Những lời cáo buộc về ma thuật
Trong thế giới bóng đá hiện đại, nơi mà công nghệ VAR và các thông số dữ liệu khoa học thống trị, những câu chuyện về bùa chú hay ma thuật vẫn âm thầm tồn tại như một phần bản sắc đầy bí ẩn của bóng đá Châu Phi.
Tại giải vô địch các quốc gia Châu Phi, ranh giới giữa đức tin tôn giáo và các nghi lễ tâm linh thường trở nên mong manh, tạo nên một bầu không khí đặc biệt mà hiếm giải đấu nào trên thế giới có được.
Mới đây nhất, một vụ việc gây chấn động đã xảy ra sau trận thua của Nigeria trước CHDC Congo tại vòng loại World Cup. Trong cơn phẫn nộ sau thất bại ở loạt sút luân lưu, huấn luyện viên trưởng của Nigeria là ông Eric Chelle đã công khai đổ lỗi cho sức mạnh của giới vô hình.
Ông Chelle khẳng định rằng chiến thắng của đối thủ không hoàn toàn đến từ kỹ năng sút bóng mà là nhờ vào những nghi lễ hắc ám được thực hiện ngay trên sân cỏ.
"Trong suốt loạt sút luân lưu, cầu thủ của Congo đã thực hiện các hành vi làm phép. Anh ta làm điều đó liên tục và mọi lần đều như vậy. Đó là lý do tại sao tôi cảm thấy vô cùng lo lắng sau khi chứng kiến những hành động đó," vị chiến lược gia này chia sẻ đầy bức xúc.
Ông thậm chí còn mô tả lại những cử chỉ tay như đang rảy một loại chất lỏng vô hình vào không trung, một động tác mà ông tin rằng đã ám quẻ các học trò của mình khiến họ sút hỏng. Những lời cáo buộc này, dù có vẻ khó tin đối với khán giả phương Tây, lại là một thực tế thường xuyên xuất hiện trong các câu chuyện bên lề sân cỏ tại lục địa đen.
Khi niềm tin vào phù thủy trở thành "chiến thuật"
Niềm tin vào thế giới vô hình, ma thuật hay các phù thủy từ lâu đã ăn sâu vào tâm thức của nhiều cầu thủ và ban huấn luyện tại Châu Phi. Mục sư Francis J. Botchway, một người dành nhiều năm nghiên cứu về hiện tượng này, đã giải thích rằng người dân ở đây không có sự tách biệt rõ ràng giữa cuộc sống thực tại và thế giới tâm linh.
Theo ông, tư duy phổ biến ở các quốc gia Tây Phi là không có bất cứ điều gì xảy ra một cách tình cờ, và mọi thành công hay thất bại đều có thể được can thiệp bởi các thế lực siêu nhiên.
Ông cho biết: "Dù là đi đá bóng hay ra chiến trận, người ta đều cố gắng khẩn cầu sức mạnh từ các vị thần tối cao. Từ việc đi vào nghĩa địa vào đêm trước trận đấu đến việc vảy nước thánh, tất cả đều nhắm đến một mục đích duy nhất là đạt được thành công bằng mọi giá."
Sự thật về sự hiện diện của các "thầy phù thủy" trong đội bóng đã được Memory Mucherahowa, một tượng đài của bóng đá Zimbabwe, phơi bày một cách trần trụi trong cuốn tự truyện của mình. Ông tiết lộ việc tham vấn các thầy lang truyền thống là hoạt động định kỳ của các đội bóng trước mỗi vòng đấu.
Với tư cách là đội trưởng, Mucherahowa thường là người thực hiện các chỉ dẫn kỳ quái từ thầy phù thủy, dù chính ông cũng hoài nghi về hiệu quả của chúng.
Ông viết: "Đội bóng tin vào bùa chú hơn là khả năng của các cầu thủ. Chúng tôi tin vào việc sử dụng bùa chú tập thể và thậm chí có những thầy phù thủy nằm trong danh sách trả lương chính của câu lạc bộ."
Có những trường hợp bi hài khi một huấn luyện viên bị sa thải chỉ vì thầy phù thủy tin rằng sự hiện diện của người đó đang mang lại vận xui cho đội, hay một cầu thủ bị rạch ngón chân để bôi "thuốc" và bị bắt phải thi đấu trong tình trạng đau đớn tột cùng.
Cái giá đắt về tài chính và sự tha hóa của đức tin
Đằng sau những nghi lễ cầu may là những góc khuất đầy đen tối về sự thao túng và lừa lọc. Nhiều cầu thủ bóng đá đã trở thành nạn nhân của những thầy phù thủy trục lợi, lâm vào cảnh tiền mất tật mang.
Cựu tiền vệ Gilles Yapi Yapo của đội tuyển Bờ Biển Ngà đã dũng cảm chia sẻ về giai đoạn kinh khủng khi anh rơi vào vòng xoáy của một thầy phù thủy tại Pháp. Ban đầu chỉ là những yêu cầu hiến tế động vật nhỏ, nhưng sự tham lam của thầy phù thủy đã khiến Yapi Yapo tiêu tốn tổng cộng hơn 200 nghìn euro.
Đỉnh điểm của sự tàn khốc là khi anh bị đe dọa nếu không tiếp tục nộp tiền, anh sẽ phải hiến tế chính con trai của mình. "Bạn sẽ rơi vào trạng thái giống như một nô lệ và điều đó thực sự có thể gây nên những tổn thương nghiêm trọng," Yapi Yapo nhớ lại khoảnh khắc anh quyết định dừng lại để bảo vệ gia đình và bản thân.
Ngay cả những ngôi sao hàng đầu thi đấu tại Châu Âu như Paul Pogba cũng không thoát khỏi những rắc rối liên quan đến ma thuật. Vụ việc người anh trai Mathias cáo buộc Pogba thuê thầy phù thủy để yểm bùa Kylian Mbappe đã gây bão truyền thông thế giới, dù tiền vệ người Pháp đã quyết liệt phủ nhận.
Những câu chuyện này đã cho thấy sự phức tạp của vấn đề, khi ma thuật không chỉ là một nét văn hóa mà còn trở thành công cụ để tấn công và hạ bệ lẫn nhau. Tuy nhiên, các cầu thủ Châu Phi cũng bày tỏ sự phẫn nộ trước sự kỳ thị của báo giới quốc tế.
Francois Omam-Biyik của Cameroon từng tuyên bố đầy đanh thép sau chiến thắng trước Argentina tại World Cup 1990: "Chúng tôi ghét việc các phóng viên Châu Âu cứ hỏi liệu chúng tôi có ăn thịt khỉ hay có thầy phù thủy không. Chúng tôi là những cầu thủ thực thụ và chúng tôi đã chứng minh điều đó bằng tài năng trên sân cỏ."
Cuộc chiến hình ảnh và sự thất bại của các nghi lễ
Trước những tác động tiêu cực của mê tín dị đoan, các cơ quan quản lý bóng đá Châu Phi đã có những biện pháp cứng rắn nhằm bảo vệ hình ảnh của lục địa đen với thế giới.
Liên đoàn Bóng đá Châu Phi thấu hiểu rằng những hành động như đặt bùa chú trong khung thành hay hiến tế động vật sẽ tạo nên những định kiến lạc hậu, làm ảnh hưởng đến cơ hội đăng cai các giải đấu lớn như World Cup.
Một phát ngôn viên của tổ chức này từng nhấn mạnh vào năm 2002: "Chúng tôi không sẵn lòng nhìn thấy các thầy phù thủy trên sân bóng cũng như không muốn thấy những kẻ ăn thịt người tại các quầy bán hàng."
Sự kiện trợ lý huấn luyện viên đội tuyển Cameroon là Thomas N’Kono bị cảnh sát Mali bắt giữ vì cố tình đặt bùa hộ mệnh lên sân bóng là một minh chứng cho sự quyết liệt này.
Thực tế lịch sử đã chứng minh rằng các nghi lễ tâm linh hiếm khi mang lại kết quả như mong đợi. Hiệp hội Bóng đá Ai Cập từng thực hiện nghi lễ hiến tế bò trước giải đấu năm 2024 để cầu may, nhưng rốt cuộc họ vẫn phải nhận thất bại và bị loại sớm.
Những huấn luyện viên thực tế như cố chiến lược gia Bruno Metsu của Senegal luôn giữ một cái nhìn khách quan và hài hước về vấn đề này.
Khi được hỏi về việc các marabout (thầy tu, thực hiện các nghi lễ và là người trung gian giữa thế giới thực và tâm linh trong đạo Hồi) tác động đến đội bóng, ông trả lời: "Có lẽ chỉ có một hoặc hai cầu thủ nhạy cảm với thế giới vô hình, còn lại họ coi đó như một trò đùa. Nếu ma thuật thực sự hiệu quả, đáng lẽ chúng tôi đã giành chức vô địch Châu Phi và World Cup từ rất lâu rồi."
Đối với mỗi quốc gia, khu vực việc tôn trọng những đức tin, nghi lễ truyền thống là một phần không thể thiếu trong đời sống mọi công dân, các cầu thủ cũng không ngoại lệ, đặc biệt là khi chiến thắng hay thất bại trong bóng đá hoàn toàn có thể được quyết định bằng một khoảnh khắc xuất thần.
Tuy nhiên cần phải giữ tỉnh táo, tránh bị lôi kéo bởi những kẻ muốn lợi dụng tôn giáo và thế giới vô hình để trục lợi cá nhân. Điều này khẳng định một chân lý cuối cùng trong bóng đá: sự chuẩn bị kỹ lưỡng về chiến thuật, thể lực và tinh thần mới là chìa khóa duy nhất dẫn đến vinh quang bền vững.
