Làm kinh tế từ bóng đá ở Việt Nam: Bao giờ mới sinh lời

Điều này đặt ra câu hỏi rằng trong suốt những năm bóng đá Việt Nam lên chuyên nghiệp, đã có doanh nghiệp đầu tư nào thực sự có lãi từ bóng đá hay không? Hãy thử phân tích cách làm kinh tế của các doanh nghiệp từ các hoạt động trong và ngoài bóng đá.

Manchester City đến Việt Nam du đấu trong tháng 7. Ảnh: Internet.

Kiếm tiền từ các hoạt động trong bóng đá

Chúng ta có thể chia ra các hoạt động trong bóng đá là từ các giải thưởng mà đội bóng đạt được trong quá trình thi đấu, tiền thu về từ việc bán cầu thủ…

Một đội bóng tham gia V-League tối thiểu phải có vốn hoạt động là 30 tỷ đồng, điều này cũng được nêu rõ trong điều lệ tham dự giải của VPF. Số tiền các ông bầu bỏ ra là khá lớn, nhất là trong tình hình kinh tế khó khăn hiện nay. Không chỉ các ông bầu bóng đá mà chính các nhà tài trợ cho giải đấu như V-League, cúp Quốc gia cũng không muốn bỏ ra quá nhiều tiền, vì vậy giải thưởng cho các đội bóng đứng hàng đầu ở các cúp trong nước không hề tương xứng với số tiền đội bóng bỏ ra để duy trì hoạt động.

Đội vô địch V-League mùa trước là Becamex Bình Dương chỉ nhận được số tiền thưởng 3 tỷ đồng, con số quá ít so với số tiền họ bỏ ra mua… một ngôi sao. Tuy vậy Bình Dương vẫn là đội bóng có số tiền thưởng kỉ lục mùa giải 2014 khi họ thu về 19 tỷ đồng tiền thưởng (từ BTC giải, từ Lãnh đạo tỉnh Bình Dương…). Con số này so với hàng loạt đội bóng khác là con số đáng mơ ước.

Nhưng điều đáng nói là ở Việt Nam hiện nay lại hình thành thói quen cầu thủ nhận tiền thưởng sau từng trận đấu. Các ông bầu treo thưởng hàng trăm, hàng tỷ đồng sau mỗi trận thắng quan trọng, hay chỉ đơn giản là muốn lấy lòng cầu thủ. Điều này vô hình chung phá vỡ cấu trúc lương trong đội bóng, vì mức thưởng thường là tự phát và không được đặt cố định. Cũng vì điều này mà dù có nhận được nhiều tiền thưởng từ các hoạt động bóng đá nhưng câu lạc bộ ở Việt Nam vẫn chưa chắc có lãi.

Becamex Bình Dương chỉ nhận được số tiền 3 tỷ cho chức vô địch V-League. Ảnh: Đình Viên.

Một hoạt động khác cũng có thể thu được nhiều lãi là từ thị trường chuyển nhượng. Nhìn từ thế giới có quá nhiều các câu lạc bộ làm kinh tế từ việc mua bán cầu thủ hưởng chênh lệch, như Porto, Sevilla, Monaco. Con số lãi từ thị trường chuyển nhượng có thể lên tới hàng chục triệu euro.

Còn ở Việt Nam, số tiền được bỏ ra từ vụ chuyển nhượng lại phần lớn rơi vào túi… cầu thủ. Có những mức phí nhiều tỷ đồng được ông bầu bỏ ra gọi là phí lót tay cho cầu thủ để cầu thủ chịu về thi đấu cho đội bóng. Một điều khiến cho các đội bóng ở Việt Nam không thể thu được nhiều tiền chuyển nhượng là vì họ thường chỉ kí các hợp đồng ngắn hạn (1 đến 2 năm) với các cầu thủ, thậm chí một số bản hợp đồng được kí chủ yếu vì tình nghĩa (giống như trường hợp Công Vinh về SLNA thi đấu, và sau đó đút túi gần 10 tỷ đồng lót tay để về Bình Dương mùa giải này).

Nhiều cầu thủ thi đấu ở Việt Nam thi đấu đến gần chục câu lạc bộ ở cả V-League lẫn hạng Nhất, đặc biệt là các cầu thủ ngoại, nhưng thực tế số tiền chuyển nhượng cầu thủ này lại là 0 đồng, vì chủ yếu cầu thủ ra đi theo dạng chuyển nhượng tự do (hết hợp đồng hay bị thanh lí hợp đồng)

Kiếm tiền từ các hoạt động ngoài bóng đá

Nếu những hoạt động thuần túy từ bóng đá không thể đem lại nguồn lợi về kinh tế cho câu lạc bộ, thì các hoạt động bên ngoài bóng đá vốn có thể đem lại lợi ích cực lớn lại trở thành gánh nặng cho câu lạc bộ.

Thực sự đối với nhiều địa phương khi mà người dân không hề có thói quen đến sân xem bóng đá cuối tuần, nguồn thu từ tiền bán vé không đem lại nhiều lợi ích cho đội bóng. Sân Hàng Đẫy là một ví dụ điển hình, các trận đấu ở đây thường chỉ có 1000-3000 khán giả đến theo dõi, điều này khiến cho các trận đấu cũng diễn ra một cách nhàm chán vì không có khán giả cổ vũ, vừa khiến người làm bóng đá ngán ngẩm.

Ông bầu làm bóng đá không kiếm được nhiều lãi từ hoạt động này, họ làm bóng đá thường với mục đích phục vụ người hâm mộ, nhưng ngay cả người hâm mộ cũng tỏ ra không quá hào hứng với bóng đá. Sân Hàng Đẫy có lẽ phải nhìn sân Cẩm Phả hay sân Vinh… một cái nhìn đầy ghen tị.

Thực tế có thể lí do điều này, bóng đá Việt Nam hiện nay còn tồn tại hình thức vé mời quá nhiều, một trận đấu được tổ chức thì số lượng vé mời lại gửi đến các công ty có liên hệ với đội bóng, các nhà tài trợ, các ban lãnh đạo cấp cao… và chính các khán giả lại tỏ ra thờ ơ vì lối chơi của đội bóng không thuyết phục, không tin tưởng vào bóng đá nước nhà hay đơn giản là họ cho rằng việc bỏ ra một buổi chiều xem bóng đá là không xứng đáng.

Sân Cẩm Phả có lẽ là nơi làm tốt nhất công tác thu hút khán giả đến xem đội nhà thi đấu. Từ sự hô hào của Hội cổ động viên cho đến chính ban tổ chức với việc mời nhiều ca sĩ nổi tiếng đến biểu diễn, khán giả đến với sân Cẩm Phả không chỉ thưởng thức bóng đá mà còn là đón xem các tiết mục nghệ thuật đặc sắc. Không chỉ phục vụ các tiết mục nghệ thuật, câu lạc bộ có thể phục vụ khán giả từ đồ ăn, nước uống, vốn cũng có thể sinh lời nhưng có vẻ không mấy đội bóng ở Việt Nam quan tâm đến vấn đề này.

Tiền quảng cáo hay tiền bản quyền truyền hình gần như không được tính đến là phương án gây lãi cho đội bóng. Nếu như ở bóng đá châu Âu, tiền bản quyền truyền hình có thể coi là số tiền kiếm lãi chính của một đội bóng thì ở Việt Nam, bản quyền truyền hình thường rẻ như cho không.

VTV có lẽ đã quá giỏi trong việc đàm phán khai thác bản quyền truyền hình khi họ gần như có được quyền phát sóng nhiều trận đấu hấp dẫn mà thậm chí không mất đồng nào. Các ông bầu với mong muốn phục vụ khán giả buộc phải chấp nhận cho không tiền bản quyền để các trận đấu có thể đến với đông đảo khán giả hơn. Nhận biết được điều này các đài truyền hình Trung ương lẫn địa phương đều ép giá và nhận được quyền phát sóng với giá cực rẻ. Tiền quảng cáo phát sóng tất nhiên thuộc về nhà đài mà đội bóng không hề nhận được một số tiền nào.

Bóng đá Việt Nam vẫn chưa thể mơ về một khoản đáng kể từ cái gọi là bản quyền truyền hình. Ảnh: Đình Viên.

Tiền bán quảng cáo trên sân lại bị o ép bởi quá nhiều các loại quảng cáo từ ban tổ chức, một phần không nhỏ biển quảng cáo trên sân thuộc về các nhà tài trợ giải đấu, phần còn lại là của các nhà tài trợ cho đội bóng, chỉ còn số ít thuộc về các doanh nghiệp bên ngoài muốn mua quảng cáo trên sân. Nhưng số tiền này cũng chẳng thấm là bao, vì đơn giản là lợi ích từ việc quảng cáo trên sân, nhất là trên những sân có khán giả đến ít là không cao.

Cái kết từ những khoản đầu tư không có lãi

Và khi các ông bầu nhiều tiền không còn hứng thú với bóng đá, hay chỉ đơn giản là không muốn bỏ tiền vào một hoạt động không đem lại lợi lộc gì, họ sẵn sàng bỏ đội bóng, đẩy đội bóng vào tình thế phải giải thể, dù đó có là đội bóng từng đạt được nhiều thành tích và có chỗ đứng nhất định trong lòng người hâm mộ.

Kiếm tiền từ bóng đá ở Việt Nam đang làm cho hàng loạt các ông bầu phải đau đầu suy nghĩ. Thiết nghĩ nếu không thể làm chuyên nghiệp bộ máy hoạt động bóng đá ở Việt Nam thì cái ngày các đội bóng của nước ta kiếm được tiền để tái đầu tư cho bóng đá là rất khó khăn.

(Bạn đọc: Nguyễn Danh Nghĩa)