Đổi mới tư duy cách làm bóng đá trẻ Việt Nam

Đã từ lâu rồi bóng đá trẻ luôn là vấn đề nhức đầu với các nhà quản lý bóng đá Việt Nam cũng như là đề tài nóng hổi của người hâm mộ. Hết các kỳ SEA Games, AFF cup, vòng loại World Cup mỗi khi gặp các kết quả không được như ý thì công tác đào tạo bóng đá trẻ trở thành mục tiêu của mọi chỉ trích.

Mặc dù qua nhiều thế hệ, nhiều tài năng bóng đá xuất hiện qua những giải đấu từ cấp độ nhi đồng, thanh thiếu niên nhưng thực sự chưa có một lần nào các cầu thủ bóng đá trẻ Việt Nam làm người hâm mộ yên tâm cho tương lai bóng đá nước nhà.

Những lứa cầu thủ được đào tạo từ các trung tâm như của Thể Công (trước kia, hiện nay là Viettel), Sông Lam Nghệ An, Đồng Tháp hay kể cả những lứa cầu thủ trẻ mới hiện nay đến từ Hoàng Anh Gia Lai, PFC mặc dù rất tài năng, rất triển vọng nhưng vẫn chưa đủ tin cậy. Mới đây thôi ngay khi có kết quả bốc thăm vòng loại World cup, đã có không ít ý kiến của các chuyên gia đưa ra gợi ý nên bỏ, tập trung vào Sea Games.

Quay trở lại ở Sea Games thì tổng cục Thể dục Thể thao cũng đã đồng ý hạ chỉ tiêu bóng đá nam tại Sea Games 28 từ Huy chương vàng xuống lọt vào bán kết. Vậy thì vị trí và tương lai bóng đá Việt Nam ở đâu trên bản đồ thế giới.

Những ai đã từng có mặt trong các buổi tập của các đội bóng trẻ có thể dễ dàng nhận thấy, từ cầu thủ đến huấn luyện viên tinh thần và thái độ nghiêm túc tập luyện. Với quyết tâm và ý chí không chỉ từ cầu thủ mà ngay cả đến các huấn luyện viên, nhà quản lý cùng sự đầu tư không nhỏ của toàn xã hội cho thấy về mặc chuyên môn chúng ta đã và đang làm hết sức trong khả năng của mình.

Vậy câu hỏi đặt ra, tại sao kết quả không được như kỳ vọng ? Rõ ràng có gì đó không ổn trong công tác huấn luyện, đào tạo vận động viên kế cận.

Ở vòng loại giải U19 châu Á năm ngoái, khi Việt Nam đánh tan tác Australia với tỷ số 5-0, đội hình Australia nổi bật cầu thủ Daniel De Silva với giá trị chuyển nhượng kỷ lục 2,5 triệu USD. Nếu chỉ đơn giản dùng các phép tính cộng, trừ thì rõ ràng chúng ta phải có các cầu thủ giá trị hơn nhiều. Thực tế đội hình Việt Nam không có cầu thủ nào có giá trị tương đương cho đến thời điểm hiện nay.

Khi trao đổi với ông Philippe Eullaffroy, hiện là giám đốc học viện bóng đá trẻ Impact Montreal của Canada, tôi đã từng hỏi tiêu chí nào để ông đánh giá lựa chọn cầu thủ. Trái với suy nghĩ trong đầu tôi tưởng tượng các tiêu chí ví dụ cầu thủ cao to, chạy nhanh hay có kỹ thuật… câu trả lời chỉ đơn giản là cầu thủ có khả năng thi đấu chuyên nghiệp. Có thể đây cũng là tiêu chí mà nhiều đội bóng ở Việt Nam khi các huấn luyện viên nói rằng có anh A hay anh B đá được. Tuy rằng có thể cùng câu trả lời nhưng để thực hiện thì cách thức hoàn toàn khác.

Các đội bóng chuyên nghiệp ở châu Âu hay châu lục khác, đào tạo bóng đá trẻ không đơn giản chỉ là để biết đá bóng, mà hơn thế đó ngành kinh doanh. Sản phẩm của lò đào tạo là hàng hóa để trao đổi. Những cầu thủ từ Manchester United, Barcelona, Real Madrid nếu không đủ sức thi đấu cho đội 1 ngay lập tức đưa vào thị trường chuyển nhượng và trở thành nguồn thu không nhỏ cho câu lạc bộ. Tiêu chí chuyên nghiệp không chỉ gắn liền với đội 1 mà nó còn áp dụng triệt để trong việc đào tạo các lứa cầu thủ trẻ. Một khi tiêu chí cầu thủ trở thành hàng hóa, cầu thủ dứt khoát phải có chất lượng.

Cũng như các câu lạc bộ châu Âu, Việt Nam cũng đào tạo cầu thủ để có thể thi đấu chuyên nghiệp, nhưng sự lựa chọn, đánh giá hoàn toàn khác. Tôi chưa thấy, hoặc có thể có nhưng không biết, một cầu thủ trẻ ở Việt Nam được lựa chọn dựa trên tiêu chí có tiềm năng chơi chuyên nghiệp.

Phần lớn các cầu thủ trẻ Việt Nam khi được lựa chọn đều dựa trên một vài khía cạnh như có kỹ thuật, có tố chất nhanh nhẹn khéo léo… những tiêu chí đó là cần thiết nhưng chưa đủ. Hàng năm, ngoài các câu lạc bộ ở Việt Nam, các đội bóng trẻ từ các sở Thể dục thể thao cấp tỉnh cho ra lò hàng trăm cầu thủ. Tuy nhiên số lượng cầu thủ có giá trị không nhiều, kể cả đội hình tài năng như của Hoàng Anh Gia Lai cũng chưa có cầu thủ nào đủ trình độ hấp dẫn các đội bóng châu Âu.

Nếu có thì cũng thi thoảng có thông tin cầu thủ nào đó được một câu lạc bộ hạng 2 ở Nhật, hay ở Indonesia quan tâm. Đây cũng có thể là câu trả lời tại sao bóng đá Việt Nam có nhiều cầu thủ trẻ thi đấu tốt, nhưng khi trưởng thành thì mất dạng.

Ở Việt Nam, bệnh thành tích thường được coi là một nguyên nhân trầm kha trong giáo dục. Trong bóng đá cũng vậy, một trong những tiêu chí đánh giá đội bóng trẻ tốt thường là đã giành giải báo Thanh niên hay báo Thiếu niên nhi đồng. Việc giành các giải thưởng rõ ràng là việc tốt, đáng khen ngợi tuy nhiên đó không phản ánh cho việc đào tạo tốt cầu thủ trẻ đủ khả năng đá chuyên nghiệp.

Bóng đá là môn thể thao tập thể, một câu lạc bộ khi quá chú trọng vào việc giành các giải thưởng sẽ phải tập trung vào việc phát triển đồng đều ít nhất 11 cầu thủ ở 11 vị trí khác nhau, chưa kể kèm thêm một đội hình dự bị có chất lượng. Đội hình một khi đã đầu tư dàn trải thì việc có trong tay một hay hai cầu thủ xuất sắc là việc vô cùng khó, mà chỉ một hay hai cầu thủ xuất sắc đó mới đủ khả năng thi đấu chuyên nghiệp.

Nếu nhìn ra các nước châu Âu, sẽ dễ dàng thấy rằng các câu lạc bộ sản sinh ra nhiều thần đồng bóng đá thường không phải là các câu lạc bộ thường xuyên vô địch các giải bóng đá trẻ. Nếu nhìn vào bảng thành tích của các thần đồng bóng đá, chưa chắc họ đã là nhà vô địch ở tất cả các lứa tuổi trẻ.

Các đội bóng chuyên nghiệp châu Âu khi lấy tiêu chí hàng hóa ra để đào tạo cầu thủ có thể họ chấp nhận đội hình lệch, ví dụ hàng công rất mạnh nhưng không có cầu thủ phòng ngự giỏi, hoặc ngược lại. Họ không thể đầu tư tiền bạc, công sức cho vị trí thủ môn hay hậu vệ trong khi họ có trong tay các cầu thủ tấn công giỏi. Cũng như vậy họ không thể chỉ đầu tư cho hàng công khi trong tay có nhiều cá nhân xuất sắc ở hàng thủ.

Nhìn lại ở Việt Nam, đội hình Hoàng Anh Gia Lai vừa rồi được coi là thành công với nhiều cầu thủ tấn công tốt nhưng không giới thiệu được nhiều gương mặt sáng giá trong hàng phòng ngự lẫn vị trí thủ môn. Bên cạnh đó, chắc chắn có những đội trẻ giành được nhiều danh hiệu hơn với một tập thể đồng đều hơn nhưng không thể tạo ra những cầu thủ đủ khả năng thi đấu chuyên nghiệp như Hoàng Anh Gia Lai đã làm.

Việc đầu tư cho các câu lạc bộ trẻ với mục đích giành các giải thưởng tạo ra nhiều đội bóng trẻ, nhiều cầu thủ biết đá bóng nhưng không tạo ra một số ít cầu thủ có chất lượng đặc biệt.

Một câu lạc bộ chuyên nghiệp có thể chỉ cần tập trung đào tạo một hoặc vài vị trí có tiềm năng; còn lại những cầu thủ không hoặc ít tiềm năng nên chuyển sang các đội bóng nghiệp dư hoặc ở các đội bóng của sở thể dục thể thao. Việc này không chỉ xây dựng được những cầu thủ có tố chất đặc biệt mà còn đỡ tốn kém kinh phí.

Tuy nhiên phải chấp nhận với những đội bóng không cân đối thế này thì việc giành các giải thưởng khi thi đấu là điều không tưởng. Để chấp nhận việc này phải có thay đổi rất lớn về tư duy bởi lẽ chúng ta đã quá quen thuộc với việc đánh giá một đội bóng trẻ thông qua thành tích họ đạt được.

Rõ ràng việc thay đổi tư duy trong đào tạo bóng đá trẻ, áp dụng triệt để tính chuyên nghiệp, coi đào tạo bóng đá trẻ là kinh doanh là việc làm cần thiết cho bóng đá Việt Nam. Nếu mỗi đội bóng trẻ của các câu lạc bộ chuyên nghiệp có thể cho ra lò một cầu thủ ở những vị trí khác nhau thì bóng đá Việt Nam chắc chắn có đủ đội hình mạnh để thi đấu ngang ngửa với các đội mạnh châu Á.

Các chuyên gia bóng đá không còn phải lo lắng khi hạ chỉ tiêu hay không dám đặt kỳ vọng mỗi khi đổi tuyển thi đấu. Hy sinh các danh hiệu tập thể không quá quan trọng, tập trung đào tạo phát triển các cá nhân xuất sắc, đó là những bước giúp bóng đá Việt Nam nhanh nhất bắt kịp trình độ bóng đá thế giới.

(Bạn đọc: Trần Khánh Hưng)