Trải qua hơn một thế kỷ hình thành và phát triển, Coupe de France đã chứng kiến vô số cột mốc đáng nhớ, từ những ngày đầu trong khói lửa chiến tranh đến kỷ nguyên thống trị của các thế lực bóng đá hiện đại như Paris Saint-Germain. Dưới đây là những dấu ấn lịch sử quan trọng nhất định hình nên giải đấu danh giá này.
| Mốc thời gian | Sự kiện |
| 15/01/1917 | Giải đấu chính thức được thành lập với tên gọi Coupe Charles Simon. |
| 05/05/1918 | Trận chung kết đầu tiên diễn ra; Olympique de Pantin trở thành nhà vô địch lịch sử. |
| 1921 – 1923 | Red Star Olympique lập kỷ lục vô địch 3 năm liên tiếp. |
| 1927 | Bắt đầu truyền thống Tổng thống Pháp tham dự và trao cúp cho đội chiến thắng. |
| 1945 – 1948 | Lille OSC thống trị giải đấu hậu Thế chiến II với 3 chức vô địch trong 4 năm. |
| 1962 – 1977 | Kỷ nguyên vàng của AS Saint-Étienne với 6 lần đăng quang ngôi vô địch. |
| 05/05/1992 | Thảm họa sập khán đài Furiani khiến giải đấu bị hủy bỏ, không có nhà vô địch. |
| 1998 | Trận chung kết bắt đầu được tổ chức thường niên tại sân vận động Stade de France. |
| 2000 | Câu lạc bộ nghiệp dư Calais RUFC lọt vào chung kết, trở thành biểu tượng "David đấu Goliath". |
| 2015 – 2018 | Paris Saint-Germain (PSG) phá vỡ kỷ lục với chuỗi 4 năm vô địch liên tiếp. |
| 2025 | PSG giành chức vô địch, nâng tổng số danh hiệu lên 16, giữ kỷ lục câu lạc bộ giàu thành tích nhất. |
1.BỐI CẢNH RA ĐỜI VÀ NHỮNG NĂM THÁNG ĐẦU TIÊN (1917 – 1945)
1.1. Ra đời trong khói lửa Thế chiến
Ý tưởng về một giải đấu cúp quốc gia tại Pháp được hình thành trong bối cảnh đặc biệt bi tráng: Thế chiến thứ nhất đang diễn ra ác liệt. Henri Delaunay, Tổng thư ký của Ủy ban Liên dâu minh Thể thao Pháp (tiền thân của FFF), muốn tạo ra một sân chơi để duy trì tinh thần thể thao và sự đoàn kết quốc gia giữa lúc đất nước bị chia cắt bởi chiến tranh.
Giải đấu chính thức được thành lập vào ngày 15 tháng 1 năm 1917. Chiếc cúp vô địch được đặt tên là Coupe Charles Simon để tưởng nhớ Charles Simon, người sáng lập Ủy ban Liên đồng minh Thể thao, đã hy sinh trên mặt trận vào năm 1915.
1.2. Mùa giải đầu tiên và nhà vô địch lịch sử
Mùa giải đầu tiên (1917–1918) diễn ra với sự tham gia của 48 câu lạc bộ. Điều này là một nỗ lực phi thường trong thời chiến. Trận chung kết đầu tiên được tổ chức vào ngày 5 tháng 5 năm 1918 tại sân vận động đường Olivier-de-Serres ở Paris.
Câu lạc bộ Olympique de Pantin đã đánh bại FC Lyon với tỷ số 3-0 để trở thành nhà vô địch đầu tiên trong lịch sử. Đội trưởng của Pantin lúc đó phải xin phép chỉ huy quân đội rời chiến hào để về tham dự trận chung kết, một chi tiết khắc họa rõ nét bối cảnh lịch sử của giải đấu.
1.3. Sự thống trị của Red Star và Olympique de Marseille (OM)
Trong thập niên 1920, giải đấu chứng kiến sự thống trị của Red Star Olympique (nay là Red Star FC). Đội bóng được thành lập bởi Jules Rimet đã giành cú hat-trick vô địch liên tiếp từ năm 1921 đến 1923, một kỷ lục phải mất nhiều thập kỷ sau mới có đội cân bằng được.
Năm 1924 đánh dấu sự trỗi dậy của Olympique de Marseille (OM) khi họ giành chức vô địch đầu tiên, mở ra kỷ nguyên trở thành một trong những đội bóng giàu truyền thống nhất giải đấu. Đây cũng là giai đoạn bóng đá Pháp bắt đầu chuyển mình từ nghiệp dư sang bán chuyên nghiệp, và Coupe de France là thước đo uy tín nhất cho sức mạnh của các CLB.
2. THỜI KỲ HẬU CHIẾN VÀ SỰ TRỖI DẬY CỦA CÁC THẾ LỰC MỚI (1945 – 1960)
2.1. Lille OSC và cỗ máy chiến thắng
Sau Thế chiến thứ hai, bóng đá Pháp được tái cấu trúc. Lille OSC nổi lên như một thế lực không thể ngăn cản. Từ năm 1945 đến 1948, Lille lọt vào 4 trận chung kết liên tiếp và giành chiến thắng 3 lần (1946, 1947, 1948), tái lập kỷ lục vô địch 3 năm liền của Red Star. Đội hình Lille thời bấy giờ được xem là hình mẫu của sự hiệu quả và kỷ luật chiến thuật.
2.2. Sự kiện OGC Nice và kỷ nguyên Vàng của Stade de Reims
Thập niên 1950 chứng kiến sự trỗi dậy của OGC Nice với các chức vô địch năm 1952 và 1954. Tuy nhiên, cái tên nổi bật nhất giai đoạn này là Stade de Reims.
Reims không chỉ mạnh ở giải vô địch quốc gia hay Cúp C1 châu Âu mà còn khẳng định vị thế tại Coupe de France với chức vô địch năm 1950 và 1958. Đây là thời kỳ bóng đá Pháp sản sinh ra những ngôi sao tấn công trứ danh như Raymond Kopa và Just Fontaine, những người đã nâng tầm chất lượng chuyên môn của các trận chung kết Cúp Quốc gia.
2.3. Truyền thống Tổng thống
Một nét văn hóa đặc trưng của Coupe de France được củng cố trong giai đoạn này: Tổng thống nước Cộng hòa Pháp luôn tham dự trận chung kết và trao cúp cho đội trưởng đội chiến thắng. Truyền thống này bắt đầu từ năm 1927 bởi Tổng thống Gaston Doumergue và được duy trì nghiêm ngặt, biến trận chung kết thành một sự kiện mang tầm vóc quốc gia.
3. KỶ NGUYÊN "LES VERTS" VÀ SỰ CHUYÊN NGHIỆP HÓA (1960 – 1980)
3.1. Đế chế Saint-Etienne (ASSE)
Thập niên 1960 và 1970 là sân khấu riêng của AS Saint-Étienne. Dưới sự dẫn dắt của những huấn luyện viên huyền thoại và lứa cầu thủ tài năng như Michel Platini (giai đoạn sau), "Quỷ xanh" (Les Verts) đã thống trị bóng đá Pháp.
Họ giành được 6 chức vô địch Coupe de France trong giai đoạn 1962–1977. Đáng nhớ nhất là cú đúp danh hiệu (Vô địch quốc gia và Cúp Quốc gia) vào các năm 1968, 1970, 1974 và 1975. Saint-Étienne đã biến Coupe de France thành một phần trong bộ sưu tập danh hiệu đồ sộ của mình, thiết lập tiêu chuẩn cho bóng đá chuyên nghiệp hiện đại tại Pháp.
3.2. Cột mốc 1979: Nantes và lối chơi hoa mỹ
Năm 1979, FC Nantes giành chức vô địch sau khi đánh bại Auxerre trong trận chung kết. Đây là cột mốc quan trọng tôn vinh "Jeu à la Nantaise" (Lối chơi kiểu Nantes) – một phong cách bóng đá tập thể, ban bật nhanh và kỹ thuật, đối lập với sự thể lực hóa đang diễn ra ở châu Âu. Chiến thắng này khẳng định rằng Coupe de France là nơi tôn vinh mọi trường phái bóng đá.
4. BI KỊCH FURIANI VÀ NHỮNG THAY ĐỔI HIỆN ĐẠI (1980 – 2000)
4.1. Sự trỗi dậy của Bordeaux và Marseille
Những năm 1980 chứng kiến sự cạnh tranh khốc liệt giữa Girondins de Bordeaux và Olympique de Marseille. Bordeaux dưới thời chủ tịch Claude Bez và Marseille dưới thời Bernard Tapie đã biến Coupe de France thành chiến trường để khẳng định quyền lực. Đặc biệt, Marseille với Jean-Pierre Papin đã giành cú đúp danh hiệu năm 1989 sau trận chung kết kịch tính với Monaco (thắng 4-3).
4.2. Bi kịch Furiani (1992) – Vết thương không thể lành
Lịch sử Coupe de France có một nốt trầm bi thảm không thể quên: Thảm họa Furiani.
Ngày 5 tháng 5 năm 1992, trước trận bán kết giữa SC Bastia và Olympique de Marseille tại sân vận động Armand-Cesari (Furiani) ở Corsica, một khán đài tạm được dựng lên vội vã để tăng sức chứa đã bị sập. Hậu quả vô cùng thảm khốc: 18 người chết và hơn 2.300 người bị thương.
Liên đoàn bóng đá Pháp đã quyết định hủy bỏ mùa giải năm đó. Không có trận chung kết nào được tổ chức, và chiếc cúp không có chủ. Đây là lần duy nhất trong lịch sử thời bình (không tính Thế chiến), Coupe de France không tìm được nhà vô địch. Sự kiện này dẫn đến những quy định ngặt nghèo hơn về an toàn sân bãi sau này.
4.3. Phép màu Calais (2000) – Đỉnh cao của "Sự lãng mạn"
Năm 2000 đánh dấu một sự kiện chấn động thế giới bóng đá, định hình nên bản sắc "David đấu Goliath" của giải đấu. Calais RUFC, một đội bóng nghiệp dư gồm giáo viên, công nhân bến cảng và nhân viên văn phòng, đã đi một mạch đến trận chung kết tại Stade de France.
Dù thất bại sát nút 1-2 trước FC Nantes bởi một quả phạt đền tranh cãi ở phút cuối, Calais đã trở thành huyền thoại. Hình ảnh đội trưởng Mickael Landreau của Nantes mời đội trưởng Reginald Becque của Calais cùng nâng cao chiếc cúp vô địch đã trở thành biểu tượng bất tử của tinh thần thể thao (Fair-play) và sự tôn trọng trong bóng đá Pháp.
5. THẾ KỶ 21: SỰ THỐNG TRỊ CỦA PSG VÀ NHỮNG "CẬU BÉ TÍ HON" (2000 – NAY)
5.1. Kỷ nguyên Paris Saint-Germain (PSG)
Kể từ khi được quỹ đầu tư QSI (Qatar Sports Investments) tiếp quản vào năm 2011, Paris Saint-Germain đã biến Coupe de France thành sân chơi riêng. Với nguồn lực tài chính vượt trội và dàn siêu sao thế giới (Ibrahimovic, Cavani, Neymar, Mbappe), PSG đã phá vỡ mọi kỷ lục.
Họ có chuỗi vô địch liên tiếp 4 năm (2015–2018) và vượt qua Marseille để trở thành câu lạc bộ giàu thành tích nhất lịch sử giải đấu. sau trận chung kết mùa giải 2024/2025, PSG đã sở hữu 16 danh hiệu Coupe de France.
5.2. Những câu chuyện cổ tích hiện đại (Les Petits Poucets)
Dù PSG thống trị, sức hấp dẫn của Coupe de France vẫn đến từ các đội bóng nhỏ (được gọi là Les Petits Poucets - Những cậu bé Tí hon).
US Quevilly (2012): Một đội bóng hạng Ba (National) đã đánh bại Marseille và Rennes để vào chung kết, chỉ chịu thua Lyon 0-1.
Les Herbiers VF (2018): Một đội bóng đang vật lộn trụ hạng ở giải hạng Ba đã lọt vào chung kết gặp gỡ gã khổng lồ PSG. Dù thua 0-2, họ đã được PSG tôn vinh bằng cách lập lại hành động đẹp năm 2000: mời đội trưởng Les Herbiers cùng nâng cúp.
GFA Rumilly-Vallières (2021): Đội bóng hạng Tư lọt vào tới bán kết.
5.3. Chiến thắng của Toulouse (2023)
Năm 2023 chứng kiến một chiến thắng đậm đà và bất ngờ khi Toulouse FC đánh bại Nantes (đương kim vô địch lúc đó) với tỷ số 5-1 trong trận chung kết. Đây là minh chứng cho thấy sự cạnh tranh tại giải đấu vẫn rất cao và bất ngờ có thể xảy ra ở bất kỳ mùa giải nào.
6. ĐẶC TRƯNG ĐỘC ĐÁO CỦA COUPE DE FRANCE
6.1. Thể thức mở rộng toàn cầu
Coupe de France là giải đấu duy nhất trên thế giới cho phép các đội bóng từ các lãnh thổ hải ngoại (Outre-Mer) tham dự cùng hệ thống với các đội ở lục địa già. Các đội bóng từ Guadeloupe, Guyane, Martinique, Mayotte, New Caledonia, Tahiti, và Réunion đều tham gia vòng loại. Nếu lọt vào vòng 7, họ sẽ bay đến Pháp hoặc các đội Pháp sẽ bay đến lãnh thổ hải ngoại để thi đấu. Điều này tạo nên tính đa dạng văn hóa độc nhất vô nhị.
6.2. Hệ thống phân cấp và trang phục
Quy mô khổng lồ: Với hơn 7.000 đội tham dự, vòng loại bắt đầu từ cấp độ địa phương thấp nhất (cấp quận/huyện).
Sự tham gia của các ông lớn: Các đội Ligue 1 bắt đầu tham gia từ Vòng 64 đội (Vòng 1/32). Đây thường là vòng đấu xảy ra nhiều cú sốc nhất.
Áo đấu truyền thống: Cho đến những vòng đấu gần cuối, các đội bóng buộc phải mặc áo đấu do ban tổ chức cung cấp với số áo từ 1 đến 11 cho đội hình xuất phát (không mang tên cầu thủ ở các vòng đầu). Dù quy định này đang dần được nới lỏng để phù hợp với thương mại hóa, nó vẫn là một nét hoài cổ đặc trưng.
7. CÁC SÂN VẬN ĐỘNG TỔ CHỨC TRẬN CHUNG KẾT
Địa điểm tổ chức chung kết Coupe de France thay đổi theo lịch sử phát triển của hạ tầng bóng đá Pháp:
Stade de la Rue Olivier-de-Serres & Parc des Princes (cũ): Giai đoạn sơ khai.
Stade Olympique Yves-du-Manoir (Colombes): Nơi tổ chức chính từ năm 1924 đến 1971. Đây là thánh địa lịch sử của bóng đá Pháp trước kỷ nguyên hiện đại.
Parc des Princes (Công viên các Hoàng tử - Mới): Từ năm 1972 đến 1997. Nơi chứng kiến những trận chung kết rực lửa của Saint-Etienne, Marseille và PSG.
Stade de France (Saint-Denis): Từ năm 1998 đến nay. Với sức chứa hơn 80.000 chỗ ngồi, đây là sân khấu hoành tráng xứng tầm cho trận đấu quan trọng nhất mùa giải. (Năm 2024, do công tác chuẩn bị Olympic Paris, trận chung kết được tổ chức tạm thời tại Sân Pierre-Mauroy ở Lille).
8. KỶ LỤC VÀ THỐNG KÊ (CẬP NHẬT ĐẾN 2024)
8.1. Câu lạc bộ vô địch nhiều nhất
Paris Saint-Germain: 16 lần (1982, 1983, 1993, 1995, 1998, 2004, 2006, 2010, 2015, 2016, 2017, 2018, 2020, 2021, 2024, 2025)
Olympique de Marseille: 10 lần
AS Saint-Etienne: 6 lần
Lille OSC: 6 lần
S Monaco: 5 lần
RC Paris: 5 lần
Olympique Lyonnais: 5 lần
Red Star: 5 lần
8.2. Kỷ lục cá nhân
Cầu thủ vô địch nhiều nhất: Trung vệ Marquinhos (PSG) - 7 lần.
Cầu thủ ghi bàn nhiều nhất trong một mùa giải: 10 bàn (nhiều cầu thủ từng đạt được trong quá khứ).
Huấn luyện viên vô địch nhiều nhất: Guy Roux (AJ Auxerre) và Andre Villas-Boas (mặc dù Guy Roux là người nắm giữ kỷ lục với 4 lần dẫn dắt Auxerre vô địch vào các năm 1994, 1996, 2003, 2005).
9. HIỆN TẠI VÀ ĐỊNH HƯỚNG TƯƠNG LAI
Bước sang giữa thập niên 2020, Coupe de France vẫn giữ vững vị thế là giải đấu hấp dẫn bậc nhất nước Pháp, thậm chí đôi khi còn kịch tính hơn Ligue 1 (nơi PSG thường xuyên thống trị).
Liên đoàn bóng đá Pháp (FFF) đang nỗ lực hiện đại hóa giải đấu thông qua việc:
Tăng tiền thưởng: Hỗ trợ tài chính tốt hơn cho các đội bóng nghiệp dư lọt vào sâu.
Công nghệ VAR: Áp dụng công nghệ hỗ trợ trọng tài từ các vòng đấu sớm hơn để đảm bảo công bằng.
Quảng bá quốc tế: Đưa bản quyền truyền hình Coupe de France đến nhiều quốc gia hơn, đặc biệt là châu Á và Bắc Mỹ.
Dù bóng đá có thương mại hóa đến đâu, Coupe de France vẫn cam kết giữ gìn bản sắc "Cúp của mọi người". Chừng nào những đội bóng hạng 6 vẫn có cơ hội đối đầu với nhà vô địch thế giới trên cùng một mặt sân, chừng đó "Phép màu Cúp Quốc gia" (La Magie de la Coupe) vẫn còn sống mãi.
Nếu muốn tìm hiểu thêm về Ligue 1, độc giả có thể tham khảo qua bài viết: Lịch sử Ligue 1: Hành trình từ bình minh chuyên nghiệp đến kỷ nguyên siêu sao.
