệu Giai Nhất) - cựu danh thủ từng thi đấu tại Bundesliga - đã được bổ nhiệm làm HLV trưởng với nhiệm vụ tái thiết đội bóng từ đống đổ nát.

Những đối thủ truyền kiếp

Nhật Bản: Đối thủ lớn nhất về mặt lịch sử và chính trị. Trận chung kết Asian Cup 2004 là đỉnh điểm của sự kình địch này.

Hàn Quốc: Tồn tại hội chứng "Koreaphobia" (Nỗi sợ Hàn Quốc) kéo dài hàng thập kỷ. Từ năm 1978 đến 2010, Trung Quốc không thắng nổi Hàn Quốc trận nào. Phải đến năm 2010, họ mới phá dớp bằng chiến thắng 3-0 tại giải Đông Á.

Hong Kong: Những trận đấu với Hong Kong thường mang nặng màu sắc chính trị và căng thẳng, đặc biệt là các trận hòa 0-0 tại vòng loại World Cup 2018.

Danh hiệu và Thành tích nổi bật

Châu lục (AFC):

AFC Asian Cup: Á quân (1984, 2004); Hạng Ba (1976, 1992).

Asian Games: Huy chương Bạc (1994); Huy chương Đồng (1978, 1998).

Khu vực (EAFF):

EAFF E-1 Football Championship: Vô địch (2005, 2010).

Đại hội Thể thao Viễn Đông: 9 lần Vô địch (Kỷ lục).

Thế giới (FIFA):

Tham dự VCK World Cup: 2002 (Hạng 31/32 chung cuộc).

Hồ sơ đội tuyển