Lịch sử CLB Espanyol: Từ cội nguồn bản địa đến kỷ nguyên Velocity Sports Partners

Reial Club Deportiu Espanyol de Barcelona (RCD Espanyol) là một trong những câu lạc bộ thể thao có lịch sử lâu đời và giàu truyền thống nhất tại Tây Ban Nha.

Được thành lập vào năm 1900, câu lạc bộ không chỉ là một CLB bóng đá thuần túy mà còn mang trong mình những giá trị về văn hóa, chính trị và xã hội đặc thù của vùng Catalonia và thành phố Barcelona. Trải qua hơn 125 năm tồn tại, Espanyol đã định hình vị thế của mình như một đối trọng bền bỉ trong làng bóng đá Tây Ban Nha, sở hữu 4 chức vô địch Copa del Rey và hai lần lọt vào trận chung kết UEFA Cup.

Giai đoạn sơ khai và việc thiết lập bản sắc (1900–1912)

Câu lạc bộ được thành lập vào ngày 28 tháng 10 năm 1900 bởi Ángel Rodríguez Ruiz, một sinh viên kỹ thuật tại Đại học Barcelona. Ban đầu, tổ chức này có tên gọi là Sociedad Espanola de Football.

Điểm khác biệt lớn nhất của Espanyol so với các câu lạc bộ bóng đá sơ khai khác tại Barcelona thời bấy giờ (như FC Barcelona vốn có sự liên kết chặt chẽ với giới ngoại kiều Anh và Trung Âu) là định hướng tập trung vào các cổ động viên và cầu thủ bản địa Tây Ban Nha.

Vào năm 1901, câu lạc bộ đổi tên thành Club Espanol de Futbol. Đến năm 1906, do khó khăn về tài chính và nhân sự khi nhiều cầu thủ là sinh viên phải rời Catalonia để tiếp tục học tập, câu lạc bộ tạm ngừng hoạt động.

Phần lớn các thành viên còn lại đã gia nhập X Sporting Club, một đội bóng đã giành chức vô địch Catalan ba lần liên tiếp từ năm 1905 đến 1908.

Cuối năm 1908, sau khi các thành viên cũ trở lại, X Sporting Club sáp nhập với Spanish Jiu-Jitsu Club để tái thiết lập câu lạc bộ dưới tên gọi Club Deportivo Espanol.

Năm 1910, đội bóng chính thức chọn màu áo sọc xanh - trắng làm trang phục truyền thống. Màu sắc này được lựa chọn để tri ân Đô đốc Roger de Lluria, một nhân vật lịch sử quan trọng của vương triều Aragon trong thời kỳ Trung cổ. Năm 1912, Vua Alfonso XIII đã ban đặc quyền sử dụng tước hiệu "Real" (Hoàng gia), từ đó tên gọi Real Club Deportivo Espanol chính thức ra đời cùng với hình ảnh vương miện trên logo câu lạc bộ.

Sự phát triển trong bối cảnh chính trị biến động (1912–1940)

Trong những thập kỷ đầu tiên, Espanyol khẳng định vị thế là một thế lực tại vùng Catalonia với việc giành nhiều chức vô địch Campionat de Catalunya (vào các năm 1903, 1912, 1915, 1918). Đội bóng cũng bắt đầu gây tiếng vang ở cấp độ quốc gia khi lọt vào chung kết Copa del Rey năm 1911 và 1915 nhưng đều thất bại trước Athletic Bilbao.

Năm 1928, Espanyol trở thành một trong những thành viên sáng lập của La Liga, giải đấu hạng cao nhất Tây Ban Nha. Chỉ một năm sau, vào năm 1929, câu lạc bộ giành chức vô địch Copa del Rey đầu tiên sau khi đánh bại Real Madrid trong trận chung kết. Đây là cột mốc quan trọng xác lập vị thế của Espanyol trên bản đồ bóng đá quốc gia.

Khi nền Đệ nhị Cộng hòa Tây Ban Nha được thiết lập vào năm 1931, việc sử dụng các biểu tượng hoàng gia bị cấm. Câu lạc bộ đã đổi tên thành Club Esportiu Espanyol để phù hợp với bối cảnh chính trị mới và sử dụng ngôn ngữ Catalan. Tuy nhiên, sau khi Nội chiến Tây Ban Nha kết thúc và chế độ Francisco Franco lên nắm quyền, tên gọi cũ mang tính chất "Tây Ban Nha" và tước hiệu Hoàng gia đã được khôi phục.

Thời kỳ ổn định và sự xuất hiện của các huyền thoại (1940–1980)

Sau cuộc nội chiến, Espanyol bước vào giai đoạn ổn định dài hạn tại La Liga. Năm 1940, câu lạc bộ giành chức vô địch Copa del Rey lần thứ hai. Thập niên 1950 chứng kiến sự hiện diện của thủ môn huyền thoại Ricardo Zamora, người không chỉ thi đấu mà còn dẫn dắt đội bóng trên cương vị huấn luyện viên. Dưới thời Zamora, Espanyol duy trì vị trí trong nhóm giữa và trên của bảng xếp hạng La Liga.

Năm 1951, câu lạc bộ ghi dấu ấn lịch sử với chiến thắng 6-0 trước đối thủ cùng thành phố FC Barcelona, đây cho đến nay vẫn là trận thắng đậm nhất trong các trận Derby Barcelona.

Trong giai đoạn 1960-1970, Espanyol duy trì sự hiện diện liên tục tại giải đấu cao nhất, dù có một số lần phải xuống hạng nhưng đều nhanh chóng trở lại ngay mùa giải sau đó. Các cầu thủ nổi bật như Tamudo hay Maranon bắt đầu xây dựng nền tảng cho những kỷ lục về số lần ra sân và bàn thắng trong những giai đoạn sau này.

Bước ra đấu trường châu Âu và cuộc chuyển đổi mô hình (1980–1997)

Dưới sự dẫn dắt của huấn luyện viên Javier Clemente, Espanyol đã trải qua một trong những mùa giải đáng nhớ nhất vào năm 1987-1988. Đội bóng kết thúc ở vị trí thứ ba tại La Liga và tiến sâu vào UEFA Cup.

Trên hành trình tiến tới trận chung kết, họ đã đánh bại những đối thủ mạnh như AC Milan và Inter Milan. Trong trận chung kết lượt đi, Espanyol thắng Bayer Leverkusen 3-0 tại Barcelona. Tuy nhiên, ở trận lượt về, họ để thua lại với tỉ số tương tự và thất bại trên chấm phạt đền.

Thập niên 1990 đánh dấu những thay đổi lớn về mặt cấu trúc. Theo quy định mới của luật thể thao Tây Ban Nha, câu lạc bộ chuyển đổi mô hình sở hữu thành Sociedad Anónima Deportiva (Công ty cổ phần thể thao).

Năm 1995, câu lạc bộ chính thức đổi tên sang cách viết tiếng Catalan: Reial Club Deportiu Espanyol de Barcelona. Một điểm đặc biệt là từ "Deportiu" được chọn thay vì "Esportiu" (đúng ngữ pháp Catalan hơn) nhằm giữ lại từ viết tắt "RCD".

Về mặt cơ sở hạ tầng, do gánh nặng nợ nần, câu lạc bộ buộc phải bán sân vận động Sarrià – mái nhà gắn bó từ năm 1923. Năm 1997, sân Sarrià bị phá dỡ, và đội bóng chuyển sang thi đấu tại sân Olympic Lluís Companys trên đồi Montjuïc.

Kỷ nguyên thành công đầu thế kỷ XXI (1998–2009)

Mặc dù phải thi đấu tại một sân vận động đi thuê (Montjuic), Espanyol đã gặt hái được những thành công đáng kể về danh hiệu. Năm 2000, đúng dịp kỷ niệm 100 năm thành lập, dưới sự dẫn dắt của Paco Flores, Espanyol giành chức vô địch Copa del Rey sau chiến thắng trước Atlético Madrid.

Sáu năm sau, vào năm 2006, câu lạc bộ tiếp tục đăng quang tại Copa del Rey sau khi đánh bại Real Zaragoza với tỉ số 4-1. Chức vô địch này đưa họ trở lại đấu trường UEFA Cup mùa giải 2006-2007. Espanyol đã thiết lập kỷ lục là đội bóng duy nhất trong lịch sử giải đấu này không để thua trận nào trong suốt mùa giải nhưng vẫn không thể nâng cúp, sau khi thất bại trước Sevilla trong loạt sút luân lưu ở trận chung kết tại Glasgow.

Năm 2009 đánh đánh dấu một bước ngoặt lịch sử khi câu lạc bộ khánh thành sân vận động mới RCDE Stadium (nằm giữa Cornellà và El Prat).

Đây là sân vận động hiện đại với sức chứa 40,000 chỗ ngồi, giúp câu lạc bộ thoát khỏi cảnh phải đi thuê sân. Tuy nhiên, niềm vui này bị lu mờ bởi sự ra đi đột ngột của đội trưởng Daniel Jarque vào tháng 8 năm 2009 do đột quỵ. Từ đó, phút thứ 21 trong mỗi trận đấu của Espanyol luôn được dành để tri ân người đội trưởng quá cố.

Sự thay đổi quyền sở hữu và giai đoạn biến động (2010–nay)

Từ năm 2010 đến 2015, Espanyol duy trì vị thế ở giữa bảng xếp hạng La Liga dưới sự dẫn dắt của các huấn luyện viên như Mauricio Pochettino hay Javier Aguirre. Tuy nhiên, khó khăn tài chính tiếp tục bủa vây đội bóng.

Tháng 1 năm 2016, doanh nhân người Trung Quốc Chen Yansheng và Tập đoàn Rastar đã mua lại 54% cổ phần (sau đó tăng lên hơn 99%), mở ra kỷ nguyên sở hữu nước ngoài đầu tiên của câu lạc bộ.

Dưới thời sở hữu của Rastar, Espanyol có lúc đã vươn lên vị trí thứ 7 tại La Liga (mùa 2018-2019) và trở lại đấu trường châu Âu. Tuy nhiên, sự thiếu ổn định trong quản lý đã khiến đội bóng phải xuống hạng vào mùa giải 2019-2020 sau 26 năm liên tục ở La Liga.

Dù thăng hạng ngay sau đó một mùa, câu lạc bộ lại tiếp tục trải qua chu kỳ xuống hạng vào năm 2023 và chỉ mới giành quyền trở lại La Liga vào giữa năm 2024 sau loạt trận play-off.

Vào ngày 8 tháng 10 năm 2025, một bước ngoặt mới về quản trị diễn ra khi Velocity Sports Partners (VSP), một nhánh đầu tư thể thao của ALK Capital (Hoa Kỳ), hoàn tất việc mua lại phần lớn cổ phần từ Tập đoàn Rastar.

Alan Pace được bổ nhiệm làm Chủ tịch mới, đánh dấu sự chuyển dịch sang mô hình quản trị theo phong cách Mỹ với kỳ vọng tối ưu hóa dữ liệu và tài chính để đưa câu lạc bộ trở lại nhóm cạnh tranh suất dự cúp châu Âu, với HLV đương nhiệm là Manolo Gonzalez.

Phân tích đối trọng: Trận Derby xứ Catalonia và bối cảnh chính trị

Mối quan hệ giữa RCD Espanyol và FC Barcelona không chỉ đơn thuần là sự cạnh tranh thể thao mà còn chứa đựng những lớp cắt sâu sắc về chính trị và xã hội.

Trong lịch sử, FC Barcelona thường được xem là biểu tượng của tinh thần dân tộc Catalan và phong trào đòi độc lập. Ngược lại, Espanyol thường bị gắn mác là câu lạc bộ có xu hướng thân thiết với chính quyền trung ương Madrid, một phần do nguồn gốc thành lập và tước hiệu Hoàng gia.

Tuy nhiên, trong những thập kỷ gần đây, Espanyol đã nỗ lực khẳng định mình là một CLB "phi chính trị". Câu lạc bộ tuyên bố họ đại diện cho sự đa dạng của người dân Barcelona, bao gồm cả những người nói tiếng Catalan và tiếng Tây Ban Nha, mà không nhất thiết phải gắn liền với một chương trình nghị sự chính trị cụ thể nào.

Dù bị lép vế về mặt danh hiệu và tài chính so với FC Barcelona, Espanyol vẫn duy trì một lượng cổ động viên trung thành và luôn coi trận Derby xứ Catalan là sự kiện quan trọng nhất trong mùa giải.

Lịch sử của RCD Espanyol là một hành trình của sự kiên trì và nỗ lực tồn tại trong bóng tối của một đối thủ khổng lồ cùng thành phố. Từ một nhóm sinh viên bản địa muốn tạo ra một đội bóng của người Tây Ban Nha, Espanyol đã phát triển thành một biểu tượng thể thao chuyên nghiệp với cơ sở hạ tầng hiện đại.

Mặc dù trải qua nhiều thăng trầm về mặt thành tích và những thay đổi về quyền sở hữu từ trong nước đến Trung Quốc và hiện nay là Mỹ, câu lạc bộ vẫn giữ vững bản sắc riêng biệt của mình – một đội bóng hoàng gia nằm giữa lòng thủ phủ xứ Catalonia. Với sự tiếp quản của Velocity Sports Partners vào cuối năm 2025, RCD Espanyol đang đứng trước một chương mới trong lịch sử, hướng tới mục tiêu ổn định và phát triển bền vững trong môi trường bóng đá hiện đại.

Để có thể tìm hiểu rõ hơn về La Liga, độc giả đừng bỏ lỡ bài viết Lịch sử La Liga: Nơi Ronaldo, Messi và những thiên tài viết nên giai thoại bất tử.