Kể từ khi ra đời vào năm 2002 để thay thế các giải đấu khu vực nhỏ lẻ, Copa Sudamericana đã vươn mình trở thành một đấu trường khốc liệt, mang đến cơ hội vinh quang cho những "gã khổng lồ" lỡ vận cũng như những thế lực mới nổi của bóng đá lục địa này.
| Mốc thời gian | Sự kiện xảy ra |
| 1992 – 1999 | Giai đoạn tồn tại của Copa CONMEBOL, tiền thân trực tiếp nhất của giải đấu. |
| 1998 – 2001 | CONMEBOL tổ chức song song hai giải đấu khu vực là Copa Merconorte và Copa Mercosur. |
| 2002 | Copa Sudamericana chính thức được thành lập nhằm thống nhất các giải đấu phụ tại Nam Mỹ. |
| 2002 | Câu lạc bộ San Lorenzo (Argentina) đánh bại Atlético Nacional để trở thành nhà vô địch đầu tiên. |
| 2003 – 2008 | CONMEBOL mời các đội bóng thuộc khu vực CONCACAF (chủ yếu là Mexico) tham dự giải đấu. |
| 2004 – 2005 | Boca Juniors đi vào lịch sử khi trở thành đội duy nhất bảo vệ thành công chức vô địch trong 2 năm liên tiếp. |
| 2006 | Pachuca đánh bại Colo-Colo, trở thành đội bóng Mexico duy nhất từng vô địch giải đấu. |
| 2011 | Universidad de Chile lên ngôi vô địch với thành tích bất bại (chỉ lọt lưới 2 bàn toàn giải). |
| 2016 | Thảm họa máy bay Chapecoense; đội bóng được trao chức vô địch để vinh danh các nạn nhân. |
| 2019 | Thay đổi thể thức từ hai lượt trận đi-về sang đá một trận chung kết duy nhất tại sân trung lập. |
| 2023 | Áp dụng thể thức mới, bổ sung vòng play-off knockout giữa đội nhì bảng Sudamericana và đội đứng thứ ba vòng bảng Libertadores. |
Tiền thân và bối cảnh ra đời (Trước năm 2002)
Trước khi Copa Sudamericana xuất hiện, bản đồ bóng đá Nam Mỹ ở cấp độ câu lạc bộ ngoài Copa Libertadores vốn rất phân mảnh. Trong thập niên 1990, CONMEBOL duy trì nhiều giải đấu phụ khác nhau nhưng thiếu sự thống nhất về quy mô và uy tín.
Copa CONMEBOL (1992–1999): Đây được coi là tiền thân trực tiếp nhất của Sudamericana, dành cho các đội không đủ điều kiện dự Libertadores. Tuy nhiên, giải đấu này thường bị các đội bóng lớn xem nhẹ.
Copa Merconorte và Copa Mercosur (1998–2001): Để tăng doanh thu bản quyền truyền hình, CONMEBOL chia các câu lạc bộ thành hai khối địa lý: Mercosur (dành cho các đội vùng phía Nam: Brazil, Argentina, Uruguay, Paraguay, Chile) và Merconorte (dành cho các đội phía Bắc: Colombia, Ecuador, Peru, Bolivia, Venezuela và sau đó có cả đại diện từ Mexico, Mỹ).
Sự tồn tại song song của các giải đấu này gây ra sự chồng chéo và thiếu tính cạnh tranh đỉnh cao trên quy mô toàn châu lục.
Năm 2002, CONMEBOL quyết định khai tử các giải đấu này để thành lập một giải đấu duy nhất mang tên Copa Sudamericana, tạo ra một hệ thống phân cấp rõ ràng: Libertadores là số 1 và Sudamericana là số 2 (tương đương với UEFA Champions League và UEFA Europa League tại châu Âu).
Giai đoạn hình thành và sự thống trị của Argentina (2002 – 2009)
Mùa giải đầu tiên của Copa Sudamericana diễn ra vào năm 2002. Ban đầu, giải đấu gặp một số trở ngại khi các câu lạc bộ Brazil không tham dự do xung đột lịch thi đấu với giải quốc nội. Tuy nhiên, điều này không làm giảm đi sự kịch tính của giải đấu.
Dấu ấn San Lorenzo (2002): Đội bóng Argentina San Lorenzo de Almagro đã đi vào lịch sử khi trở thành nhà vô địch đầu tiên sau khi đánh bại Atlético Nacional (Colombia) với tổng tỷ số 4-0 sau hai lượt trận chung kết.
Kỷ nguyên Boca Juniors (2004–2005): Cho đến nay, Boca Juniors vẫn là đội bóng duy nhất bảo vệ thành công chức vô địch trong hai năm liên tiếp (2004 và 2005). Đây là giai đoạn hoàng kim của đội chủ sân La Bombonera dưới sự dẫn dắt của những danh thủ như Juan Román Riquelme và Martín Palermo.
Sự góp mặt của các đội bóng Mexico: Từ năm 2003 đến 2008, CONMEBOL đã mời các đội bóng thuộc CONCACAF (chủ yếu là Mexico) tham dự. Năm 2006 chứng kiến cột mốc lịch sử khi Pachuca đánh bại Colo-Colo để trở thành câu lạc bộ Mexico duy nhất từng lên ngôi tại một giải đấu chính thức của Nam Mỹ.
Sự chuyển mình và bi kịch Chapecoense (2010 – 2018)
Bước sang thập niên 2010, Copa Sudamericana chứng kiến sự trỗi dậy của các câu lạc bộ đến từ Chile, Ecuador và Colombia, phá vỡ thế độc tôn của các đại diện Argentina và Brazil.
Universidad de Chile (2011): Dưới sự dẫn dắt của huấn luyện viên Jorge Sampaoli, đội bóng này đã lên ngôi vô địch với thành tích bất bại, ghi 21 bàn và chỉ để lọt lưới 2 bàn – một trong những màn trình diễn thuyết phục nhất lịch sử giải đấu.
Bi kịch không bao giờ quên (2016): Lịch sử bóng đá thế giới đã rúng động bởi thảm họa máy bay LaMia Chapecoense Flight 2933. Toàn bộ đội hình câu lạc bộ Chapecoense (Brazil) đang trên đường đến Medellin để đá trận chung kết lượt đi với Atlético Nacional thì gặp nạn. 71 người thiệt mạng, chỉ có 6 người sống sót.
Theo đề nghị từ chính đối thủ Atlético Nacional, CONMEBOL đã quyết định trao chức vô địch cho Chapecoense như một nghĩa cử cao đẹp và tôn vinh những người đã khuất.
Kỷ nguyên chung kết một lượt trận và vị thế hiện đại (2019 – Nay)
Năm 2019 đánh dấu một bước ngoặt lớn trong cấu trúc của Copa Sudamericana khi CONMEBOL quyết định thay đổi thể thức trận chung kết từ hai lượt (sân nhà – sân khách) sang một trận duy nhất tại địa điểm trung lập, tương tự như mô hình của UEFA.
Independiente del Valle – Thế lực mới: Đội bóng đến từ Ecuador đã chứng minh mô hình đào tạo trẻ bền vững có thể dẫn đến thành công khi vô địch vào các năm 2019 và 2022.
Trận chung kết năm 2019 tại Asunción (Paraguay) giữa Independiente del Valle và Colón cũng đi vào lịch sử với màn trình diễn âm nhạc bùng nổ của nhóm Los Palmeras, tạo nên một bản sắc văn hóa đặc trưng cho giải đấu.
Chiến dịch "La Gran Conquista" (Đại chinh phục): Đây là khẩu hiệu mới của giải đấu, nhấn mạnh vào hành trình gian khổ của các đội bóng để chạm tay vào vinh quang. Hiện tại, đội vô địch Sudamericana sẽ nhận được một suất trực tiếp tham dự vòng bảng Copa Libertadores mùa sau và tranh siêu cúp Recopa Sudamericana.
Thể thức thi đấu hiện hành
Trải qua nhiều lần điều chỉnh, thể thức hiện tại (áp dụng từ năm 2023) bao gồm các giai đoạn:
Vòng sơ loại: Các đội từ các quốc gia (ngoại trừ Brazil và Argentina) đấu loại trực tiếp trong nước để chọn đại diện vào vòng bảng.
Vòng bảng: 32 đội chia thành 8 bảng. Chỉ có đội nhất bảng mới giành vé vào thẳng vòng 16 đội.
Vòng play-off Knockout: Đội nhì bảng Sudamericana sẽ đối đầu với đội đứng thứ ba tại vòng bảng Copa Libertadores để tranh suất vào vòng 16 đội.
Vòng loại trực tiếp: Diễn ra từ vòng 16 đội, tứ kết, bán kết (hai lượt) và chung kết (một lượt).
Cụ thể:
Vòng Tứ kết và Bán kết (Thể thức lượt đi - lượt về): Các đội sẽ thi đấu theo cặp đã được phân nhánh từ vòng 16 đội (không bốc thăm lại).
Số lượt trận: Thi đấu 2 trận (lượt đi và lượt về) trên sân nhà và sân khách của mỗi đội.
Xác định đội đi tiếp: Đội có tổng tỷ số cao hơn sau hai lượt trận sẽ giành quyền vào vòng sau.
Luật bàn thắng sân khách: Đã bị bãi bỏ. Kể từ năm 2022, CONMEBOL không còn áp dụng ưu tiên bàn thắng sân khách. Nếu sau 180 phút thi đấu chính thức mà tổng tỷ số hòa (ví dụ: 1-1 và 2-2), hai đội sẽ bước vào loạt sút luân lưu ngay lập tức.
Hiệp phụ: Không có hiệp phụ ở vòng Tứ kết và Bán kết. Nếu hòa sau 2 lượt trận, các đội phân định thắng thua bằng sút luân lưu.
Trận Chung kết: Trận chung kết Copa Sudamericana 2026 được tổ chức tại một địa điểm trung lập đã được CONMEBOL lựa chọn từ trước.
Thời gian: Thi đấu duy nhất một trận.
Hiệp phụ: Khác với các vòng trước, nếu trận Chung kết có tỷ số hòa sau 90 phút chính thức, hai đội SẼ THI ĐẤU thêm 2 hiệp phụ (mỗi hiệp 15 phút).
Sút luân lưu: Nếu vẫn hòa sau hiệp phụ, hai đội sẽ đá luân lưu để xác định nhà vô địch.
Những kỷ lục và thông số đáng chú ý
Tính đến hết mùa giải 2025, Copa Sudamericana đã ghi nhận những con số ấn tượng:
Câu lạc bộ vô địch nhiều nhất: Gồm 6 đội cùng sở hữu 2 danh hiệu là Boca Juniors (Argentina), Independiente (Argentina), Athletico Paranaense (Brazil), Independiente del Valle (Ecuador), LDU Quito (Ecuador) và Club Atletico Lanus (Argentina).
Quốc gia thành công nhất: Argentina dẫn đầu với 10 lần vô địch, theo sau là Brazil (5 lần).
Chân sút vĩ đại nhất: Hernán Barcos (Argentina) và Eduardo Vargas (Chile) là những tiền đạo để lại dấu ấn đậm nét nhất trong lịch sử giải đấu về số lượng bàn thắng.
Thông tin giải đấu
| Tiêu chí | Thông tin chi tiết |
| Năm thành lập | 2002 |
| Cơ quan quản lý | CONMEBOL |
| Số đội tham dự | 56 (bao gồm vòng sơ loại) |
| Đội vô địch đầu tiên | San Lorenzo (Argentina) |
| Đội vô địch nhiều nhất | 6 đội (2 lần vô địch) |
| Tiền thân | Copa CONMEBOL, Merconorte, Mercosur |
| Phần thưởng | Cúp vô địch, suất dự Copa Libertadores & Recopa Sudamericana |
| Khẩu hiệu | La Gran Conquista (Đại chinh phục) |
Biểu tượng và giá trị tinh thần
Khác với Copa Libertadores vốn mang nặng tính truyền thống và sự thù địch lâu đời giữa các "đại gia", Copa Sudamericana được xem là giải đấu mang tính "dân chủ" hơn. Đây là nơi các đội bóng nhỏ có ngân sách hạn hẹp nhưng có chiến thuật hợp lý hoàn toàn có thể bước lên bục vinh quang.
Hình ảnh chiếc cúp Sudamericana với thiết kế quả cầu bạc đặt trên đế gỗ gắn huy hiệu các nhà vô địch đã trở thành biểu tượng cho sự khát khao của hàng triệu người hâm mộ khắp Nam Mỹ. Giải đấu không chỉ là bóng đá, mà còn là hành trình kết nối các nền văn hóa đa dạng từ vùng núi cao Andes đến những bãi biển của Brazil.
Kết luận và Tương lai
Copa Sudamericana đang ngày càng chuyên nghiệp hóa trong khâu tổ chức và truyền thông. Với sự gia tăng về tiền thưởng (lên đến hàng triệu USD cho nhà vô địch) và sự cạnh tranh khốc liệt từ vòng play-off với các đội rớt xuống từ Libertadores, giải đấu này đảm bảo được chất lượng chuyên môn cao và sức hút toàn cầu.
Trong tương lai, CONMEBOL định hướng biến trận chung kết Sudamericana thành một lễ hội văn hóa – thể thao kéo dài nhiều ngày, tương tự như cách UEFA tổ chức các trận chung kết tại châu Âu, nhằm nâng tầm thương hiệu bóng đá Nam Mỹ trên bản đồ thế giới.
Nguồn tham khảo: Wikipedia (English), CONMEBOL Official Website, RSSSF, Soccerway.
Bạn đọc quan tâm đến bóng đá Nam Mỹ có thể theo dõi thêm các bài viết như Lịch sử AFA Liga Profesional de Futbol Argentina: Toàn cảnh 135 năm thăng trầm.
