Có thể nhiều người không biết khởi nguồn của Catenaccio cụ thể là ở đâu, thời gian nào và do ai khởi xướng, nhưng chắc chắn bất kì ai yêu thích bóng đá đều biết rõ Italia là nơi đã biến Catenaccio thành một nghệ thuật và là đặc sản riêng biệt của bóng đá Ý. Đặc điểm cơ bản và rõ ràng nhất hệ thống phòng ngự của người Ý đó là tính tổ chức khoa học trong việc bố trí xắp xếp cự li đội hình, mọi cá nhân trong đội bóng sẽ giống như một viên gạch xây nên một bức tường bê tông vững chãi đặt trước khung thành.
Nút thắt quan trọng nhất dẫn đến thành công của Catenaccio không chỉ đơn thuần nằm ở sức mạnh của hàng phòng ngự mà còn là ở khả năng phản công sắc bén, điều đó đòi hỏi giữa các cầu thủ phải có được một nhãn quan chiến thuật sắc bén, khả năng đọc tình huống, cũng như một tâm lí thi đấu vững vàng. Những đội bóng cực kì thành công với lối chơi này trong thời gian gần đây có thể kể đến như Chelsea, AC Milan, Juventus, Bayern và thậm chí là cả Real Madrid trong một số thời điểm (thường là khi gặp Barca). Điểm chung của những đội bóng trên là họ đều sở hữu những một hàng phòng ngự vững chãi kết hợp với tuyến tiền vệ cơ động, có khả năng tranh chấp đánh chặn từ xa, không ngại va chạm và điều quan trọng nhất đến từ những miếng phản công nhanh thường đến từ những đường chuyền dài vượt tuyến dành cho tiền đạo ở tuyến trên.
Những đặc điểm cơ bản của Catenaccio là vậy nhưng mỗi nơi nó lại có những cách sử dụng những lối biến hóa khác nhau chứ không đơn điệu như vậy. Trong phòng ngự người Đức thì họ chú trọng đến khâu tổ chức phòng ngự, họ mạnh về việc sử dụng nhuần nhuyễn chiến thuật, bao quát đến từng khu vực nhỏ nhất trên sấn đấu và cầu thủ Đức luôn tự hào về tinh thần thép và ý chí quật cường của họ trong thi đấu.
Người Ý thì khác họ cũng coi trọng đến việc tổ chức phòng ngự, nhưng cái đã làm nên thương hiệu Catenaccio của người Ý đến từ những kĩ năng phòng ngự hoàn hảo của các hậu vệ. Nếu bạn yêu thích bóng đá Ý thì bạn sẽ thấy việc một hậu vệ cánh dạt vào trung lộ để đá trung vệ theo yêu cầu của huấn luận viên (hay ngược lại) là một điều rất bình thường với các hậu vệ Italia. Những kĩ năng phòng ngự cơ bản như cắt bóng, xoạc bóng, cắt kéo hay những cú tắc bóng đầy mạo hiểm được họ nâng tầm lên thành cả một nghệ thuật (Ta có thể thấy sự hoàn hảo đó ở những Nesta hay Maldini trước đây). Trong sơ đồ chiến thuật phòng ngự cổ điển ta luôn thấy sự suất hiện thường xuyên của những trung vệ quét (hay còn gọi là libero), nhiệm vụ của một hậu vệ quét không chỉ đơn giản chỉ là phá bóng hay ngăn cản đối phương xâm nhập vòng cấm mà đó có lẽ còn là người đầu tiên tham gia vào những đường bóng phản công nhanh. Rất nhiều những tên tuổi đã được vinh danh gắn liền với vị trí libero như Beckenbauer, F.Baresi, Bobby Moore..v.v..
Nhưng bóng đá hiện đại đã có rất nhiều sự đổi khác so với trước đây đặt ra vấn đề về sự thay đổi cho toàn bộ những hệ thống chiến thuật cơ bản và Catenaccio cũng không nằm ngoài quy luật đó. Nếu trước đây những sơ đồ như 5-4-1 hay 5-3-2 là nền tảng cho lối đá phòng ngự thì bây giờ nó có một biến thể mới là 3-5-2 (được Juve và đội tuyển Italia sử dụng thường xuyên). Khác với những chiến thuật phòng ngự cổ điển trước đây với sự nổi bật của vị trí trung vệ quét, sơ đồ 3-5-2 sử dụng ba trung vệ ở khu trung lộ và hai tiền vệ phòng ngự đánh chặn từ xa (Nghĩa là trong mọi tình huống sẽ luôn có ít nhất năm cầu thủ tham gia vào nhiệm vụ phòng ngự) hai tiền đạo thường được bố trí theo kiểu một hộ công với tầm hoạt động rộng bên phần sân đối phương và một trung phong cắm.
Thêm một điểm mới trong tư duy Catenaccio hiện tại là lối đá pressing, ngay khi một cầu thủ đối phương có bóng thì ngay lập tức sẽ có ít nhất một cầu thủ ập tới gây sức ép điều đó khiến cho đối thủ sẽ luôn nhận bóng trong tư thế quay người, cự li đội hình với khoảng cách gần dễ dàng cho việc bọc lót nếu đối phương vượt qua phòng tuyến thứ nhất. Ta có thể thấy rõ trong trận đấu giữa AC Milan - Barca vừa qua, Milan đã sử dụng một đội hình na ná như vậy, họ giữ cự li đội hình ngắn sử dụng hai máy quét cơ bớp trong đội hình của mình nhằm phá tan lối đá tiqui-taca của Barca, khi Messi có bóng thì luôn có tới hai hay ba cầu thủ ập tới gây sức ép và có lẽ chưa bao giờ tôi thấy Messi vô hại đến thế. Không chỉ có vậy hàng tiền vệ của họ tổ chức phản công rất chớp nhoáng, ngay khi có bóng họ tung ra những đường chuyền dài vượt tuyến tận dụng sự dâng cao bên phía hàng phòng ngự của Barca, mỗi khi bóng đến chân El Shaarawy và chiến thằng của Milan chính là sự tôn vinh cho lối đá Catenaccio huyền thoại.
Tiqui-taka đã thống trị bóng đá quá lâu rồi nhưng các bạn hãy chờ xem, tôi tin chắc Catenaccio đang trở lại.
(Bạn đọc: Pipp0)
Nút thắt quan trọng nhất dẫn đến thành công của Catenaccio không chỉ đơn thuần nằm ở sức mạnh của hàng phòng ngự mà còn là ở khả năng phản công sắc bén, điều đó đòi hỏi giữa các cầu thủ phải có được một nhãn quan chiến thuật sắc bén, khả năng đọc tình huống, cũng như một tâm lí thi đấu vững vàng. Những đội bóng cực kì thành công với lối chơi này trong thời gian gần đây có thể kể đến như Chelsea, AC Milan, Juventus, Bayern và thậm chí là cả Real Madrid trong một số thời điểm (thường là khi gặp Barca). Điểm chung của những đội bóng trên là họ đều sở hữu những một hàng phòng ngự vững chãi kết hợp với tuyến tiền vệ cơ động, có khả năng tranh chấp đánh chặn từ xa, không ngại va chạm và điều quan trọng nhất đến từ những miếng phản công nhanh thường đến từ những đường chuyền dài vượt tuyến dành cho tiền đạo ở tuyến trên.
 |
| Trước Milan, Messi không còn là chính mình. Ảnh: Internet. |
Những đặc điểm cơ bản của Catenaccio là vậy nhưng mỗi nơi nó lại có những cách sử dụng những lối biến hóa khác nhau chứ không đơn điệu như vậy. Trong phòng ngự người Đức thì họ chú trọng đến khâu tổ chức phòng ngự, họ mạnh về việc sử dụng nhuần nhuyễn chiến thuật, bao quát đến từng khu vực nhỏ nhất trên sấn đấu và cầu thủ Đức luôn tự hào về tinh thần thép và ý chí quật cường của họ trong thi đấu.
Người Ý thì khác họ cũng coi trọng đến việc tổ chức phòng ngự, nhưng cái đã làm nên thương hiệu Catenaccio của người Ý đến từ những kĩ năng phòng ngự hoàn hảo của các hậu vệ. Nếu bạn yêu thích bóng đá Ý thì bạn sẽ thấy việc một hậu vệ cánh dạt vào trung lộ để đá trung vệ theo yêu cầu của huấn luận viên (hay ngược lại) là một điều rất bình thường với các hậu vệ Italia. Những kĩ năng phòng ngự cơ bản như cắt bóng, xoạc bóng, cắt kéo hay những cú tắc bóng đầy mạo hiểm được họ nâng tầm lên thành cả một nghệ thuật (Ta có thể thấy sự hoàn hảo đó ở những Nesta hay Maldini trước đây). Trong sơ đồ chiến thuật phòng ngự cổ điển ta luôn thấy sự suất hiện thường xuyên của những trung vệ quét (hay còn gọi là libero), nhiệm vụ của một hậu vệ quét không chỉ đơn giản chỉ là phá bóng hay ngăn cản đối phương xâm nhập vòng cấm mà đó có lẽ còn là người đầu tiên tham gia vào những đường bóng phản công nhanh. Rất nhiều những tên tuổi đã được vinh danh gắn liền với vị trí libero như Beckenbauer, F.Baresi, Bobby Moore..v.v..
Nhưng bóng đá hiện đại đã có rất nhiều sự đổi khác so với trước đây đặt ra vấn đề về sự thay đổi cho toàn bộ những hệ thống chiến thuật cơ bản và Catenaccio cũng không nằm ngoài quy luật đó. Nếu trước đây những sơ đồ như 5-4-1 hay 5-3-2 là nền tảng cho lối đá phòng ngự thì bây giờ nó có một biến thể mới là 3-5-2 (được Juve và đội tuyển Italia sử dụng thường xuyên). Khác với những chiến thuật phòng ngự cổ điển trước đây với sự nổi bật của vị trí trung vệ quét, sơ đồ 3-5-2 sử dụng ba trung vệ ở khu trung lộ và hai tiền vệ phòng ngự đánh chặn từ xa (Nghĩa là trong mọi tình huống sẽ luôn có ít nhất năm cầu thủ tham gia vào nhiệm vụ phòng ngự) hai tiền đạo thường được bố trí theo kiểu một hộ công với tầm hoạt động rộng bên phần sân đối phương và một trung phong cắm.
Thêm một điểm mới trong tư duy Catenaccio hiện tại là lối đá pressing, ngay khi một cầu thủ đối phương có bóng thì ngay lập tức sẽ có ít nhất một cầu thủ ập tới gây sức ép điều đó khiến cho đối thủ sẽ luôn nhận bóng trong tư thế quay người, cự li đội hình với khoảng cách gần dễ dàng cho việc bọc lót nếu đối phương vượt qua phòng tuyến thứ nhất. Ta có thể thấy rõ trong trận đấu giữa AC Milan - Barca vừa qua, Milan đã sử dụng một đội hình na ná như vậy, họ giữ cự li đội hình ngắn sử dụng hai máy quét cơ bớp trong đội hình của mình nhằm phá tan lối đá tiqui-taca của Barca, khi Messi có bóng thì luôn có tới hai hay ba cầu thủ ập tới gây sức ép và có lẽ chưa bao giờ tôi thấy Messi vô hại đến thế. Không chỉ có vậy hàng tiền vệ của họ tổ chức phản công rất chớp nhoáng, ngay khi có bóng họ tung ra những đường chuyền dài vượt tuyến tận dụng sự dâng cao bên phía hàng phòng ngự của Barca, mỗi khi bóng đến chân El Shaarawy và chiến thằng của Milan chính là sự tôn vinh cho lối đá Catenaccio huyền thoại.
Tiqui-taka đã thống trị bóng đá quá lâu rồi nhưng các bạn hãy chờ xem, tôi tin chắc Catenaccio đang trở lại.
(Bạn đọc: Pipp0)
|
* Bài viết thể hiện quan điểm cá nhân của bạn đọc.
Mời bạn đọc tiếp tục chia sẻ những bình luận, cảm xúc về các nhân vật, sự kiện, các giải bóng đá bằng cách email về banbientap@bongda.com.vn. Các quy định về cộng tác, vui lòng đọc tại đây.
Trân trọng,
Ban biên tập Báo Thể thao Việt Nam
00:00 30/11/-0001
