Lăng kính: Tới hạn & sáng tạo

HLV Del Bosque

1. Không có bài toán nào phức tạp bằng bài toán sơ đồ chiến thuật trong bóng đá. Dễ hiểu, quân số di động của HLV chỉ có 10 người (không kể thủ thành) và việc bố trí 10 con người ấy ở 3 tuyến ra sao để duy trì được nhân sự hàng công và hàng thủ vừa đủ hiệu dụng, là vô cùng hóc búa. Chính vì thế, bóng đá đã từng chứng kiến những thay đổi lớn về chiến thuật từ đội hình WM cho tới 4-2-3-1 hôm nay.

Bây giờ, khi EURO 2012 chuẩn bị khai mạc, người ta lại chờ đợi liệu xem có một sơ đồ chiến thuật mới nào sẽ được khai sinh hay không? Câu trả lời cho vấn đề thắc mắc ấy dường như cũng khá rõ ràng. Khó có thể có sự cách tân nào khác nữa ngoài những định dạng đã có, trừ phi tự nhiên một ngày đẹp trời FIFA quyết định tăng số người chơi trên sân lên thành 15 cầu thủ mỗi đội và mở rộng cái sân ra hơn nữa. Tất nhiên, chẳng ai điên rồ đi thay đổi như vậy cả. Và một lẽ tất nhiên khác, cũng sẽ khó có một sơ đồ chiến thuật mới (khả dụng) nào ra đời. Khi cuộc chơi bị giới hạn bởi số lượng con người, tất nhiên số lượng phương án nhân sự cũng bị giới hạn.

2. Sẽ không có cách tân nào xảy ra về sơ đồ chiến thuật. Vậy thì phải chăng chiến thuật bóng đá cũng đã đi đến điểm tới hạn của nó? Suy luận như vậy nghe cũng có vẻ có lý nhưng thực tế thì không.

Nếu chiến thuật bóng đá chỉ đơn thuần gói gọn trong cái gọi là sơ đồ thì đó chỉ là một chiến thuật chết. Bóng đá hiện đại đã biến dạng rất nhiều về chiến thuật và vì thế, nó cũng đòi hỏi những bộ não tư duy chiến thuật cũng phải cập nhật theo. Một đội bóng có thể ra sân với đội hình xuất phát là 4-4-2; 4-3-3 hay gì đi nữa nhưng khi chơi bóng, không bao giờ nó chôn chân với cách bố trí khởi điểm đó. Sự linh hoạt là thứ đang được đề cao hàng đầu. Và chính sự linh hoạt đó đòi hỏi những cầu thủ phải đa năng hơn. Thế là những vị trí thuộc diện “chôn chân” như vị trí “số 10” hay vị trí trung phong cắm cũng dần dần bị khai tử theo. Và những vị trí khác cũng theo sự thay đổi ấy mà trở nên đa dạng hơn, ví như vị trí của cầu thủ đá biên chẳng hạn. Chính nhờ đó, bóng đá hiện đại sản sinh ra một thế hệ các cầu thủ như kiểu Iniesta, Ribery hay Robben, những người gọi là tiền đạo cũng đúng mà tiền vệ cũng chẳng sai.

3.Vậy thì ngoài sự linh hoạt mà nhiều đội cùng áp dụng kia, bóng đá hiện đại có gì mới mẻ hơn, đổi mới hơn đây? Thực ra là vẫn còn, và vẫn vô cùng hấp dẫn. Đó là triết lý bóng đá nào trong định dạng sơ đồ chiến thuật lựa chọn. Nói cách khác, linh hồn nào cho cái thân xác dễ nhận thấy trên sân chính là thứ tạo ra khác biệt.

Cũng là sơ đồ 4-2-3-1 nhưng rõ ràng 4-2-3-1 của Anh chắc chắn sẽ phải khác của Pháp, của Đức và của TBN. Tương tự, 4-3-3 của BĐN và của Hà Lan cũng sẽ phải khác nhau. Tinh thần chơi bóng (công, thủ hay phòng thủ phản công) là thứ đầu tiên quyết định cái khác ấy. Kế đến là phương tiện thể hiện tinh thần ấy, tức lối triển khai bóng (ngắn, dài, trung bình…). Và kéo theo đó còn vô vàn thứ khác nữa để tạo ra khác biệt và chiến thắng. Vì thế, tóc HLV hôm nay cũng bạc nhanh hơn và họ cũng xuống sắc nhanh hơn.
 

Bóng đá, thể hiện rất rõ đặc tính ham khám phá của con người. Khi tới hạn ở một khía cạnh này, họ sẽ tìm cách sáng tạo ở một lãnh địa khác…