Đội tuyển bóng đá quốc gia Cộng hòa Dân chủ Congo (DR Congo), thường được biết đến với biệt danh "Les Léopards" (Những chú Báo gấm), là một trong những đội tuyển giàu truyền thống bậc nhất tại khu vực Trung Phi. Từng làm nên lịch sử khi là đại diện đầu tiên của khu vực Châu Phi cận Sahara tham dự World Cup dưới cái tên Zaire, DR Congo đã trải qua nhiều thăng trầm gắn liền với biến động chính trị của đất nước.
Với hai chức vô địch Châu Phi (AFCON) và những thế hệ cầu thủ tài năng, bóng đá DR Congo luôn giữ một vị thế quan trọng trên bản đồ bóng đá lục địa đen.
| Mốc thời gian | Sự kiện |
| 1919 | Liên đoàn Bóng đá Cộng hòa Dân chủ Congo (FECOFA) được thành lập khi đất nước còn là thuộc địa của Bỉ. |
| 1948 | Thi đấu trận quốc tế đầu tiên dưới tên gọi Congo thuộc Bỉ, thắng Bắc Rhodesia (Zambia) 3–2. |
| 11/04/1963 | Thi đấu trận chính thức đầu tiên với tư cách quốc gia độc lập, thắng Mauritania 6–0. |
| 1968 | Lần đầu tiên vô địch Cúp bóng đá châu Phi (AFCON) sau khi đánh bại Ghana 1–0 ở chung kết. |
| 1974 | Năm hoàng kim: Giành chức vô địch AFCON lần thứ 2 và trở thành đội Châu Phi cận Sahara đầu tiên tham dự World Cup. |
| 1997 | Đất nước đổi tên thành Cộng hòa Dân chủ Congo, đội tuyển cũng đổi tên từ Zaire thành DR Congo. |
| 1998 | Giành hạng Ba tại AFCON sau chiến thắng kịch tính trên chấm luân lưu trước chủ nhà Burkina Faso. |
| 2009 | Lần đầu tiên vô địch giải CHAN (Giải vô địch các quốc gia châu Phi dành cho cầu thủ nội). |
| 2015 | Giành hạng Ba tại AFCON dưới sự dẫn dắt của HLV nội Florent Ibenge. |
| 2016 | Giành chức vô địch CHAN lần thứ 2, khẳng định vị thế đào tạo cầu thủ trong nước. |
Giai đoạn hình thành và những năm đầu (1919–1965)
Liên đoàn Bóng đá Cộng hòa Dân chủ Congo (FECOFA) được thành lập vào năm 1919, khi quốc gia này vẫn chưa giành được độc lập và còn là thuộc địa của Bỉ. Trong giai đoạn sơ khai, đội thi đấu dưới tên gọi Congo thuộc Bỉ (Belgian Congo).
Trận đấu quốc tế đầu tiên của đội diễn ra vào năm 1948, giành chiến thắng 3–2 trước Bắc Rhodesia (nay là Zambia). Sau khi đất nước giành độc lập năm 1960, Liên đoàn bóng đá nước này chính thức gia nhập FIFA vào năm 1962 và trở thành thành viên của Liên đoàn bóng đá Châu Phi (CAF) vào năm 1963.
Trận đấu chính thức đầu tiên dưới tư cách một quốc gia độc lập diễn ra vào ngày 11/4/1963 tại Dakar, Senegal, nơi họ đánh bại Mauritania với tỷ số đậm 6–0. Hai năm sau, vào năm 1965, đội tuyển lần đầu tiên góp mặt tại Cúp các quốc gia châu Phi (AFCON), đánh dấu bước chân đầu tiên vào đấu trường châu lục.
Kỷ nguyên vàng son và tên gọi Zaire (1968–1974)
Giai đoạn cuối thập niên 60 và đầu thập niên 70 được xem là thời kỳ hoàng kim rực rỡ nhất trong lịch sử bóng đá nước này.
Chức vô địch Châu Phi đầu tiên (1968)
Tại AFCON 1968 tổ chức ở Ethiopia, đội tuyển (khi đó gọi là Congo-Kinshasa) đã gây bất ngờ lớn khi đánh bại thế lực bóng đá Ghana với tỷ số 1–0 trong trận chung kết để lần đầu tiên đăng quang ngôi vô địch châu lục. Chiến thắng này tạo đà tâm lý lớn cho sự phát triển bóng đá trong nước. Năm 1969, họ ghi nhận chiến thắng đậm nhất lịch sử khi hủy diệt Zambia 10–1 trên sân nhà.
Cú đúp danh hiệu và kỷ lục của Ndaye Mulamba (1974)
Dưới tên gọi mới là Zaire (được đổi tên vào năm 1971 theo chính sách của Tổng thống Mobutu Sese Seko), đội tuyển bước vào AFCON 1974 tại Ai Cập với sức mạnh vượt trội. Zaire lần lượt đánh bại Guinea, Congo và Mauritius ở vòng bảng. Tại bán kết, họ lội ngược dòng thắng chủ nhà Ai Cập 3–2.
Trong trận chung kết gặp Zambia, hai đội hòa nhau 2–2 sau thời gian thi đấu chính thức và hiệp phụ. Theo quy định thời đó, trận đấu lại được tổ chức hai ngày sau đó. Zaire đã thắng thuyết phục 2–0 để giành chức vô địch châu Phi lần thứ hai. Tiền đạo Ndaye Mulamba đi vào lịch sử khi ghi cả hai bàn trong trận đá lại, nâng tổng số bàn thắng của ông tại giải đấu lên con số 9 – một kỷ lục cá nhân tại AFCON vẫn tồn tại cho đến ngày nay.
World Cup 1974: Cột mốc lịch sử và bi kịch
Năm 1974 không chỉ chứng kiến Zaire thống trị châu Phi mà còn đánh dấu sự kiện lịch sử: Zaire trở thành đội bóng Châu Phi cận Sahara đầu tiên giành vé tham dự vòng chung kết FIFA World Cup. Họ đã vượt qua Morocco với tỷ số 3–0 trong trận quyết định tại Kinshasa để đến Tây Đức.
Tuy nhiên, kỳ World Cup đầu tiên và duy nhất tính đến nay của họ đã trở thành một kỷ niệm buồn. Zaire thua cả ba trận vòng bảng, không ghi được bàn nào và để thủng lưới 14 lần:
* Thua Scotland 0–2.
* Thua Nam Tư 0–9 (một trong những trận thua đậm nhất lịch sử World Cup).
* Thua Brazil 0–3.
Sự cố Mwepu Ilunga
Khoảnh khắc đáng nhớ nhất nhưng cũng gây tranh cãi nhất diễn ra trong trận gặp Brazil. Khi Brazil chuẩn bị thực hiện quả đá phạt trực tiếp, hậu vệ Mwepu Ilunga bất ngờ lao ra khỏi hàng rào và đá quả bóng đi xa trước khi cầu thủ Brazil kịp chạm bóng. Trọng tài phạt thẻ vàng cho Ilunga.
Truyền thông phương Tây thời điểm đó chế giễu đây là sự "ngây thơ" và thiếu hiểu biết luật của bóng đá châu Phi. Tuy nhiên, sau này Ilunga tiết lộ rằng ông hoàn toàn hiểu luật.
Hành động đó là một sự phản kháng, thậm chí là cố tình tìm thẻ đỏ, để phản đối giới chức lãnh đạo Zaire, những người được cho là đã biển thủ tiền lương và thưởng của cầu thủ ngay trong giải đấu.
Giai đoạn khủng hoảng và tái thiết (1976–2000)
Sau vinh quang năm 1974, bóng đá Zaire rơi vào suy thoái. Họ bị loại ngay vòng bảng AFCON 1976 và sau đó không vượt qua vòng loại giải đấu này từ năm 1978 đến 1986. Tại các kỳ World Cup, Zaire cũng không thể tái lập thành tích giành vé tham dự.
Năm 1997, khi đất nước đổi tên thành Cộng hòa Dân chủ Congo, đội tuyển quốc gia cũng được đổi biệt danh thành "Simba" (nhưng sau này quay lại với tên "Les Leopards").
Dấu ấn đáng kể nhất trong giai đoạn này là tại AFCON 1998. Dưới sự dẫn dắt của HLV Louis Watunda, DR Congo bất ngờ giành hạng Ba chung cuộc. Trận tranh hạng Ba với chủ nhà Burkina Faso diễn ra kịch tính khi họ gỡ hòa 4–4 sau khi bị dẫn trước, và thắng 4–1 trên chấm luân lưu.
Kỷ nguyên hiện đại: Thành công tại CHAN và sự trỗi dậy
Bước sang thế kỷ 21, DR Congo tiếp tục nỗ lực tìm lại vị thế.
Thống trị giải đấu quốc nội châu lục - CAF African Nations Championship (CHAN)
Dù gặp khó khăn ở cấp độ đội tuyển quốc gia chính thức (với các cầu thủ thi đấu tại châu Âu), DR Congo lại rất mạnh ở giải vô địch các quốc gia châu Phi (CHAN) – giải đấu chỉ dành cho cầu thủ đang thi đấu trong nước. Họ vô địch CHAN lần đầu tiên năm 2009 và lần thứ hai năm 2016, khẳng định chất lượng đào tạo và giải vô địch quốc gia của mình.
Thời kỳ Florent Ibenge (2014–2019)
Dưới sự dẫn dắt của HLV nội Florent Ibenge, DR Congo đã có sự tiến bộ vượt bậc. Tại AFCON 2015, đội tuyển giành hạng Ba chung cuộc sau khi đánh bại Guinea Xích Đạo trên chấm luân lưu.
Tại vòng loại World Cup 2018, DR Congo đã tiến rất gần đến tấm vé đi Nga. Nằm cùng bảng với Tunisia, Libya và Guinea, họ thi đấu xuất sắc nhưng cuối cùng lỡ hẹn đáng tiếc khi chỉ kém đội đầu bảng Tunisia đúng 1 điểm.
Sân vận động Stade des Martyrs
Sân nhà chính thức của đội tuyển là Stade des Martyrs (Sân vận động các Thánh tử đạo) tại thủ đô Kinshasa.
Lịch sử xây dựng: Sân được xây dựng từ năm 1988 đến 1993 với sự hỗ trợ của Trung Quốc, thay thế cho sân cũ Stade Tata Raphael. Ban đầu sân có tên là Stade Kamanyola để kỷ niệm một chiến thắng quân sự của chế độ Mobutu. Năm 1997, sân được đổi tên thành Stade des Martyrs de la Pentecote để tưởng niệm 4 vị bộ trưởng bị treo cổ tại địa điểm này vào năm 1966.
Sức chứa và kiến trúc: Với sức chứa 80.000 chỗ ngồi, đây là một trong những sân vận động lớn nhất châu Phi. Sân được xem là "chảo lửa" với bầu không khí cuồng nhiệt nhưng cũng từng chứng kiến nhiều sự cố đau lòng do chen lấn và quá tải khán giả.
Cải tạo: Sân đã trải qua nhiều đợt cải tạo (2008, 2020-2023) để đáp ứng tiêu chuẩn của FIFA và CAF, bao gồm việc lắp đặt mặt cỏ nhân tạo mới và nâng cấp hệ thống chiếu sáng, phòng thay đồ.
Thống kê và Cầu thủ biểu tượng
Danh hiệu chính:
Vô địch Châu Phi (AFCON): 2 lần (1968, 1974)
Vô địch CHAN (Giải cho cầu thủ nội): 2 lần (2009, 2016)
Các cầu thủ nắm giữ kỷ lục (Tính đến 2025):
Ra sân nhiều nhất: Chancel Mbemba (101 lần). Trung vệ này là trụ cột hàng thủ suốt hơn một thập kỷ, từng thi đấu cho Porto, Newcastle và Marseille.
Ghi bàn nhiều nhất: Dieumerci Mbokani (22 bàn). Tiền đạo có biệt danh "Dieu" (Chúa) là chân sút khét tiếng tại giải Bỉ và từng thi đấu tại Ngoại hạng Anh.
Bên cạnh đó, lịch sử DR Congo còn ghi nhận những cái tên nổi bật khác như Cedric Bakambu, Yannick Bolasie, Tresor Mputu (huyền thoại của giải quốc nội) và Robert Kidiaba – thủ môn nổi tiếng với điệu nhảy ăn mừng "bum-bum" độc đáo.
Thông tin tổng quan về tuyển CHDC Congo
| Liên đoàn quản lý | Liên đoàn Bóng đá Cộng hòa Dân chủ Congo (FECOFA) |
| Biệt danh | Les Leopards (Những chú Báo gấm) |
| Mã FIFA | COD |
| Sân nhà chính thức | Sân vận động Stade des Martyrs (80.000 chỗ ngồi) |
| Huấn luyện viên | Sebastien Desabre (Hiện tại) |
| Cầu thủ ra sân nhiều nhất | Chancel Mbemba (101 lần) |
| Cầu thủ ghi bàn nhiều nhất | Dieumerci Mbokani (22 bàn) |
| Thành tích nổi bật | Vô địch AFCON (1968, 1974); Vô địch CHAN (2009, 2016) |
| Trận đấu quốc tế đầu tiên | Belgian Congo 3–2 Northern Rhodesia (1948) |
Từ những ngày đầu là thuộc địa Bỉ, qua giai đoạn hoàng kim dưới tên Zaire, đến những biến động chính trị và sự hồi sinh trong kỷ nguyên hiện đại, lịch sử đội tuyển Cộng hòa Dân chủ Congo là một bản hùng ca đầy màu sắc. Dù chưa thể trở lại đấu trường World Cup kể từ năm 1974, nhưng với nguồn nhân lực dồi dào từ cả giải quốc nội lẫn các cầu thủ gốc Congo tại châu Âu, "Những chú Báo gấm" vẫn luôn là một đối thủ đáng gờm và là niềm tự hào của bóng đá Trung Phi.
Nếu muốn tìm hiểu hơn về Cúp bóng đá châu Phi, độc giả có thể tham khảo bài viết: Lịch sử Cúp Bóng đá châu Phi (AFCON): Hành trình hơn sáu thập kỷ thống nhất lục địa đen.
