Hội chứng tung hô cá nhân
Trong một môn thể thao mà sức mạnh tập thể quyết định phần lớn thành công như bóng đá, một cá nhân không thể một mình làm nên chiến thắng, mà cũng chẳng thể một mình gây ra thất bại. Thế nhưng, khi Bồ Đào Nha thi đấu, chúng ta chỉ thấy các bình luận viên thao thao bất tuyệt về Ronaldo, còn khi Argentina ra sân, cái tên Messi được lặp đi lặp lại suốt 90 phút. Dĩ nhiên, họ luôn là trung tâm của đội, là người góp mặt trong những tình huống đáng chú ý nhất, nhắc đến là đương nhiên, họ cũng được khán giả quan tâm nhất, phân tích nhiều về họ cũng là phải. Chỉ có điều, từng cử động của họ đều bị soi kỹ, và từng pha bóng tốt của họ đều được khuếch đại thái quá như thể họ đúng là “siêu nhân” theo nghĩa đen, làm gì cũng thành “vĩ đại” vậy.
 |
Chúng ta đều biết một cầu thủ chơi hay hay không phải phụ thuộc khá nhiều vào hoàn cảnh, đội của anh ta có mạnh không, có nhiều đồng đội giỏi không, họ có ăn ý không, đối thủ mạnh hay yếu, may mắn hay đen đủi. Nếu như thông thường một cầu thủ chỉ được ngợi ca đặc biệt nếu là người tỏa sáng rực rỡ, quyết định những trận cầu đinh, thì với các siêu sao hạng nhất, một đường chuyền đẹp trong một trận đấu bình thường cũng được xem là “tuyệt phẩm”, và hễ cứ lập công là thế nào cũng “như một vụ nổ vậy”.
Có lẽ cầu thủ được các bình luận viên VTV ngưỡng mộ nhất là Messi. Người ta sẽ quên nhanh chóng cú hattrick của Shaqiri, nhưng Messi chỉ ghi một bàn vào lưới Iran thôi cũng đủ khiến các bình luận viên phải dành cả chục trang lời nói để khẳng định tầm vóc của anh, bất kể Iran là đội yếu gần nhất World Cup. Hậu vệ Thụy Sĩ bất cẩn mất bóng, Messi lập tức hóa người hùng khi chuyền bóng cho Di Maria, nếu đổi lại Di Maria chuyền và Messi ghi bàn, không khó để biết các bình luận viên sẽ phản ứng thế nào, chưa kể nếu không phải do sai sót ngớ ngẩn đó của đối phương, Messi đã có một trận đấu không thành công cho lắm. Đến khi Higuain ghi bàn duy nhất giúp Argentina loại Bỉ, Messi cũng được nhắc tên như người “phát động” dù đường chuyền trước đó của anh chẳng liên quan gì đến bàn thắng, nếu đường chuyền đó thuộc về người khác, chắc chắn chẳng ai quan tâm.
Nhìn tổng quan hơn, chỉ xét riêng trong World Cup 2014 này, những cầu thủ phải đá ở bảng đấu khó hơn Messi rất nhiều, người ghi bàn nhiều hơn, kiến tạo nhiều hơn Messi cũng có, người đá lùi điều tiết trận đấu càng chẳng thiếu gì. Có những người ở một tập thể kém chất lượng hơn nhưng có phong độ nổi trội hơn, tỏ rõ tầm ảnh hưởng, “một tay gánh vác” hơn như Shaqiri, James Rodriguez, có bao giờ họ được bình luận viên tặng cho những lời có cánh . Messi ghi bàn thì vĩ đại, Messi kiến tạo cũng thiên tài, Messi không ghi bàn không kiến tạo thì là “hi sinh”, Messi phạm lỗi thì là “khôn ngoan”, Messi mất bóng, xử lý không hay thì bình luận viên im lặng.
Hình như vì quá yêu và ngưỡng mộ Messi mà họ muốn cái gì tốt đẹp cũng gắn với anh, sợ rằng nếu không ca tụng triền miên thì sự hoàn mỹ của anh bị sứt mẻ vậy. Đâu cần phải thế, khi mà ai cũng thừa biết Messi ở đẳng cấp nào, anh không cần là “thánh”, anh chỉ là một con người bình thường nhưng quá giỏi mà thôi. Anh có thể là người giỏi nhất hiện nay, nhưng các bình luận viên rõ ràng đã để những nhận xét cảm tính làm thần thánh hóa quá đáng một cầu thủ, một cách ứng xử lệch lạc trên truyền hình, nơi có hàng chục triệu khán giả yêu thích những cầu thủ khác chứ không chỉ Messi.
Tung hô đội bóng
BLV Quang Huy đã có một nhật xét rất hay ở nửa đầu World Cup “đó là những trận đấu của khoảnh khắc”. Ý anh là có những trận đấu cho thấy sự vượt trội về tư duy chiến thuật, năng lực con người, nhưng cũng có những trận đấu giằng dai, đều đều, ngang ngửa, mà phần thắng chỉ được quyết định sau một tình huống ngẫu nhiên nào đó, chẳng có gì là do đẳng cấp hay tài thao lược của huấn luyện viên cả.
 |
Song với nhiều bình luận viên khác, họ luôn chực sẵn một kho từ để mỹ lệ hóa một đội bóng hoặc một chiến lược gia chỉ sau những khoảnh khắc kiểu như vậy. Trong họ luôn có những “định kiến” rằng đội này tấn công hay, đội kia phòng thủ giỏi, đội này siêu việt, đội kia xuất sắc, bất kể những gì diễn ra trước mắt có bảo vệ luận điểm đó hay không. Giả sử trong một ngày tuyển Đức chơi không mấy lấn lướt người Pháp, nhưng họ có bàn mở tỷ số sớm nhờ một pha treo bóng đánh đầu, qua đó chủ động hơn trong phần còn lại. Khi ấy, Joachim Leow lập tức được khen là “cao tay”, tuyển Đức lập tức trở thành biểu tượng hoàn hảo, mọi vị trí đều là hay, là giỏi, tất cả là đẳng cấp, chiến thuật là đỉnh cao.
Đức từ đầu giải tuy ổn định và có lực lượng đồng đều nhất, song nhiều lúc giữa thành công và thất bại của họ chỉ cách nhau mảnh như một sợi chỉ. Họ bị Ghana ghi hai bàn vào lưới trong bối cảnh đối phương còn bỏ lỡ hàng loạt cơ hội phản công nguy hiểm, còn Pháp cũng chỉ hơi kém duyên và sắc bén để tận dụng những thời cơ tạo ra – thứ họ chẳng kém gì Đức. Thứ Pháp không có là bàn thắng sớm để khiến đối thủ phải “đuổi theo” cả trận, mà những pha chơi bóng bổng kiểu của Hummels thì rất “năm ăn năm thua”, trượt thì người ta quên ngay mà trúng thì đổi thay cả trận đấu. Giả sử Pháp may hơn một chút xíu trong những pha dứt điểm và Đức lọt lưới, thậm chí thua, rất có thể lượng câu chữ ngợi khen khổng lổ lại đổ dồn về huấn luyện viên Deschamps cũng như Benzema và đồng đội, dù thế trận, cán cân đôi bên thì có khi chẳng khác gì.
Một cú sút đổi hướng, một chút bay liệng của trái bóng trong lúc ra chân nằm ngoài tính toán của cầu thủ, những pha đánh đầu mà hàng chục quả tạt mới chuẩn được một, nó rất có thể khiến số phận trận đấu rẽ theo hướng khác. Những yếu tố ấy không nằm trong tổng thể của chiến thuật hay đẳng cấp, không phải sản phẩm của đầu óc, của toan tính. Costa Rica thủ chặt, thi đấu quả cảm, nhưng không đến nỗi như các bình luận viên tô vẽ. Nếu Van Persie không vô duyên hơn bình thường, Sneijder không bị cột dọc và xà ngang từ chối, họ chắc chắn phải thua đậm. Chính bản thân Costa Rica cũng phải có khá nhiều may mắn mới vượt qua Hi Lạp ở vòng trước, đối phương dứt điểm dở thì đúng hơn là họ phòng ngự hay . Chữ “nếu” đặt ra dường như hơi vô nghĩa, song phải nói rằng có nhiều thứ lắm hình thành nên một kết quả, chẳng nên vì những “định kiến” mà tung hô xả láng khi mọi thứ đã diễn ra xong, khi “nói gì mà chả được”.
Có thể những phân tích trên là khó tính, chúng ta vốn luôn quá khắt khe với những người làm truyền hình, những người làm dâu trăm họ. Tuy thế, không khó hiểu khi sẽ có những khán giả không thoải mái với cách bình luận “gió chiều nào theo chiều ấy” và thần thánh hóa con người của một số bình luận viên. Với thói quen của những người làm bình luận hiện nay, có lẽ “hội chứng tung hô” vẫn sẽ còn kéo dài như một phần tất yếu của các buổi tường thuật bóng đá.
